[Luận văn 2020] Pháp luật về kỷ luật lao động và trách nhiệm vật chất – thực tiễn áp dụng dưới góc nhìn doanh nghiệp xử lý nợ của tổ chức tín dụng – ThS. Nguyễn Thảo Ly

[Luận văn 2020] Pháp luật về kỷ luật lao động và trách nhiệm vật chất – thực tiễn áp dụng dưới góc nhìn doanh nghiệp xử lý nợ của tổ chức tín dụng – ThS. Nguyễn Thảo Ly

1. Lý do chọn đề tài

Trong quan hệ lao động, kỷ luật lao động là một đòi hỏi khách quan của hoạt động tổ chức lao động. Trong pháp luật lao động, kỷ luật lao động là chế định có vị trí hết sức quan trọng. Thực tế công tác quản lý lao động tại các doanh nghiệp cũng cho thấy kỷ luật lao động không chỉ thuần túy là công cụ pháp lý để duy trì tật tự quan hệ lao động, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Người lao động (NLĐ), Người sử dụng lao động (NSDLĐ) mà suy cho cùng là một trong những bảo đảm rất quan trọng cho năng suất, chất lượng, hiệu quả lao động.

Thực tế quản lý lao động tại các doanh nghiệp cũng cho thấy: Trong quá trình áp dụng pháp luật về kỷ luật lao động tại doanh nghiệp, thường phát sinh xung đột, tranh chấp giữa NLĐ và NSDLĐ. NSDLĐ luôn muốn thắt chặt yêu cầu, kỷ luật lao động nhằm tối đa hóa năng suất lao động, NLĐ có xu hướng trốn tránh trách nhiệm trong thực hiện công việc, trong nhiều trường hợp quyền lợi của các bên vi phạm quy định của pháp luật. Tại Việt Nam, quan hệ lao động đang trong tình trạng mất cân đối giữa cung và cấu lao động^[1], cung lao động luôn nhiều hơn cầu lao động, dẫn tới vị thế của NLĐ luôn ở vai trò yếu hơn NSDLĐ trong việc thỏa thuận các vấn đề liên quan đến quan hệ lao động tại doanh nghiệp. Để bảo đảm nền kinh tế phát triển bền vững, cần thiết Nhà nước phải xây dựng khung pháp lý điều chỉnh quan hệ lao động nói chung và các quy định liên quan đến kỷ luật lao động, trách nhiệm vật chất nói riêng nhằm cân đối quyền và lợi ích giữa NLĐ và NSDLĐ, định hướng quan hệ lao động phù hợp với chính sách phát triển kinh tế đất nước từng giai đoạn Bộ luật lao động (BLLĐ) và các văn bản hướng dẫn liên quan đã bảo đảm các quyền và lợi ích chính đáng của NLĐ, chứng minh được vai trò quan trọng trong hoạt động điều tiết quan hệ lao động nước ta, cơ bản cân bằng vị thế giữa NSDLĐ và NLĐ, đóng góp vào các thành quả tích cực trong công cuộc phát triển nền kinh tế thị trường định hướng Xã hội Chủ nghĩa của Việt Nam. Tuy nhiên, trong quá trình áp dụng pháp luật không tránh được các vướng mắc, tồn tại cần hoàn thiện nhằm phù hợp với các hoạt động phát sinh trong quan hệ lao động trong từng giai đoạn hoặc yêu cầu nâng cao xây dựng quy định pháp luật nhằm tuân thủ các Hiệp định Việt Nam kí kết trong quá trình hội nhập quốc tế.

