[Luận văn 2021] Pháp luật về quy hoạch sử dụng đất và thực tiễn thi hành tại tỉnh Đắk Lắk – ThS. Nguyễn Chí Hiếu

[Luận văn 2021] Pháp luật về quy hoạch sử dụng đất và thực tiễn thi hành tại tỉnh Đắk Lắk – ThS. Nguyễn Chí Hiếu

1. Tính cấp thiết của đề tài

Quy hoạch sử dụng đất là một nội dung quản lý nhà nước về đất đai, là phương thức để Nhà nước khẳng định và thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu toàn dân về đất đai. Quy hoạch sử dụng đất là việc định hướng chiến lược về quản lý và sử dụng đất trong tương lai, đảm bảo việc sử dụng đất đúng mục đích, tiết kiệm, có hiệu quả và góp phần “tăng cường hiệu lực và hiệu quả của quản lý Nhà nước về đất đai, góp phần tích cực vào việc phát huy tiềm năng đất đai phục vụ cho các mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội, quốc phòng an ninh và chuyển đổi cơ cấu lao động thông qua chuyển đổi cơ cấu sử dụng đất, tạo việc làm mới, tăng thu nhập, cải thiện đời sống cho nhân dân”^[1]. Có vai trò quan trọng như vậy nhưng công tác quy hoạch sử dụng đất ở Việt Nam hiện nay bộc lộ nhiều vướng mắc, bất cập: “Chất lượng quy hoạch sử dụng đất chưa đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội, đặc biệt là chưa có tầm nhìn xa trong dự báo. Việc lập tổ chức triển khai và giảm sát thực hiện quy hoạch kế hoạch sử dụng đất chưa được quan tâm đúng mức; việc phân cấp trong quản lý quy hoạch còn bất cập, quy hoạch sử dụng đất được lập theo đơn vị hành chính không đảm bảo tính kết nối liên vùng không phát huy được thế mạnh của từng vùng và bảo đảm sự phát triển hài hòa giữa các vùng quy hoạch sử dụng đất chưa thực hiện phân vùng chức năng sử dụng đất theo không gian mà mới chỉ chú ý đến việc phân bố các chỉ tiêu loại đất^[2]. Trong thực hiện quy hoạch sử dụng đất vẫn còn nhiều vấn đề tồn tại, yếu kém, bức xúc như: Việc điều chỉnh quy hoạch, sử dụng đất sai mục đích kém hiệu quả quyết định chuyển đổi mục đích sử dụng đất còn tùy tiện vi phạm pháp luật còn xảy ra ở một số nơi. Quy hoạch sử dụng đất phục vụ chỉnh trang đô thị, khu dân cư nông thôn, đường giao thông chưa tạo được quỹ đất có giá trị cao hai bên đường xung quanh khu vực đất thu hồi để đấu giá tăng nguồn thu, bù đắp chi phí bồi thường xây dựng công trình công cộng”^[3]. Để khắc phục những hạn chế nêu trên về công tác xây dựng thực hiện quy hoạch sử dụng đất, Luật Đất đai năm 2013 được ban hành với nhiều sửa đổi, bổ sung về quy hoạch sử dụng đất. Sau gần 03 năm thì hành, một số quy định về quy hoạch sử dụng đất của đạo Luật này đã bộc lộ bất cập như việc tham vấn lấy ý kiến đóng góp của người dân vào dự thảo quy hoạch sử dụng đất còn mang tính hình thức, quy định về trách nhiệm của Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp (UBND các cấp) nói chung và Chủ tịch UBND cấp xã nói riêng trong thực hiện quy hoạch sử dụng đất thiếu chi tiết, cụ thể v.v… Điều này đặt ra yêu cầu phải có sự nghiên v.v… cứu hệ thống bài bản chế định quy hoạch sử dụng đất của Luật Đất đai để nhận diện những hạn chế và nguyên nhân, trên cơ sở đó, đề xuất giải pháp khắc phục.

