[Luận văn 2020] Pháp luật về hợp đồng thương mại điện tử ở Việt Nam trong xu thế hội nhập quốc tế – ThS. Phan Thị Cúc

[Luận văn 2020] Pháp luật về hợp đồng thương mại điện tử ở Việt Nam trong xu thế hội nhập quốc tế – ThS. Phan Thị Cúc

1. Tính cấp thiết của đề tài

Hiện nay, Việt Nam ngày càng hội nhập toàn diện với thế giới về phương diện kinh tế. Công nghệ thông tin đang ngày càng phát triển với tốc độ nhảy vọt, làm biến đổi sâu sắc đời sống kinh tế, xã hội trên toàn thế giới. Trong lĩnh vực thương mại, việc áp dụng các thành tựu của công nghệ thông tin vào đã mang lại những kết quả không ngờ đó chính là hình thành một phương thức kinh doanh mới “thương mại điện tử”. Sự ra đời của TMĐT đã kéo theo một loại hình hợp đồng mới đó chính là HĐTMĐT. Nhiều doanh nghiệp đã nắm bắt được những lợi ích TMĐT để đem lại lợi ích cho mình như giảm thiểu các chi phí sản xuất tiết kiệm thời gian (không cần gặp mặt trực tiếp để đàm phán thương lượng ký kết hợp đồng), dễ dàng mở rộng thị trường hàng hóa, dịch vụ của mình. Tuy nhiên, việc giao dịch qua HĐTMĐT thường có nhiều rủi ro. Khi mà Website thương mại điện tử hầu như vẫn chưa tạo được niềm tin cho người tiêu dùng thì những thủ đoạn lừa đảo lại xuất hiện ngày càng phổ biến và tinh vi bởi quan hệ HĐTMĐT thiết lập qua mạng internet có nhiều đặc điểm khác với quan hệ hợp đồng truyền thống. Từ đó, Việt Nam đã có nhiều nỗ lực trong việc tạo ra một khung pháp lý về TMĐT nói chung và HĐTMĐT nói riêng.

Năm 2005, khởi đầu là sự ra đời của Luật giao dịch điện tử năm 2005 – là văn bản pháp lý chính thức đầu tiên điều chỉnh lĩnh vực TMĐT. Ngoài ra, Chính phủ ban hành Nghị định 37/2006/NĐ-CP ngày 09/6/2006 về Thương mại điện tử, Nghị định 52/2013/NĐ-CP ngày 16/5/2013 về Thương mại điện tử (thay thế Nghị định 57/2006/NĐ-CP), Nghị định 26/2007/NĐ-CP ngày 15/02/2007 quy định chi tiết thi hành Luật Giao dịch điện tử năm 2005 về Chữ ký số và dịch vụ chứng thực chữ ký số… Tuy nhiên khung pháp lý trong lĩnh vực TMĐT còn tản mạn, không thống nhất tạo thành một hệ thống văn bản “cổng kềnh” đan chéo khi áp dụng Việt Nam đang trong giai đoạn hội nhập phát triển vào nền kinh tế thế giới, do đó cần phải hoàn thiện pháp luật về TMĐT nói chung và HĐTMĐT nói riêng để phù hợp với sự hội nhập là rất cần thiết.

Trước xu hướng hội nhập quốc tế trên việc nghiên cứu những đặc điểm, những quy định hiện hành về HĐTMĐT cũng như thực thi áp dụng quy định pháp luật về HĐTMĐT trong xu thế hội nhập để từ đó đưa ra những giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về HĐTMĐT ở Việt Nam trong giai đoạn này là rất cần thiết. Chính vì lý do trên, tác giả lựa chọn đề tài cho luận văn thạc sỹ của mình là: “Pháp luật về hợp đồng thương mại điện tử ở Việt Nam trong xu thế hội nhập quốc tế”.