Thực tế hiện nay khi Nhà nước tăng cường hoạt động giám sát tuân thủ pháp luật, các doanh nghiệp có quy mô lớn đã có sự thay đổi trong áp dụng pháp luật lao động nói chung và hoạt động xử lý kỷ luật, xác định vật chất nói riêng theo hướng bắt buộc tuân thủ quy định pháp luật, thì ngược lại, nhận thức của NLĐ ngày càng được cao, các hoạt động vi phạm kỷ luật lao động được thực hiện ngày càng phức tạp, tinh vi gây thiệt hại lớn cho doanh nghiệp. Thông qua tìm hiểu thực tiễn áp dụng pháp luật kỷ luật lao động và trách nhiệm vật chất tại Công ty Trách nhiệm hữu hạn Quản lý nợ và Khai thác tài sản Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quân Đội (MBAMC) tác giả muốn trình bày cụ thể những ưu điểm, hạn chế và vướng mắc trong hoạt động quản lý lao động, xử lý kỷ luật lao động, trách nhiệm vật chất của MBAMC – một doanh nghiệp trong các năm gần đây liên tục phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm nghiêm trọng của NLĐ ảnh hưởng trực tiếp đến tài sản của doanh nghiệp, qua đó đóng góp các kiến nghị hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về kỷ luật lao động và trách nhiệm vật chất tại Việt Nam. Để triển khai tìm hiểu và trình bày kết quả nghiên cứu của mình, tác giả đã lựa chọn đề tài “Pháp luật về kỷ luật lao động và trách nhiệm vật chất – thực tiễn áp dụng dưới góc nhìn doanh nghiệp xử lý nợ của tổ chức tín dụng” làm luận văn thạc sĩ của mình.

2. Tình hình nghiên cứu đề tài

Đề tài xử lý kỷ luật và trách nhiệm vật chất đã và đang nhận được sự quan tâm, đánh giá của nhiều cơ quan, tổ chức, cá nhân. Đến nay đã có nhiều tài liệu nghiên cứu về vấn đề này, có thể kể tên một số công trình sau:

Cuốn sách, tạp chí tham khảo đã đề cập đến vấn đề kỷ luật lao động, trách nhiệm kỷ luật lao động như:

– “Tìm hiểu Bộ luật lao động Việt Nam” của Tiến sĩ Phạm Công Bảy, NXB. Chính trị quốc gia, Hà Nội, năm 2002;

– “Khái niệm và bản chất pháp lý của kỷ luật lao động” của Thạc sĩ Trần Thị Thủy Lâm đăng trên Tạp chí Luật học số 09/2006;

– “Thực trạng pháp luật về quyền xử lý kỷ luật lao động của người sử dụng lao động và một số kiến nghị” của Thạc sĩ Đỗ Thị Dung, Khoa Pháp luật kinh tế, Trường Đại học Luật Hà Nội đăng tải trên trang Nghiên cứu lập pháp Viện nghiên cứu lập pháp ngày 01/02/2014;

– “Kỷ luật lao động – Một số bất cập và hướng hoàn thiện” của Tiến sĩ Đỗ Ngân Bình đăng trên tạp chí Luật học số 11/2015;

– “Giáo trình luật lao động Việt Nam” của Trường Đại học Hà Nội, NXB. Công an nhân dân, năm 2018;

Bên cạnh đó, nhiều luận án, luận văn cũng đã lựa chọn vấn đề pháp luật kỷ luật lao động trở thành đề tài nghiên cứu. Có thể kể tên một số công trình tiêu biểu như sau:

– “Chế độ kỷ luật lao động trách nhiệm vật chất trong luật lao động Việt Nam – Những vấn đề lý luận và thực tiễn”, Luận văn thạc sĩ Luật học của tác giả Đỗ Thị Dung, năm 2002;

– “Pháp luật về kỷ luật lao động ở Việt Nam – thực trạng và phương hướng hoàn thiện”, Luận án tiến sĩ Luật học của tác giả Trần Thị Thủy Lâm năm 2007;

– “Trách nhiệm vật chất đối với công chức theo pháp luật Việt Nam hiện nay” luận văn tiến sĩ luật học của tác giả Trần Thị Hiển năm 2008;

– Một số khóa luận tốt nghiệp, luận văn thạc sĩ luật học của Trường Đại học Luật Hà Nội.