Đắk Lắk là tỉnh trung tâm của khu vực Tây Nguyên, hoạt động thương mại, kinh tế – xã hội phát triển sôi động Nhiều dự án đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế – xã hội, khu dân cư… được triển khai thực hiện nhằm khai thác vị trí, tiềm năng của Đắk Lắk. Kinh tế phát triển kéo theo tình trạng di dân tự do từ các địa phương khác đến Đắk Lắk gia tăng, sự phát triển quá “nóng” và tác động từ mặt trái của cơ chế thị trường cộng với những hạn chế của công tác quản lý nhà nước về đất đai đã phá vỡ quy hoạch tổng thể về sử dụng đất. Thực trạng này phát sinh nhiều hệ lụy tiêu cực không chỉ về phát triển kinh tế – xã hội mà còn đổi với vấn đề bảo vệ môi trường sinh thái, sự đa dạng sinh học; duy trì, bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc của đồng bào dân thiểu số Ê Đê và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu… Muốn “cải thiện” “bức tranh” tổng thể về quy hoạch đất đai của tỉnh Đắk Lắk đòi hỏi các cấp Ủy Đảng, chính quyền nơi đây phải thực hiện đồng bộ, quyết liệt các giải pháp mà một trong số đó là tăng cường kỷ luật thực hiện quy hoạch sử dụng đất, nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về đất đai nói chung và các quy định về quy hoạch sử dụng đất nơi riêng… Đặt trong bối cảnh đó, học viên lựa chọn đề tài “Pháp luật về quy hoạch sử dụng đất và thực tiễn thi hành tại tỉnh Đắk Lắk” làm luận văn thạc sĩ luật học.

2. Tình hình nghiên cứu đề tài

Quy hoạch sử dụng đất là đề tài nhận được sự quan tâm nghiên cứu của giới luật học nước ta. Thời gian qua đã có nhiều công trình về vấn đề này được công bố mà tiêu biểu phải kể đến một số công trình cụ thể sau đây:

Thứ nhất, nhóm các luận văn thạc sĩ: 1) Lê Thị Phúc (2008), Pháp luật về quy hoạch kế hoạch sử dụng đất tại Việt Nam, luận văn thạc sĩ luật học, Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội; 2) Trương Đình Ánh (2010), Quy hoạch sử dụng đất chi tiết xã Thượng Nhật, huyện Nam Đông tỉnh Thừa Thiên Huế đến năm 2020, Luận văn cử nhân Đại học Nông Lâm Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế; 3) Nguyễn Thị Tố Uyên (2013), Thực trạng và giải pháp từng bước thực hiện phương án quy hoạch sử dụng đất giai đoạn 2000–2010 trên địa bàn huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam, luận văn thạc sĩ, Học viện Nông nghiệp Việt Nam, Hà Nội; 4) Nguyễn Thị Thảo Hiền (2015), Đánh giá kết quả thực hiện quy hoạch kế hoạch sử dụng đất huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc, luận văn thạc sĩ, Trường Đại học Khoa học tự nhiên – Đại học Quốc gia Hà Nội; 5) Đoàn Thị Hồng Hạnh (2017), Pháp luật về quy hoạch kế hoạch sử dụng đất từ thực tiễn thực hiện ở Ninh Bình, luận văn thạc sĩ luật học, Trường Đại học Mở Hà Nội, ..

Thứ hai, nhóm các thôi thảo, bài viết tạp chí: 1) Nguyễn Thị Vòng (2007), Hiệu quả sử dụng đất và cách tiếp cận để lựa chọn phương án quy hoạch sử dụng đất, Hội thảo về Quy hoạch sử dụng đất ngày 24/8, Hà Nội; 2) Lê Văn Bình (2013), Thực trạng quy định của pháp luật về quy hoạch sử dụng đất. Những kiến nghị và giải pháp hoàn thiện, Thông tin Khoa học Lập pháp – số 1, Hà Nội; 3) Nguyễn Đắc Nhân (2015), Tùng bước hoàn thiện quy định về công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất kịp thời phục vụ phát triển kinh tế – xã hội ở từng thời kỳ, Hội thảo Khoa học do Tổng cục Quản lý đất đai – Bộ Tài nguyên và Môi trường tổ chức tại Hà Nội, ngày 10/09;…

Các công trình nghiên cứu này đã giải quyết được một số vấn đề lý luận và thực tiễn về pháp luật quy hoạch sử dụng đất, bao gồm:

– Phân tích khái niệm, đặc điểm, vai trò, các loại quy hoạch sử dụng đất, yêu cầu của quy hoạch sử dụng đất.

– Phân tích cơ sở xây dựng pháp luật về quy hoạch sử dụng đất, khái niệm, đặc điểm, cơ cấu nội dung và các yếu tố ảnh hưởng đến pháp luật về quy hoạch sử dụng đất.

