[Luận văn 2021] Pháp luật về thế chấp tài sản là quyền sử dụng đất và thực tiễn thi hành tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Đông Đắk Lắk – ThS. Lâm Đại Hữu

[Luận văn 2021] Pháp luật về thế chấp tài sản là quyền sử dụng đất và thực tiễn thi hành tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Đông Đắk Lắk – ThS. Lâm Đại Hữu

1. Tính cấp thiết của đề tài

Giải quyết “bài toán vốn đáp ứng nhu cầu sản xuất và đời sống luôn là mối quan tâm hàng đầu của bất cứ tổ chức, hộ gia đình, cá nhân nào. Muốn vậy một trong các kênh huy động vốn được tổ chức, hộ gia đình, cá nhân sử dụng là vay vốn thông qua việc thế chấp tài sản bảo đảm tại các ngân hàng thương mại, tổ chức tín dụng. Trong điều kiện nước ta là một nước nông nghiệp thì đất đai trở thành tài sản quan trọng nhất của tổ chức, hộ gia đình, cá nhân. Tuy nhiên, đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu, Nhà nước thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu thông qua việc giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất của tổ chức, hộ gia đình, cá nhân. Vì vậy, việc cho phép người sử dụng đất nói chung và hộ gia đình, cá nhân nói riêng được thế chấp quyền sử dụng đất để vay vốn tại các ngân hàng thương mại, tổ chức tín dụng không chỉ góp phần “xóa đói giảm nghèo” mà còn giải quyết “bài toán” vốn cho nhu cầu sản xuất – kinh doanh. Điều này đã được thực tiễn kiểm nghiệm hiệu quả của việc thí điểm cho phép người sử dụng đất thế chấp quyền sử dụng đất để vay vốn tại ngân hàng thương mại, tổ chức tín dụng ở một số tỉnh phía Nam vào những năm đầu của công cuộc đổi mới. Lần đầu tiên Luật Đất đai năm 1993 quy định quyền của hộ gia đình, cá nhân được thế chấp quyền sử dụng đất tại ngân hàng thương mại, tổ chức tín dụng để vay vốn vì mục đích sản xuất và đời sống. Quy định này tiếp tục được kế thừa tại các đạo Luật Đất đai năm 2003, năm 2013 và mở rộng đối với mọi chủ thể sử dụng đất. Thực tiễn thi hành chế định về thế chấp quyền sử dụng đất cho thấy dẫu các quy định này thường xuyên được sửa đổi, bổ sung song vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu của sự phát triển đất nước trong thời kỳ đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế như cơ chế xử lý tài sản thế chấp quyền sử dụng đất chưa hiệu quả, hệ thống cơ sở dữ liệu, thông tin về đất đai chưa đầy đủ, đồng bộ và khó tiếp cận đối với ngân hàng thương mại, tổ chức tín dụng khi nhận thế chấp quyền sử dụng đất v.v. Mặt khác, thực tiễn nhận thế chấp tài sản là quyền sử dụng đất tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam – Chi Nhánh Đông Đắk Lắk (sau đây gọi là BIDV Đông Đắk Lắk) thời gian qua cho thấy sự thiếu đồng bộ, thống nhất trong một số quy định hiện hành của pháp luật đất đai, pháp luật ngân hàng và pháp luật dân sự… Điều này đặt ra yêu cầu phải nghiên cứu, đánh giá pháp luật về thế chấp tài sản là quyền sử dụng đất tham chiếu từ thực tiễn tại BIDV Đông Đắk Lắk nhằm nhận diện những điểm bất cập, tồn tại làm cơ sở để xuất giải pháp khắc phục. Với ý nghĩa đó, học viên lựa chọn thực hiện đề tài “Pháp luật về thế chấp tài sản là quyền sử dụng đất và thực tiễn thi hành tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Đông Đắk Lắk” làm luận văn thạc sĩ luật học.

2. Tình hình nghiên cứu đề tài

Thế chấp tài sản là quyền sử dụng đất là đề tài thu hút sự quan tâm nghiên cứu của giới luật học nước ta. Thời gian qua đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này được công bố ở phạm vi và mức độ khác nhau mà tiêu biểu phải kể đến một số công trình cụ thể sau

– Nguyễn Thị Nga (2016), Pháp luật về thế chấp quyền sử dụng đất tại các tổ chức tín dụng ở Việt Nam, thực trạng và hướng hoàn thiện (Sách chuyên khảo), Nxb Tư pháp, Hà Nội, 2016).

– Trần Thanh Thanh (2012), Xử lý tài sản bảo đảm tiền vay của tổ chức tín dụng theo pháp luật Việt Nam, luận văn thạc sĩ luật học, Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội.

