[Luận văn 2021] Pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm và thực tiễn thi hành án dân sự tại TP. Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk – ThS. Nguyễn Thanh Tùng

[Luận văn 2021] Pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm và thực tiễn thi hành án dân sự tại TP. Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk – ThS. Nguyễn Thanh Tùng

1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài

Để tiếp cận được nguồn vốn thì bên bảo đảm (bên vay) thỏa thuận với bên nhận bảo đảm (bên cho vay) về việc cam kết dùng tài sản để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ đối với bên nhận bảo đảm thông qua các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ. Việc cam kết này đem lại lợi ích cho cả hai bên bởi lẽ bên bảo đảm sẽ có vốn để phục vụ cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của mình, đồng thời, bên nhận bảo đảm cũng sẽ nhận được một lợi ích nhất định thông qua việc bên bảo đảm thanh toán khoản lãi suất cho bên nhận bảo đảm theo thỏa thuận. Do đó, cả bên bảo đảm và bên nhận bảo đảm đều không mong muốn phải xử lý tài sản bảo đảm bởi khi xử lý tài sản bảo đảm có nghĩa là khoản vay đó không có hiệu quả, hoạt động sản xuất, kinh doanh của bên bảo đảm gặp khó khăn.

Đại dịch Covid-19 bùng phát và kéo dài làm cho kinh tế, đời sống của người dân trên toàn thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng đều gặp nhiều khó khăn trong đó có người phải thi hành án. Đặc biệt là hoạt động của các tổ chức tín dụng, Ngân hàng (bên cho vay) có nhiều diễn biến phức tạp, nợ xấu tăng cao, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh và việc thu hồi các khoản nợ theo Bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực thi hành. Trong thời gian qua, Chính phủ và các ngành, các cấp đã thể hiện quyết tâm rất cao trong công tác giải quyết nợ xấu nhằm “khơi thông dòng chảy” tín dụng tiền tệ, phá vỡ sự “đóng băng” tài chính bất động sản, vực dậy nền kinh tế, hướng tới sự phát triển bền vững sau sự cố khủng hoảng tài chính toàn cầu và bong bóng bất động sản cũng như phải vừa phòng – chống đại dịch Covid-19 có nhiều diễn biến phức tạp. Một trong những yếu tố đóng góp tích cực vào công cuộc xử lý nợ cho tổ chức tín dụng. Ngân hàng chính là công tác thi hành án dân sự. Theo đó, số lượng việc và giá trị thi hành án cho các tổ chức tín dụng, Ngân hàng ngày càng tăng cao cùng với số lượng án thụ lý mới ngày càng nhiều với tính chất, mức độ ngày càng phức tạp, nhiều trường hợp người phải thi hành án cố tình lợi dụng các quy định của pháp luật để trốn tránh, trì hoãn khiếu nại, thậm chí chống đối quyết liệt làm ảnh hưởng không nhỏ đến kết quả tổ chức thi hành án của đơn vị và việc thu hồi các khoản nợ của tổ chức tín dụng, Ngân hàng.

Là một Thư ký thi hành án với nhiệm vụ chính là giúp việc cho Chấp hành viên tổ chức thi hành các Bản án, Quyết định của Tòa án, học viên được cung cấp kết quả thi hành án của tổ chức tín dụng, Ngân hàng 06 tháng năm 2021 (từ ngày 01/10/2020 đến ngày 31/3/2021) do Chi cục Thi hành án dân sự thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk hiện đang tổ chức thi hành như sau: Tổng số việc phải thi hành 6.257 việc, số tiền 922.602.830.000 đồng. Trong đó, số việc liên quan đến các tổ chức tín dụng. Ngân hàng là 194 việc, với số tiền phải thi hành là 438.745 913.000 đồng. Như vậy, có thể thấy tuy lượng việc chỉ chiếm 3,1% tổng số việc phải thi hành nhưng số tiền phải thi hành cho các tổ chức tín dụng, Ngân hàng lại chiếm 47,56% tổng số tiền phải thi hành của đơn vị. Do đó với một khối lượng cực lớn các công việc và giá trị tài sản phải xử lý, nếu không tạo được hành lang pháp lý rãnh mạch và sự vào cuộc rốt ráo của các bên thì việc thu hồi nợ cho tổ chức tín dụng, Ngân hàng thông qua thi hành án dân sự sẽ gặp bế tắc triền miên.

Tuy nhiên, đi vào tìm hiểu kỹ hơn câu chuyện thu hồi nợ cho tổ chức tín dụng, Ngân hàng qua công tác thi hành án dân sự mới thấy rằng có rất nhiều vấn đề mà các tổ chức tín dụng, Ngân hàng các cơ quan thi hành án dân sự và các cơ quan tổ chức có liên quan phải đối mặt. Nó không những không hề đơn giản dễ dàng mà còn lộ rõ thực trạng có nhiều bất cập ở nhiều phương diện, phát sinh nhiều khó khăn vướng mắc mà để giải quyết cần phải có sự vào cuộc, sự cố gắng của nhiều bên.

