[Luận văn 2020] Pháp luật về quy hoạch sử dụng đất từ thực tiễn áp dụng tại TP. Sơn La, Sơn La – ThS. Nguyễn Văn Sơn

PHẦN MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài

Đất đai là nguồn tài nguyên thiên nhiên vô cùng quý giả, tài sản thiêng liêng của mỗi quốc gia và là tư liệu sản xuất đặc biệt, có vai trò đặc biệt quan trọng trong công cuộc xây dựng phát triển đất nước. Chính vì thế, công tác QHSDĐ luôn được Đảng và Nhà nước ta quan tâm thực hiện từ rất sớm và bắt đầu được quy định chính thức trong văn bản quy phạm pháp luật và triển khai từ Luật Đất đai năm 1987. Trong hơn ba mươi năm qua, các quy định của pháp luật về QHSDĐ không ngừng được nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung hoàn thiện trong Luật Đất đai 1993, Luật Đất đai 2003, Luật Đất đai 2013 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 37 Luật có liên quan đến quy hoạch năm 2018, tạo hành lang pháp lý ngày càng đầy đủ hơn để triển khai thực hiện, phục vụ kịp thời những yêu cầu khác nhau của từng giai đoạn phát triển kinh tế – xã hội của đất nước.

QHSDĐ là công cụ đắc lực để quản lý nhà nước về đất đai hiệu quả. Quy hoạch nhằm mục đích xác định cụ thể diện tích đất các loại đất sử dụng vào mục đích nông nghiệp, phi nông nghiệp và đất chưa sử dụng và sử dụng được phân bổ trong QHSDĐ cấp quốc gia, phân bổ sử dụng quỹ đất hợp lý, khoa học, đáp ứng nhu cầu sử dụng đất cho các ngành lĩnh vực và địa phương các cấp, nhằm thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội, đồng thời đảm bảo chiến lược quản lý, sử dụng khai thác hiệu quả, phát huy tiềm năng về đất đai, cải tạo bồi bổ đất và bảo vệ môi trường sinh thai trong những năm trước mặt và lâu dài. Bên cạnh đó, QHSDĐ còn là cơ sở để các ngành, lĩnh vực lập quy hoạch, kế hoạch phát triển ngành, lĩnh vực, định hướng cho các nhà đầu tư trong và ngoài nước đầu tư có hiệu quả vào đất đai. Vì vậy, QHSDĐ đai cũng góp một phần rất lớn thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội của đất nước.

Tuy nhiên, công tác QHSDĐ ở nước ta hiện nay còn nhiều vướng mắc, bất cập với chất lượng và hiệu quả còn thấp. Chất lượng công tác dự báo và quy hoạch còn nhiều hạn chế, chưa theo kịp yêu cầu phát triển, chưa bảo đảm tính tổng thể, liên ngành, liên vùng, chưa rõ trọng tâm, trọng điểm và nguồn lực thực hiện^[1]. Chất lượng QHSDĐ chưa đáp ứng yêu cầu, đôi khi còn mang tính hình thức và chưa theo kịp so với tình hình SDĐ; công tác dự báo thiếu tầm nhìn chiến lược dài hạn trong quá trình SDĐ phải điều chỉnh QH nhiều lần QH thường đi sau thực tiễn dẫn đến tình trạng QH “treo” vẫn diễn ra khá phổ biến, tiến độ lập, phê duyệt và thực hiện KHSDĐ hàng năm của cấp huyện còn chậm, tính khả thi không cao. Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng trên là do pháp luật QH, KHSDĐ chưa quy định cụ thể, thiếu nhất quán, chưa khoa học, kỷ cương kỷ luật trong khâu lập, phê duyệt, tổ chức thực hiện và quản lý QH, KHSDĐ chưa nghiêm, một số địa phương thực hiện chưa nghiêm, buông lỏng quản lý, nôn nóng chạy theo lợi ích kinh tế trước mắt làm rối loạn tình hình SDĐ để lại nhiều hệ lụy về môi trường bất ổn xã hội.

Sơn La là một địa phương nằm trong vùng trọng điểm về phát triển kinh tế, văn hóa, du lịch của khu vực Tây Bắc, với vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên khá thuận lợi, chính sách ưu đãi, thu hút đầu tư thông thoảng nên những năm gần đây tình hình kinh tế – xã hội của Sơn La có những chuyển biến tích cực, đời sống của người dân ngày được nâng lên, cơ sở hạ tầng được đầu tư đáng kể. Tuy nhiên, bên cạnh đó công tác QHSDĐ cũng đang có nhiều vướng mắc, bất cập, như nạn ô nhiễm môi trường phá rừng khai thác khoáng sản trái phép, đặc biệt nổi cộm là những vấn đề tiêu cực liên quan đến quản lý, SDĐ…

Để góp phần nêu lên những kết quả đạt được, chỉ ra những tồn tại, hạn chế, bất cập và nguyên nhân, đồng thời, đưa ra những giải pháp, kiến nghị để góp phần tháo gỡ, tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao nhận thức pháp luật về công tác QHSDĐ nói chung và việc thực hiện QHSDĐ nói riêng học viên đã lựa chọn đề tài “Pháp luật về QHSDĐ từ thực tiễn áp dụng tại thành phố Sơn La” làm đề tài luận văn tốt nghiệp thạc sĩ của mình.