– Phân tích thực trạng pháp luật về quy hoạch sử dụng đất và đánh giá thực tiễn thi hành ở một địa phương cụ thể hoặc trong phạm vi cả nước. Trên cơ sở đó, các tác giả đề xuất giải pháp hoàn thiện lĩnh vực pháp luật này và nâng cao hiệu quả thi hành ở nước ta. Một số giải pháp có giá trị tham khảo nhất định.

Dẫu vậy, các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài dường như chưa tìm hiểu pháp luật về quy hoạch sử dụng đất tham chiếu với thực tiễn thi hành tại tỉnh Đắk Lắk một cách có hệ thống đầy đủ, toàn diện. Trên cơ sở kế thừa kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học liên quan đến đề tài được công bố, luận văn đi sâu tìm hiểu pháp luật về quy hoạch sử dụng đất và thực tiễn thi hành tại tỉnh Đắk Lắk.

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1. Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận pháp luật về quy hoạch sử dụng đất, đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành; luận văn đưa ra giải pháp hoàn thiện pháp luật về quy hoạch sử dụng đất và nâng cao hiệu quả thi hành tại tỉnh Đắk Lắk trong thời gian tới.

3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

Luận văn xác định một số nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể sau đây:

– Nghiên cứu lý luận về quy hoạch sử dụng đất thông qua việc phân tích khái niệm, đặc điểm, vai trò của quy hoạch sử dụng đất, các loại quy hoạch sử dụng đất, mối quan hệ giữa quy hoạch sử dụng đất với quy hoạch phát triển kinh tế – xã hội, quy hoạch phát triển vùng quy hoạch xây dựng quy hoạch đô thị…..

– Nghiên cứu lý luận pháp luật về quy hoạch sử dụng đất thông qua việc giải mã khái niệm, đặc điểm, cơ cấu nội dung, các điều kiện đảm bảo thực thi pháp luật về quy hoạch sử dụng đất…

– Tìm hiểu thực trạng pháp luật về quy hoạch sử dụng đất thông qua phân tích các quy định về căn cứ, nguyên tắc lập quy hoạch sử dụng đất, kỳ quy hoạch sử dụng đất, thẩm quyền lập, phê duyệt, điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất, vấn đề công khai quy hoạch sử dụng đất, quy định về thực hiện quy hoạch sử dụng đất,…

– Đánh giá thực tiễn thực hiện tại tỉnh Đắk Lắk để nhận diện kết quả đạt được, những hạn chế, yếu kém và nguyên nhân.

– Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật về quy hoạch sử dụng đất và bảo đảm thực hiện tại tỉnh Đắk Lắk.

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1. Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu đề tài, luận văn khu trú vào một số đối tượng nghiên cứu cụ thể sau:

– Quan điểm, đường lối của Đảng về quy hoạch sử dụng đất, về tiếp tục đổi mới chính sách, pháp luật đất đai trong thời kỳ đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế.

– Các trường phái lý thuyết, học thuyết, cơ sở lý luận về quy hoạch sử dụng đất, về pháp luật về quy hoạch sử dụng đất.

– Các quy định về quy hoạch sử dụng đất của Luật Đất đai năm 2013 và các văn bản hướng dẫn thi hành

– Thực tiễn thi hành pháp luật về quy hoạch sử dụng đất tại tỉnh Đắk Lắk.

4.2. Phạm vi nghiên cứu

“Pháp luật về quy hoạch sử dụng đất và thực tiễn thi hành tại tỉnh Đắk Lắk” là đề tài có phạm vi nghiên cứu rộng, liên quan đến nhiều lĩnh vực pháp luật khác nhau. Tuy nhiên, trong khuôn khổ của một bản luận văn thạc sĩ luật học, luận văn giới hạn phạm vi nghiên cứu vào một số vấn đề cụ thể sau:

– Giới hạn về nội dung: Luận văn nghiên cứu các quy định về quy hoạch sử dụng đất của Luật Đất đai năm 2013 và các văn bản hướng dẫn thi hành khu trú vào một số nội dung: i) Các quy định về căn cứ nội dung lập quy hoạch sử dụng đất; ii) Quy định về kỳ quy hoạch sử dụng đất; iii) Quy định về nội dung quy hoạch sử dụng đất; iv) Quy định về thẩm quyền lập, phê duyệt, điều chỉnh quy hoạch; v) Quy định về công khai quy hoạch sử dụng đất; vi) Quy định về thực hiện quy hoạch sử dụng đất.

– Giới hạn về phạm vi: Luận văn nghiên cứu thực tiễn thi hành pháp luật về quy hoạch sử dụng đất trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk.

