[Luận văn 2020] Luật áp dụng trong trọng tài thương mại quốc tế theo pháp luật Việt Nam – Thực trạng và giải pháp – ThS. Hồ Mạnh Quân

[Luận văn 2020] Luật áp dụng trong trọng tài thương mại quốc tế theo pháp luật Việt Nam – Thực trạng và giải pháp – ThS. Hồ Mạnh Quân

1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài

Với quá trình hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới như hiện nay thì các tranh chấp thương mại quốc tế tại Việt Nam sẽ ngày càng nhiều và phức tạp. Xu hướng của các bên thưởng là tìm kiếm cho mình một phương thức giải quyết tranh chấp sao cho có hiệu quả nhất, nhanh chóng nhất, bảo vệ được các quyền và lợi ích hợp pháp của các bên, đảm bảo cho các quan hệ kinh tế được ổn định, thông suốt và phát triển. Với những yêu cầu đó, trọng tài thương mại quốc tế tại Việt Nam sẽ là một sự lựa chọn hoàn hảo. Tuy nhiên, để thu hút được sự quan tâm lớn từ xã hội nói chung, giới kinh doanh nói riêng đối với phương thức trọng tài thì việc khắc phục những tồn tại cản trở sự phát triển của thị trưởng trọng tại ở Việt Nam là rất cấp thiết. Thực tiễn giải quyết tranh chấp bằng trọng tài vẫn cho thấy nhiều vướng mắc, bất cập chưa được đánh giá là phương thức hiệu quả, trong đó có vấn đề xác định pháp luật áp dụng. Luật áp dụng để xét xử tranh chấp là luật mà trọng tài dùng để xem xét việc thực hiện nghĩa vụ của các bên tranh chấp.

Lợi ích của việc lựa chọn đúng luật áp dụng trong trọng tài thương mại quốc tế sẽ tránh được những tranh chấp của mỗi bên. Có bốn vấn đề về việc lựa chọn pháp luật khác nhau trong trọng tài quốc tế như:

– Xác định về luật thực chất áp dụng trong nội dung tranh chấp

– Xác định về luật thực chất áp dụng trong thỏa thuận trọng tài

– Xác định về luật tố tụng áp dụng tố tụng trọng tài

– Xung đột của các quy tắc pháp luật áp dụng để xác định từng điều luật nêu trên

Trong thương mại quốc tế, luật của rất nhiều nước liên quan đến quan hệ của các bên trong hợp đồng và cũng có khả năng điều chỉnh hợp đồng ngang nhau. Giữa các nguồn luật đó luôn tồn tại hiện tượng xung đột luật, vì thế khi đưa tranh chấp ra trọng tài, các bên đương sự phải thoả thuận thống nhất về luật áp dụng trong hợp đồng.

Luật áp dụng trong trọng tài thương mại quốc tế là một vấn đề có ảnh hưởng lớn đến quá trình trọng tài cũng như hiệu lực của phán quyết trọng tài nhưng lại chưa được chú trọng khi các quy định của pháp luật liên quan mới chỉ dừng lại ở những hướng dẫn mang tính chung chung, chưa rõ ràng. Đây là thiếu sót đã tồn tại từ trước trong Pháp lệnh Trọng tài thương mại và cho đến nay, Luật Trọng tài thương mại vẫn chưa thể khắc phục được triệt để.

Trong khi đó, với quá trình hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng như hiện nay, các tranh chấp thương mại có yếu tố nước ngoài sẽ ngày càng nhiều và phức tạp, đòi hỏi các doanh nghiệp Việt Nam phải tiếp cận với trọng tài như là điều khoản cần có trong mỗi hợp đồng thương mại quốc tế.

Chính vì vậy, tác giả lựa chọn đề tài “Luật áp dụng trong trọng tài thương mại quốc tế theo pháp luật Việt Nam – Thực trạng và giải pháp” làm đề tài nghiên cứu. Ngoài việc nghiên cứu các quy định pháp luật Việt Nam về luật áp dụng trong trọng tài thương mại quốc tế mà còn có so sánh, đánh giá với các quy định giống trong luật trọng tài của nhiều quốc gia trên thế giới, từ đó để tìm ra các giải pháp để hoàn thiện hệ thống quy định của pháp luật Việt Nam về luật áp dụng trong trọng tài thương mại quốc tế.