2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Công tác QHSDĐ đai ngày càng có vai trò quan trọng và được xã hội đặc biệt quan tâm, việc QH và SDĐ hợp lý sẽ giúp đất nước tận dụng tối đa mọi tiềm năng về đất để phát triển kinh tế – xã hội, tiết kiệm được các nguồn lực tốt nhất, đồng thời là cơ sở để triển khai thực hiện các chính sách pháp luật về đất đai nhằm góp phần ổn định chính trị – xã hội, tạo việc làm, nâng cao chất lượng đời sống nhân đến phục vụ đắc lực sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Với ý nghĩa và tầm quan trọng như vậy cho nên hiện nay có khá nhiều các luận án, luận văn, các bài viết, công trình nghiên cứu khoa học, luận án, luận văn, bài báo… nghiên cứu về vấn đề này, tiêu biểu là một số công trình như:

– Ths. Lê Văn Bình (Bản thông tin khoa học Lập pháp số 01 – 2013), Thực trạng quy định của pháp luật về QHSDĐ: Những kiến nghị và giải pháp hoàn thiện,

– Lê Thị Phúc (2014), Pháp luật về QHSDĐ qua thực tiễn tại tỉnh Thừa Thiên Huế, Luận án Tiến sĩ Luật học, Đại học Quốc gia Hà Nội;

– Nguyễn Thị Thảo Hiền (2015), Đánh giá kết quả thực hiện quy hoạch kế – hoạch sử dụng đất huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc, Luận văn Thạc sĩ, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên – Đại học Quốc gia Hà Nội;

– Nguyễn Hồng Hải (2017), Pháp luật về quy hoạch sử dụng đất và thực tiễn thi hành tại quận Long Biên, thành phố Hà Nội, Luận văn thạc sĩ Luật học, Đại học Luật Hà Nội;

– Bài viết “Từng bước hoàn thiện quy định về công tác quy hoạch kế hoạch sử dụng đất kịp thời phục vụ phát triển kinh tế xã hội qua từng thời kỳ” của Tiến sĩ Nguyễn Đắc Nhẫn – Phó Cục trưởng Cục Quy hoạch đất đai – Tổng cục Quản lý đất đai (ngày 10/9/2015);

– Bài viết “Cách tiếp cận QHSDĐ trong dự thảo Luật Quy hoạch” của GS. TSKH. Đặng Hùng Võ – Nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường trên Tạp chí Kinh tế và Dự báo số 07/2017.

Các công trình nghiên cứu trên đã tiếp cận, nhìn nhận pháp luật về QHSDĐ ở những góc độ khác nhau, đưa ra các vấn đề lý luận cơ bản về QHSDĐ và pháp luật QHSDĐ, đã lý giải được sự cần thiết phải điều chỉnh pháp luật đối với QHSDĐ, phân tích được các yêu cầu khách quan yếu tố tác động đến việc thực hiện QHSDĐ, chỉ ra một số tồn tại, bất cập cũng như đưa ra được một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về QHSDĐ. Trên cơ sở kế thừa các nội dung nghiên cứu của các công trình khoa học nói trên kết hợp với việc đi sâu phân tích đánh giá thực trạng tình hình, kết quả thực hiện QHSDĐ trên địa bàn tỉnh Sơn La một cách có hệ thống toàn diện Luận văn thạc sĩ này sẽ có điểm mới nha.

– Luận văn nghiên cứu phân tích xây dựng những vấn đề lý luận về QHSDĐ, sự cần thiết phải điều chỉnh pháp luật đối với QHSDĐ cũng như việc thực hiện pháp luật QHSDĐ.

– Từ góc độ lý luận Luận văn xác định đặc điểm, vị trí, vai trò của pháp luật về QHSDĐ, chỉ ra việc thực hiện pháp luật QHSDĐ Việt Nam chịu sự chi phối của các yếu tố: Chính trị, kinh tế, văn hóa xã hội, lịch sử và hội nhập quốc tế.

– Phân tích và đối chiếu với yêu cầu của pháp luật quy hoạch chỉ ra được những bất cập của việc thực hiện pháp luật về QHSDĐ hiện hành. Từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật QHSDĐ như Đồng bộ, thống nhất QHSDĐ với các hệ thống quy hoạch khác, Hoàn thiện quy định về hệ thống lấy ý kiến của người dân điều chỉnh, công bố thực hiện QHSDĐ.