– Phan Hồng Điệp (2012), Pháp luật về thế chấp quyền sử dụng đất trong các tổ chức tín dụng – Thực tiễn áp dụng và kiến nghị hoàn thiện pháp luật, luận văn thạc sĩ luật học, Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội.

– Vũ Thị Hồng Yến (2013), Tài sản thế chấp và xử lý tài sản thế chấp theo quy định của pháp luật dân sự Việt Nam hiện hành, luận án tiến sĩ luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội.

– Nguyễn Thị Thanh Bình (2016), Pháp luật về thế chấp quyền sử dụng đất từ thực tiễn thực hiện tại thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh, luận văn thạc sĩ luật học, Viện Đại học Mở Hà Nội.

– Nguyễn Đức Dũng (2016), Pháp luật về thế chấp quyền sử dụng đất để bảo đảm tiền vay tại các tổ chức tín dụng và thực tiễn áp dụng tại Sơn La, luận văn thạc sĩ luật học, Viện Đại học Mở Hà Nội.

– Đặng Văn Hưng (2017), Pháp luật về thế chấp quyền sử dụng đất trong hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại từ thực tiễn tại Chi nhánh Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Bắc Giang, luận văn thạc sĩ luật học, Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội.

– Phạm Minh Đông (2018), Pháp luật về thế chấp quyền sử dụng đất ở của hộ gia đình, cá nhân tại tổ chức tín dụng từ thực tiễn Ngân hàng Thương mại Cổ phần Kỹ thương Việt Nam, luận văn thạc sĩ luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội v.v.

Các công trình nghiên cứu trên đây đã giải quyết được một số vấn đề lý luận và thực tiễn của pháp luật về thế chấp quyền sử dụng đất, cụ thể:

Một là, phân tích khái niệm và đặc điểm của thế chấp quyền sử dụng đất, ý nghĩa của thế chấp quyền sử dụng đất, luận giải sự cần thiết phải điều chỉnh quan hệ thế chấp quyền sử dụng đất bằng pháp luật; khái niệm và đặc điểm của pháp luật về thế chấp quyền sử dụng đất, cấu trúc pháp luật về thế chấp quyền sử dụng đất, các yếu tố ảnh hưởng đến pháp luật về thế chấp quyền sử dụng đất.

Hai là, phân tích thực trạng pháp luật về thế chấp quyền sử dụng đất và đánh giá thực tiễn thi hành lĩnh vực pháp luật này.

Ba là, đưa ra định hướng giải pháp hoàn thiện pháp luật về thế chấp quyền sử dụng đất và nâng cao hiệu quả thi hành ở nước ta.

Tuy nhiên tiếp cận nghiên cứu pháp luật về thế chấp tài sản là quyền sử dụng đất tham chiếu từ thực tiễn thi hành tại BIDV Đông Đắk Lắk có hệ thống đầy đủ, toàn diện thì còn ít công trình như vậy được công bố. Trên cơ sở kế thừa kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học liên quan đến để tài, luận văn đi sâu tìm hiểu pháp luật về thế chấp tài sản là quyền sử dụng đất và thực tiễn thi hành tại BIDV Đông Đắk Lắk/

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1. Mục đích nghiên cứu

Mục đích của luận văn là đưa ra giải pháp hoàn thiện pháp luật về thế chấp tài sản là quyền sử dụng đất và nâng cao hiệu quả thi hành tại BIDV Đông Đắk Lắk.

3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu, luận văn xác định các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể sau đây:

– Phân tích lý luận về thế chấp tài sản là quyền sử dụng đất thông qua việc làm rõ khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của thế chấp tài sản là quyền sử dụng đất, cơ sở của thế chấp tài sản là quyền sử dụng đất.

– Phân tích lý luận pháp luật về thế chấp tài sản là quyền sử dụng đất thông qua việc giải mã khái niệm và đặc điểm, cấu trúc, các điều kiện đảm bảo thực thi pháp luật về thế chấp tài sản là quyền sử dụng đất.

– Phân tích thực trạng pháp luật về thế chấp tài sản là quyền sử dụng đất và đánh giá thực tiễn thi hành tại BIDV Đông Đắk Lắk.

– Đề xuất định hướng, giải pháp hoàn thiện pháp luật về thế chấp tài sản là quyền sử dụng đất và nâng cao hiệu quả thi hành tại BIDV Đông Đắk Lắk.

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1. Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn bao gồm:

– Các quan điểm, trường phái lý thuyết về thế chấp tài sản nói chung và thế chấp tài sản là quyền sử dụng đất nói riêng.

– Quan điểm, đường lối của Đảng về tiếp tục đổi mới chính sách, pháp luật đất đai trong thời kỳ đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới đất nước và hội nhập quốc tế.