Để hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, học viên tự nhận thức được phải trau dồi, củng cố kiến thức cá nhân, có những biện pháp tháo gỡ những vấn đề khó khăn vướng mắc nhằm làm cho công tác thi hành án dân sự liên quan đến các tổ chức tín dụng, Ngân hàng ngày càng hiệu quả hơn. Vì lý do trên, học viên chọn đã chọn đề tài là “Pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm và thực tiễn thi hành án dân sự tại thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk” làm luận văn tốt nghiệp cao học. Tuy nhiên trong phạm vi đề tài học viên chỉ nghiên cứu “Pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm là quyền sử dụng đất để làm luận văn tốt nghiệp của mình”.

2. Tình hình nghiên cứu đề tài

Pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm đã có các văn bản quy phạm pháp luật quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành tương đối đầy đủ. Tuy nhiên, thực trạng thi hành việc xử lý được tài sản bảo đảm của các tổ chức tín dụng, Ngân hàng còn khá nan giải, nhiều văn bản quy phạm pháp luật còn khi chồng chéo, thiếu tính thống nhất và đồng bộ. Phản ánh được vấn đề về pháp luật trên có thể kể đến các công trình khoa học nhau. Luận văn Thạc sĩ Luật học, Trường Đại học Quốc Gia Hà Nội “Pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm tiền vợ của các tổ chức tín dụng” của tác giả Trần Thị Minh Tâm, Luận văn Thạc sĩ Luật học, Học viện Khoa học Xã hội “Xử lý tài sản thế chấp là quyền sử dụng đất để bảo đàn tiền vay ngân hàng từ thực tiễn xét xử tại Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội” của tác giả Hoàng Thị Huế; Luận văn Thạc sĩ Luật học, Trường Đại học Quốc Gia Hà Nội “Xử lý tài sản bảo đảm tiền vay là bất động sản qua thực tiễn hoạt động của các tổ chức tín dụng” của tác giả Ngô Ngọc Linh, Luận văn Thạc sĩ Luật học, Học viện Khoa học Xã hội “Kê biên tài sản bảo đảm tiền vay ngân hàng để thi hành án dân sự theo pháp luật Việt Nam từ thực tiễn thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên” của tác giả Nguyễn Gia Phong. “Xử lý tài sản bảo đảm trong Luật Dân sự năm 2015” của tác giả Bùi Đức Giang trong tạp chí Ngân hàng số 01-02/2017; “Hoàn thiện pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm ở nước ta hiện nay” của tác giả Đoàn Thị Ngọc Hà – Sở Tư pháp tỉnh Ninh Bình, “Trình tự xử lý tài sản thế chấp tại các tổ chức tín dụng” của tác giả Lại Hiệp Phong trong tạp chí Tòa án nhân dân – Nghiên cứu xây dựng pháp luật năm 2020…

Các công trình nghiên cứu khoa học về xử lý tài sản bảo đảm rất đa dạng cơ bản khái quát được nội dung nghiên cứu cơ sở lý luận và nắm bắt được thực tiễn xử lý tài sản bảo đảm tại Việt Nam hiện nay. Song các công trình này chưa đi sâu nghiên cứu, đánh giá về thực trạng các quy định của pháp luật về xử lý tài sản trong công tác thi hành án dân sự tại thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk trong thời gian qua nhằm đưa ra những đề xuất, kiến nghị để nâng cao hiệu quả công tác thi hành án trong thời gian tới. Chính vì vậy, học viên cần hiểu rõ hơn nữa để phục vụ công tác chuyên môn và thôi thúc học viên thực hiện đề tài “Pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm và thực tiễn thi hành án dân sự tại thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk”.

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

3.1. Mục đích nghiên cứu đề tài

Thông qua các tài liệu, công trình nghiên cứu có sẵn về xử lý tài sản bảo đảm của các tổ chức tín dụng và Ngân hàng thương mại tại Việt Nam để làm rõ các vấn đề lý luận, đồng thời xem xét, đánh giá thực tiễn việc xử lý tài sản bảo đảm trong công tác thi hành án dân sự nói chung và những khó khăn vướng mắc của việc xử lý tài sản bảo đảm tại Chi cục Thi hành án dân sự thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk nói riêng nhằm định hướng hoàn thiện pháp luật cũng như đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật xử lý tài sản bảo đảm tại Chi cục Thi hành án dân sự thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk, giúp Chấp hành viên và bản thân hoàn thành xuất sắc chỉ tiêu nhiệm vụ Nhà nước giao.

3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

Từ mục đích nghiên cứu nêu trên, luận văn cần phải đạt được:

– Khái quát được những vấn đề lý luận cơ bản về tài sản bảo đảm, nghiên cứu đặc điểm, các nguyên tắc cũng như các phương thức xử lý tài sản bảo đảm.

– Nghiên cứu mối quan hệ giữa các quy định của pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm và việc đấu giá tài sản để thu hồi nợ theo Luật Đấu giá tài sản.

– Nghiên cứu thực trạng các quy định của pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm nói chung pháp luật về tài sản bảo đảm tại các tổ chức tín dụng, Ngân hàng thương mại tại Việt Nam nói riêng.