3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

– Đối tượng nghiên cứu: Hệ thống lý luận về QHSDĐ và các quan điểm, đường lối của Đảng pháp luật của Nhà nước quy định về QHSDĐ, quy định của tỉnh Sơn La về tổ chức thực hiện pháp luật QHSDĐ và thực tiễn thi hành tại thành phố Sơn La.

– Phạm vi nghiên cứu: Phạm vi nghiên cứu của Luận văn là những quy định của pháp luật về QHSDĐ ở Việt Nam, tập trung vào quy định của Luật Đất đai 2013 và các văn bản hướng dẫn Luật Đất đai 2013, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 37 Luật có liên quan đến quy hoạch năm 2018. Nghiên cứu thực trang thực hiện pháp luật về QHSDĐ tại thành phố Sơn La từ năm 2015 đến năm 2020, đi sâu nghiên cứu một số nét đặc trưng của vùng miền đó là việc thực hiện pháp luật QHSDĐ đối với đất sản xuất nông nghiệp, đất rừng đất phát triển du lịch trong QHSDĐ tại thành phố Sơn La.

4. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

4.1. Mục đích nghiên cứu

Làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn của pháp luật về QHSDĐ và thực hiện pháp luật QHSDĐ. Chỉ ra những tồn tại, hạn chế, vướng mắc, bất cập và nguyên nhân, từ đó đề xuất định hướng và giải pháp bảo đảm tổ chức thực hiện pháp luật về QHSDĐ tại thành phố Sơn La.

4.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục tiêu nghiên cứu trên để tài phải thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể sau đây:

– Nghiên cứu, hệ thống hóa những vấn đề lý luận về QHSDĐ và pháp luật về QHSDĐ.

– Đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật về QHSDĐ tại thành phố Sơn La, nhằm xác định những kết quả đạt được, những hạn chế cũng như nguyên nhân dẫn đến hạn chế đó;

– Đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về QHSDĐ, đồng thời đề xuất giải pháp để nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật QHSDĐ tại thành phố Sơn La, thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội mà không làm mất đi những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc vùng Tây Bắc, bảo vệ môi trường bảo vệ nguồn nước.

5. Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện các nội dung nghiên cứu và mục đích mà đề tài đặt ra, Luận văn chủ yếu sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

– Phương pháp phân tích tổng hợp, đánh giá để nghiên cứu những vấn đề lý luận và pháp lý về QHSDĐ và pháp luật về QHSDĐ (Chương 1).

– Phương pháp phân tích thống kê, điều tra, tổng hợp, so sánh đánh giá, bình luận quan sát thực tế được sử dụng để nghiên cứu thực trạng thực hiện pháp luật về QHSDĐ tại thành phố Sơn La (Chương 2).

– Phương pháp tổng hợp, đối chiếu, diễn giải, quy nạp… được sử dụng để nghiên cứu đề xuất các định hướng giải pháp hoàn thiện pháp luật về QHSDĐ và bảo đảm áp dụng pháp luật về QHSDĐ tại thành phố Sơn La (Chương 3).

6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của Luận văn

– Ý nghĩa khoa học: Luận văn đưa ra một góc nhìn mới, toàn diện và sâu rộng hơn về hệ thống lý luận của pháp luật về QHSDĐ và thực tiễn thi hành tại thành phố Sơn La. Qua đó tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật và đảm bảo thực hiện có hiệu quả công tác QHSDĐ trong thời gian tới.

– Ý nghĩa về thực tiễn: Kết quả nghiên cứu có thể làm tài liệu cho các tổ chức, cá nhân cán bộ, công chức và người dân tham khảo, nghiên cứu giảng dạy, học tập những vấn đề liên quan đến pháp luật đất đai nói chung và pháp luật về QHSDĐ nói riêng, đặc biệt, làm cơ sở để các nhà lập pháp, các vị đại biểu Quốc hội, HĐND các cấp xem xét kiến nghị với cơ quan quản lý nhà nước sửa đổi, bổ sung nhằm khắc phục những bất cập, hạn chế trong công tác QHSDĐ.

7. Bố cục của Luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung đề tài gồm 3 chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận về QHSDĐ và pháp luật về QHSDĐ.

Chương 2: Thực trạng pháp luật về QHSDĐ và thực tiễn thi hành tại thành phố Sơn La.

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện pháp luật về QHSDĐ và bảo đảm thực hiện pháp luật về QHSDĐ tại thành phố Sơn La.

[1] Đảng Cộng sản Việt Nam (2016), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần XII, NXB. Chính trị quốc gia – Sự thật, Hà Nội.