2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Mặc dù chỉ hoạt động TMĐT đã sớm hình thành ở Việt Nam và pháp luật về TMĐT ở Việt Nam cũng ra đời được 15 năm. Tuy nhiên, HĐTMĐT vẫn còn là một lĩnh vực tương đối mới mẻ ở Việt Nam. Qua nhiều năm nghiên cứu đã có những công trình nghiên cứu khoa học, tạp chí, sách tìm hiểu về vấn đề này. Mặc dù vậy, việc nghiên cứu và tìm hiểu về khung pháp lý trong lĩnh vực này còn nhiều hạn chế, có thể kể đến một số công trình nghiên cứu liên quan đến pháp luật về HĐTMĐT ở Việt Nam, cụ thể:

– Giải quyết tranh chấp trong thương mại điện tử ở Việt Nam của Đoàn Quỳnh Thương Trường Đại học Luật Hà Nội, năm 2013;

– Pháp luật về hợp đồng thương mại điện tử ở Việt Nam của Hà Vy, Trưởng

Đại học Luật Hà Nội, năm 2015;

– Pháp luật về giao kết và thực hiện hợp đồng trên website thương mại điện tử ở Việt Nam của Trịnh Thị Thu Thảo, Trường Đại học Luật Hà Nội năm 2015;

– Giao kết hợp đồng thương mại thông qua internet trong bối cảnh hội nhập quốc tế của Phạm Hồng Nhật, Trường đại học Luật Hà Nội, năm 2016;

– Pháp luật về thương mại điện tử ở Việt Nam trong xu thế hội nhập quốc tế của Nguyễn Thị Ngọc Anh, Trường Đại học Luật Hà Nội, năm 2016;

– Thực trạng pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong thương mại điện tử ở Việt Nam của Nguyễn Minh Hà, Trường Đại học Luật Hà Nội, năm 2018;

Bên cạnh đó, cũng có nhiều tác giả nghiên cứu về pháp luật HĐTMĐT thông qua các ấn phẩm tạp chí, như:

– Hợp đồng thương mại điện tử và các biện pháp hạn chế rủi ro, Lê Thị Kim Hoa, Tạp chí Luật Học, Trường Đại học Luật Hà Nội, số 11/2008;

– Ảnh hưởng của hiệp định đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) trong việc hoàn thiện khung pháp lý về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong hợp đồng thương mại điện tử, Đặng Thị Vũ Hường Nghề Luật Số 4/2018, tr. 63-68;

– Chữ kí điện tử trong giao kết hợp đồng điện tử, Trần Văn Biên, Luật học. Số 6/2012, tr. 3-8.

Ngoài các công trình nghiên cứu kể trên thì hàng năm Cục Thương mại điện tử và Công nghệ thông tin của Bộ Công Thương cũng đưa ra các báo cáo chung về tình hình TMĐT của cả năm tại Việt Nam. Báo cáo cho thấy góc nhìn toàn cảnh TMĐT qua các năm và nêu ra xu hướng phát triển TMĐT ở Việt Nam. Đây là một trong những tài liệu đáng tin cậy và góp phần làm cơ sở cho các nghiên cứu hoàn thiện pháp luật về HĐTMĐT.

Có thể thấy rằng những công trình nghiên cứu gần đây về HĐTMĐT chỉ khai thác ở một số khía cạnh Bên cạnh đó, với sự phát triển không ngừng TMĐT nói chung và HĐTMĐT nói riêng thì những công trình nghiên cứu về pháp luật về HĐTMĐT ở Việt Nam cũng cần phải cập nhật liên tục trong xu thế hội nhập quốc tế. Chính vì vậy, công trình nghiên cứu của luận văn này kế thừa những thành tựu của các công trình nghiên cứu khoa học trước đó, đi sâu nghiên cứu tổng thể và toàn bộ pháp luật về HĐTMĐT ở Việt Nam, đặc biệt trong xu thế hội nhập quốc tế là rất quan trọng và có ý nghĩa thực tiễn.

3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài.

3.1. Mục đích nghiên cứu đề tài

Xây dựng cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc đổi mới và hoàn thiện pháp luật về HĐTMĐT trong xu thế hội nhập quốc tế.