– Phân tích về pháp luật xử lý tài sản bảo đảm trong công tác thi hành án dân sự từ thực tiễn thi hành án tại Chi cục Thi hành án dân sự thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk.

– Đưa ra một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật và các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm trong công tác thi hành án dân sự.

4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu đề tài

4.1. Đối tượng nghiên cứu đề tài

Trong khuôn khổ Luận văn Thạc sĩ luật học, học viên tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về xử lý tài sản bảo đảm tại các tổ chức tín dụng, Ngân hàng thương mại trên địa bàn thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk trong công tác thì hành án dân sự, từ đó rút ra những giải pháp hoàn thiện pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm cũng như pháp luật về thi hành án dân sự nhằm nâng cao hiệu quả về xử lý tài sản bảo đảm tại Chi cục Thi hành án dân sự thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk.

4.2. Phạm vi nghiên cứu đề tài

Trên cơ sở tiếp thu và kế thừa những kết quả đã đạt được của các công trình trước đây, trong khuôn khổ một luận văn thạc sĩ, tôi không đi sâu vào tìm hiểu tất cả các vấn đề về việc xử lý tài sản bảo đảm mà tập trung nghiên cứu một số nội dung cơ bản nhất của pháp luật về việc xử lý tài sản bảo đảm như quy định chung về xử lý tài sản bảo đảm, các phương thức xử lý tài sản bảo đảm theo quy định của Bộ luật Dân sự, Luật Đấu giá tài sản các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành và pháp luật có liên quan. Từ đó, đánh giá thực trạng pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm là quyền sử dụng đất cũng như thực tiễn thi hành án dân sự tại Chi cục Thi hành án dân sự thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk trong những năm gần đây.

Trên cơ sở phạm vi nghiên cứu này, học viên đưa ra những đề xuất, kiến nghị cụ thể trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm nói chung và công tác thi hành án dân sự tại Chi cục Thi hành án dân sự thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk nói riêng.

5. Các phương pháp nghiên cứu đề tài

Học viên dựa trên cơ sở vận dụng phương pháp luận duy vật của chủ nghĩa Mác – Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, những quan điểm của Đảng và Nhà nước ta hiện nay về xử lý TSBĐ theo pháp luật thi hành án dân sự.

Nội dung bài luận văn áp dụng cụ thể các phương pháp khoa học trong suốt quá trình thực hiện, gồm:

– Phương pháp phân tích, tổng hợp được sử dụng để làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn thi hành trong luận văn

– Phương pháp so sánh thống kê được sử dụng để cung cấp các ví dụ minh họa cần thiết, đối chiếu và so sánh chúng nhằm làm rõ thực trạng thực hiện xử lý TSBĐ, tìm hiểu các giải pháp hoàn thiện pháp luật.

– Phương pháp khảo sát thực tế nhằm tổng kết thực tiễn thi hành án tại Chi cục Thi hành án dân sự thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk.

– Phương pháp kết hợp nghiên cứu lý luận với thực tiễn được sử dụng trong suốt quá trình thực hiện luận văn với mục đích phân tích những bình luận, quan điểm và kết luận chung về những nội dung hiện đang nghiên cứu.

6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Với việc nghiên cứu đề tài “Pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm là quyền sử dụng đất và thực tiễn thi hành án dân sự tại thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk”, học viên dự kiến đóng góp một số nội dung sau:

6.1. Ý nghĩa lý luận, khoa học của đề tài

Khái quát chung về một số quan điểm cơ bản về khái niệm xử lý tài sản bảo đảm, sự cần thiết và yêu cầu pháp luật và tổng quan về thực trạng pháp luật, các quy định về quyền, thủ tục, phương pháp xử lý tài sản bảo đảm trong thi hành án dân sự, góp phần bổ sung làm phong phú thêm cho hoạt động nghiên cứu khoa học về pháp luật thi hành án dân sự.

6.2. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài

Nghiên cứu đánh giá một cách tổng thể thực trạng hệ thống pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm trên cơ sở lý luận và thực tiễn, tìm ra những khó khăn của việc xử lý tài sản bảo đảm tại Chi cục thi hành án dân sự thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk.

Từ những vấn đề cụ thể về lý luận, cách nhìn nhận, đánh giá luật thực định và thực tiễn thi hành án tại đơn vị, từ đó đưa ra hướng hoàn thiện pháp luật trong lĩnh vực này sẽ là những đóng góp có giá trị đối với công tác nghiên cứu khoa học, công tác hoàn thiện hệ thống pháp luật và áp dụng pháp luật trong công tác thi hành án dân sự, nơi học viên đang công tác.

7. Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận nội dung của luận văn được chia thành ba chương gồm:

Chương 1. Những vấn đề lý luận chung về xử lý tài sản bảo đảm;

Chương 2. Thực trạng pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm và thực tiễn thi hành án dân sự tại Chi cục Thi hành án dân sự thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk;

Chương 3. Định hướng hoàn thiện pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm qua thực tiễn thi hành án dân sự tại Chi cục Thi hành án dân sự thành phố Buôn Ma Thuột tỉnh Đắk Lắk.