2. Tình hình nghiên cứu đề tài

Việc lựa chọn luật áp dụng trong trọng tài thương mại quốc tế là vấn đề được nghiên cứu trong và đã được đề cập trong các công trình nghiên cứu khoa học cũng như bài đăng trên tạp chí. Trước khi Pháp lệnh Trọng tài thương mại 2003 xuất bản, bài viết về “Luật áp dụng trong xét xử của trọng tài thương mại quốc tế” của tác giả Nông Quốc Bình được đăng trên Tạp chí Luật học số 4 năm 1999 nghiên cứu về vấn đề này; Luận án Tiến sỹ Luật học “Hoàn thiện pháp luật về trọng tài thương mại của Việt Nam trong điều kiện hội nhập quốc tế” của Nguyễn Đinh Thơ năm 2007; Luận án Tiến sỹ Luật học “Giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế bằng trọng tài ở Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế” của Trần Minh Ngọc năm 2009; ấn phẩm “Một số vấn đề về quyền tự do kinh doanh trong pháp luật kinh tế hiện hành” của Bùi Ngọc Cường do Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phát hành năm 2004, các bài viết của Nguyễn Trung Tín như: “Về công nhận và thi hành quyết định của trọng tài theo Công ước New York 1958” đăng trên Tạp chí Nhà nước và pháp luật số 5 năm 2002; “Cải cách tư pháp trong lĩnh vực quan hệ tố tụng dân sự có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam” đăng trên tạp chí Nhà nước và pháp luật số 7 năm 2003; “Tương trợ tư pháp quốc tế” đăng trên Tạp chí Nhà nước và pháp luật số 5 năm 2008. Ngoài ra, có nhiều bài viết phân tích cụ thể về vấn đề này như bài viết: “Luật áp dụng đối với nội dung tranh chấp từ hợp đồng trong Trọng tài Thương mại quốc tế” của T.S Trần Minh Ngọc trên Tạp chí Nhà nước và Pháp luật số 1 năm 2009; bài viết “Luật áp dụng đối với thỏa thuận trọng tài trong trọng tài thương mại quốc tế” của T.S Trần Minh Ngọc trên Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp số 1 năm 2009… Sau khi Luật Trọng tài thương mại 2010 ra đời, đã có thêm các công trình nghiên cứu về vấn đề này như: Luận văn thạc sỹ Luật học “Luật trọng tài thương mại Việt Nam 2010 – bước phát triển mới của pháp luật trọng tài thương mại Việt Nam” của Nguyễn Thị Hồng Hạnh năm 2010 “Thực tiễn thi hành luật trọng tài tại trung tâm trọng tài quốc tế việt nam 2020” của LS. Vũ Ánh Dương Phó Chủ tịch thường trực kiêm Tổng Thư kỷ Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam.

Những công trình này đã nghiên cứu sâu hơn về luật áp dụng trong trọng tài thương mại quốc tế, tuy nhiên vẫn chưa thực sự hoàn thiện Vì vậy, tác giả đã lựa chọn đề tài “Luật áp dụng trong trọng tài thương mại quốc tế theo pháp luật Việt Nam – Thực trạng và giải pháp” làm đề tài để nghiên cứu cho luận văn của mình.

3. Đối tượng, phạm vi và phương pháp nghiên cứu của đề tài

3.1. Đối tượng nghiên cứu của đề tài

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là các vấn đề lý luận cơ bản, các quy định của pháp luật hiện hành và thực tiễn thi hành pháp luật về luật áp dụng trong trọng tài thương mại quốc tế.

3.2. Phạm vi của đề tài

Luận văn tập trung nghiên cứu các quy định hiện hành của pháp luật Việt Nam về luật áp dụng trong trọng tài thương mại thương mại quốc tế, trong đó gồm luật áp dụng cho nội dung tranh chấp, luật áp dụng cho thỏa thuận trọng tài và luật áp dụng cho tố tụng trọng tài.

3.3. Phương pháp nghiên cứu của đề tài

Luận văn này được nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận biện chứng duy vật từ Chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật. Các phương pháp nghiên cứu như: Phương pháp thu thập, phương pháp so sánh, tổng hợp tài liệu, phương pháp diễn giải, quy nạp.

4. Mục đích của việc nghiên cứu đề tài trên

Việc tìm hiểu, nghiên cứu đề tài với mục đích sau:

– Thứ nhất, nghiên cứu các vấn đề lý luận về luật áp dụng đối với trọng tài thương mại quốc tế.

– Thứ hai, phân tích, tìm hiểu và giải thích rõ hơn các quy định của hệ thống pháp luật Việt Nam đối với luật áp dụng trong trọng tài thương mại quốc tế được thể hiện chủ yếu từ các văn bản, Bộ luật dân sự 2015, Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, Luật Trọng tài thương mại 2010.

– Thứ ba, tìm ra các điểm chưa thực sự rõ ràng và còn mâu thuẫn trong quy định của pháp luật cũng như chỉ ra những bất cập trong các quy định pháp luật hiện hành, trên cơ sở đó đưa ra một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật nước ta về luật áp dụng trong trọng tài thương mại quốc tế.

– Thứ tư, đề xuất, kiến nghị các giải pháp để hoàn thiện các quy định pháp luật về luật áp dụng trong trọng tài thương mại quốc tế ở Việt Nam

5. Những kết quả trong việc tìm hiểu, nghiên cứu mới của luận văn

Thứ nhất, Luận văn đã làm rõ những vấn đề lý luận về luật áp dụng trong trọng tài thương mại quốc tế.

Thứ hai, phân tích, nghiên cứu, đánh giá một số quy định của pháp luật Việt Nam về luật áp dụng trong trọng tài thương mại quốc tế và có sự đối chiếu và so sánh với các quy định pháp luật tương đồng của các quốc gia trong và ngoài khu

Thứ ba, tìm ra những giải pháp để hoàn thiện các quy định về luật áp dụng trong trọng tài thương mại quốc tế của pháp luật Việt Nam trong thời gian tới.

6. Bố cục của luận văn

Luận văn được xây dựng với kết cấu mở đầu, nội dung và kết luận. Phần nội dung bao gồm 3 chương

– Chương 1: Những vấn đề chung về luật áp dụng đối với trọng tài thương mại quốc tế.

– Chương 2: Các quy định của pháp luật Việt Nam liên quan đến luật áp dụng trong trọng tài thương mại quốc tế.

– Chương 3: Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả trong pháp luật Việt Nam về việc áp dụng pháp luật trong trọng tài thương mại quốc tế.