– Giới hạn về thời gian: Luận văn nghiên cứu pháp luật về quy hoạch sử dụng đất từ năm 2013 đến nay.

5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1. Phương pháp luận nghiên cứu

Để giải quyết yêu cầu của đề tài, luận văn sử dụng phương pháp luận nghiên cứu duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác – Lênin nghiên cứu bản chất, nguồn gốc của quy hoạch sử dụng đất và pháp luật về quy hoạch sử dụng đất, quá trình hình thành và phát triển của quy hoạch sử dụng đất và pháp luật về quy hoạch sử dụng đất, mối quan hệ tương tác, gắn bó giữa quy hoạch sử dụng đất với các loại quy hoạch khác, giữa chế định về quy hoạch sử dụng đất với các chế định khác của pháp luật đất đai và các chế định pháp luật khác có liên quan.

5.2. Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu đề tài, luận văn sử dụng một số phương pháp nghiên cứu cụ thể sau:

– Phương pháp phân tích, phương pháp hệ thống phương pháp lập luận lôgic… được sử dụng trong Chương 1 nghiên cứu lý luận về quy hoạch sử dụng đất và pháp luật về quy hoạch sử dụng đất.

– Phương pháp so sánh phương pháp đánh giá… được sử dụng trong Chương 2 nghiên của thực trạng pháp luật về quy hoạch sử dụng đất và thực tiễn thi hành tại tỉnh Đắk Lắk.

– Phương pháp tổng hợp, phương pháp quy nạp… được sử dụng trong Chương 3 nghiên cứu giải pháp hoàn thiện pháp luật về quy hoạch sử dụng đất và bảo đảm thực hiện tại tỉnh Đắk Lắk

6. Ý nghĩa lý luận thực tiễn của đề tài

Luận văn nghiên cứu pháp luật về quy hoạch sử dụng đất và thực tiễn thi hành tại tỉnh Đắk Lắk có một số ý nghĩa cơ bản sau đây:

Thứ nhất, luận văn nghiên cứu pháp luật về quy hoạch sử dụng đất dựa trên lý thuyết về sở hữu toàn dân đối với đất đai ở nước ta, lý thuyết về quản trị đất đai tốt, lý thuyết nghiên cứu hệ thống đa ngành… để hệ thống hóa và góp phần bổ sung hệ thống cơ sở lý luận về quy hoạch sử dụng đất và pháp luật về quy hoạch sử dụng đất ở Việt Nam.

Thứ hai, luận văn kế thừa những kết quả nghiên cứu về lý luận và thực tiễn của các công trình khoa học có liên quan đến đề tài để phân tích thực trạng pháp luật về quy hoạch sử dụng đất, đánh gia thực tiễn thi hành tại tỉnh Đắk Lắk để chỉ ra những kết quả đạt được, những hạn chế, yếu kém và nguyên nhân.

Các giải pháp được luận văn đề xuất dựa trên những kết quả nghiên cứu lý luận và thực tiễn của Chương 1, Chương 2.

Luận văn là công trình chuyên khảo chuyên sâu về pháp luật quy hoạch sử dụng đất và thực tiễn thực hiện tại tỉnh Đắk Lắk.

7. Bố cục của Luận văn

Ngoài phần mở đầu, mục lục, danh mục các chữ viết tắt, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được bố cục gồm 3 chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận về quy hoạch sử dụng đất và pháp luật về quy hoạch sử dụng đất.

Chương 2: Thực trạng pháp luật về quy hoạch sử dụng đất và thực tiễn thi hành tại tỉnh Đắk Lắk.

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện pháp luật về quy hoạch sử dụng đất và bảo đảm thực hiện tại tỉnh Đắk Lắk.

[1] Bộ Tài nguyên và Môi trường (2012), Báo cáo số 193/BC-BTNMT ngày 06/9 về Tổng kết tình hình thi hành Luật Đất đai 2003 và định hướng sửa đổi Luật Đất đai, tr. 14.

[2] Đến cuối năm 2011, đã có 11 quy hoạch xây dựng vùng liên tỉnh được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, 9 quy hoạch xây dựng vùng dọc theo các tuyến đường cao tốc đang lập.

[3] Báo cáo số 193/BC-BTNMT ngày 06/9 về Tổng kết thi hành thi hành Luật Đất đai 2003 và định hướng sửa đổi Luật Đất đai, Tldd, tr. 14-15.