Mục đích nghiên cứu của đề tài là phân tích làm rõ, đánh giá các quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn thực thi pháp luật về HĐTMĐT ở Việt Nam, đặt trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng. Từ những phân tích, đánh giá đó để hướng tới đề xuất, giải pháp hoàn thiện hệ thống quy định và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về HĐTMĐT trong xu thế hội nhập quốc tế.

3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

Luận văn tập trung giải quyết những vấn để chủ yếu sau:

– Xây dựng khái niệm, đặc điểm của HĐTMĐT, nội dung pháp luật về HĐTMĐT;

– Phân tích những rủi ro xảy ra khi giao kết HĐTMĐT;

– Phân tích, đánh giá quy định pháp luật hiện hành và tình hình giao kết, thực

hiện HĐTMĐT cũng như thực tiễn thực thi pháp luật về HĐTMĐT;

– Đề xuất giải pháp hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về HĐTMĐT ở Việt Nam trong xu thế hội nhập quốc tế.

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn.

4.1. Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của Luận văn là những vấn đề lý luận liên quan đến HĐTMĐT ở Việt Nam trong xu thế hội nhập quốc tế theo các quy định của pháp luật hiện hành và thực tiễn thi hành các quy định này.

4.2. Phạm vi nghiên cứu

HĐTMĐT là đề tài nghiên cứu có phạm vi nghiên cứu tương đối rộng liên quan đến các yếu tố như thương mại, công nghệ và pháp lý.

Trong giới hạn của đề tài luận văn thạc sĩ ngành luật kinh tế, Luận văn nghiên cứu sẽ tập trung nghiên cứu các vấn đề pháp lý về HĐTMĐT theo pháp luật Việt Nam và trong xu thế hội nhập quốc tế hiện nay.

5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu.

5.1. Phương pháp luận

Luận văn được thực hiện dựa trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh quan điểm của Đảng và nhà nước ta về hoàn thiện và phát triển pháp luật về HĐTMĐT ở Việt Nam trong xu thế hội nhập quốc tế.

5.2. Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở phương pháp luận nêu trên luận văn sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu khoa học tin cậy bao gồm: Phương pháp phân tích – tổng hợp; Phương pháp so sánh; Phương pháp thống kê, phân loại; Phương pháp logic và một số phương pháp nghiên cứu khoa học phù hợp khác.

– Phương pháp so sánh để tìm hiểu quy định pháp luật Việt Nam và Hiệp định, Điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên quy định pháp luật về HĐTMĐT. Bên cạnh đó, thông qua phương pháp so sánh nhằm tìm hiểu những điểm tương đồng giữa các quy định tại Việt Nam và của một số quốc gia trên thế giới, từ đó học hỏi kinh nghiệm xử lý, hoàn thiện quy định pháp luật về HĐTMĐT ở Việt Nam trong xu thế hội nhập quốc tế.

– Phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê các thông tin dữ liệu, số liệu tử các báo cáo của cơ quan nhà nước, tổ chức, ban ngành có liên quan trọng hoạt động TMĐT; tham khảo các công trình nghiên cứu khoa học về pháp luật về HĐTMĐT ở Việt Nam trong xu thế hội nhập quốc tế để từ đó đưa ra đánh giá về thực tiễn tình hình thực hiện HĐTMĐT ở nước ta hiện nay và nêu các giải pháp kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật, hoàn thiện cơ chế quản lý của Nhà nước về pháp luật HĐTMĐT ở Việt Nam trong xu thế hội nhập quốc tế.

6. Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận các phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo luận văn có cơ cấu gồm 3 chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận về hợp đồng thương mại điện tử và pháp luật về hợp đồng thương mại điện tử;

Chương 2: Thực trạng pháp luật về hợp đồng thương mại điện tử và thực tiễn thi hành pháp luật về hợp đồng thương mại điện tử ở Việt Nam.

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về hợp đồng thương mại điện tử ở việt nam trong xu thế hội nhập quốc tế.