– Hệ thống quy phạm pháp luật trong lĩnh vực dân sự, đất đai, ngân hàng tập trung vào các quy phạm liên quan đến giao dịch thế chấp tài sản là quyền sử dụng đất.

Thực tiễn thi hành pháp luật về thế chấp tài sản là quyền sử dụng đất tại BIDV Đông Đắk Lắk.

4.2. Phạm vi nghiên cứu

Pháp luật về thế chấp tài sản là quyền sử dụng đất và thực tiễn thi hành tại BIDV Đông Đắk Lắk là đề tài có phạm vi nghiên cứu rộng. Tuy nhiên, trong khuôn khổ của một bản luận văn thạc sĩ luật học, luận văn giới hạn phạm vi nghiên cứu vào một số vấn đề cụ thể sau đây:

Giới hạn về nội dung: Luận văn đi sâu nghiên cứu các quy định về thế chấp tài sản là quyền sử dụng đất của Luật Đất đai năm 2013 và các quy định của một số luật có liên quan.

Giới hạn về phạm vi: Luận văn nghiên cứu thực tiễn thi hành pháp luật về thế chấp tài sản là quyền sử dụng đất tại BIDV Đông Đắk Lắk.

Giới hạn về thời gian: Luận văn nghiên cứu đề tài với mốc thời gian từ năm 2016 đến nay.

5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1. Phương pháp luận

Phương pháp luận của luận văn là phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác – Lê nin nghiên cứu quá trình hình thành, phát triển của sự vật hiện tượng Nghiên cứu nguồn gốc, bản chất của sự vật, hiện tượng cũng như mối quan hệ tương tác với các sự vật, hiện tượng khác.

5.2. Phương pháp nghiên cứu

Để giải quyết yêu cầu của đề tài, luận văn sử dụng một số phương pháp nghiên cứu cụ thể sau đây:

Phương pháp phân tích, phương pháp diễn giải lập luận logic, phương pháp nghiên cứu hệ thống liên ngành, đa ngành được sử dụng xuyên suốt các chương của luận văn.

Phương pháp chứng minh phương pháp lịch sử… được sử dụng nghiên cứu (trong) Chương 1. Lý luận về thế chấp tài sản là quyền sử dụng đất và pháp luật về thế chấp tài sản là quyền sử dụng đất.

Phương pháp so sánh, phương pháp đánh giá, phương pháp đối chiếu… được sử dụng nghiên cứu Chương 2. Thực trạng pháp luật về thế chấp tài sản là quyền sử dụng đất và thực tiễn thi hành tại BIDV Đông Đắk Lắk.

Phương pháp quy nạp, phương pháp tổng hợp… được sử dụng nghiên cứu Chương 3. Định hướng giải pháp hoàn thiện pháp luật về thế chấp tài sản là quyền sử dụng đất và nâng cao hiệu quả thi hành tại BIDV Đông Đắk Lắk.

6. Điểm mới và ý nghĩa của luận văn

Pháp luật về thế chấp tài sản là quyền sử dụng đất gắn với thực tiễn tại một tổ chức tín dụng là đề tài không mới, đã có nhiều công trình nghiên cứu ở mức độ, phạm vi khác nhau được công bố. Tuy nhiên, với thực trạng các quan hệ của đời sống xã hội luôn biến động đòi hỏi các quy phạm pháp luật phải thường xuyên được sửa đổi, bổ sung để phùhợp với sự vận động của thực tiễn. Mặt khác, thực tiễn thi hành lĩnh vực pháp luật này tại các địa phương tổ chức tín dụng cũng có một số điểm đặc thù do điều kiện tự nhiên, kinh tế – xã hội, hoàn cảnh cụ thể của các chủ thể này không giống nhau. Vì vậy, điểm mới cơ bản của luận văn này thể hiện ở điểm đánh giá điều kiện đặc thù của BIDV Đông Đắk Lắk tác động đến việc thi hành pháp luật về thế chấp tài sản là quyền sử dụng đất để đưa ra giải pháp hoàn thiện lĩnh vực pháp luật này và nâng cao hiệu quả thi hành tại BIDV Đông Đắk Lắk tiếp cận trên lý thuyết về vật quyền, lý thuyết về quyền sử dụng đất là tài sản được pháp luật bảo hộ, lý thuyết về đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý đất đai v.v.

7. Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mục lục, bảng chữ viết tắt, mở đầu kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Lý luận về thế chấp tài sản là quyền sử dụng đất và pháp luật về thế chấp tài sản là quyền sử dụng đất.

Chương 2: Thực trạng pháp luật về thế chấp tài sản là quyền sử dụng đất và thực tiễn thi hành tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Đông Đắk Lắk

Chương 3: Định hướng giải pháp hoàn thiện pháp luật về thế chấp tài sản là quyền sử dụng đất và nâng cao hiệu quả thi hành tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Đông Đắk Lắk.