Các công trình kể trên đã đề cập những vấn đề cơ bản về cả lý luận và thực tiễn liên quan đến pháp luật về kỷ luật lao động, trách nhiệm vật chất. Tuy nhiên, phần lớn những nghiên cứu, đánh giá của các tác giả trong các công trình này nghiên cứu các nội dung lý luận về kỷ luật lao động và áp dụng pháp luật về kỷ luật lao động, chưa đề cập nhiều đến quy định trách nhiệm vật chất. Đồng thời các kết quả nghiên cứu chưa phân tích, đánh giá việc áp dụng pháp luật về xử lý kỷ luật lao động, trách nhiệm vật chất tại một doanh nghiệp cụ thể, chủ yếu đánh giá dựa trên quy định pháp luật tại thời điểm trước khi Bộ luật lao động 2012 có hiệu lực. Do đó, việc nghiên cứu để tài pháp luật về kỷ luật lao động, trách nhiệm vật chất vẫn luôn cần thiết. Đây là đề tài không chỉ mang tính nghiên cứu có hệ thống trên cơ sở kế thừa có chọn lọc kết quả nghiên cứu của các công trình nêu trên mà còn có tính ứng dụng được thể hiện qua việc đánh giá thực tiễn thực hiện, áp dụng các quy định của pháp luật về kỷ luật lao động, trách nhiệm vật chất tại một doanh nghiệp cụ thể.

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của đề tài là đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật về xử lý kỷ luật lao động và xác định trách nhiệm vật chất tại MBAMC, từ đó đề cập các vướng mắc, định hướng và khuyến nghị để nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật lao động. Để thực hiện được mục đích này, luận văn cần thực hiện các nhiệm vụ sau:

Thứ nhất, làm rõ nội dung cơ bản của chế độ pháp lý về xử lý kỷ luật lao động và trách nhiệm vật chất như: Khái niệm, nội dung, nguyên tắc, vai trò của kỷ luật lao động, trách nhiệm vật chất;

Thứ hai, phân tích đánh giá thực tiễn hoạt động quản lý, xử lý kỷ luật, áp dụng chế độ trách nhiệm vật chất của MBAMC, từ đó chỉ ra những ưu điểm, hạn chế trong việc áp dụng pháp luật tại doanh nghiệp;

Thứ ba, trên cơ sở các phân tích, kết quả nghiên cứu đạt được, luận văn đề xuất một số kiến nghị và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực thi kỷ luật lao động và hiệu quả thực hiện trách nhiệm bồi thường thiệt hại.

4. Đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu

Do phạm vi nghiên cứu của đề tài này rất rộng bao gồm cả kỷ luật lao động và trách nhiệm vật chất. Để phù hợp với tính chất, yêu cầu của luận văn ứng dụng, để tài này tập trung chủ yếu vào việc phân tích một số nội dung cơ bản của chế định về kỷ luật lao động, trách nhiệm vật chất theo quy định của pháp luật hiện hành, cụ thể là nghiên cứu thực tiễn áp dụng tại MBAMC – một doanh nghiệp quản lý nợ của tổ chức tín dụng hoạt động trong lĩnh vực tài chính, tiền tệ từ đó rút ra những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn áp dụng pháp luật, trên cơ sở đó, xây dựng, để xuất các kiến nghị, giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về kỷ luật lao động, trách nhiệm vật chất.

5. Các phương pháp nghiên cứu

Về phương pháp nghiên cứu Luận văn được thực hiện trên cơ sở quan điểm Mác – Lê Nin và tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước ta về xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật nói chung, pháp luật lao động nói riêng.

Ngoài ra, trong quá trình nghiên cứu, luận văn đã sử dụng các phương pháp như phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp, phương pháp so sánh, phương pháp thống kê… để làm rõ từng nội dung cụ thể trong luận văn, nhằm đạt được những nhiệm vụ đã xác định của luận văn. Cụ thể:

– Chương 1: Chủ yếu áp dụng phương pháp tổng hợp, phân tích;

– Chương 2: Chủ yếu áp dụng phương pháp phân tích, thống kê, so sánh;

– Chương 3: Chủ yếu áp dụng phương pháp tổng hợp, thống kê.

6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn

Về mặt lý luận Kết quả nghiên cứu và những đề xuất tại luận văn này góp phần nâng cao hiệu quả áp dụng quy định pháp luật lao động về kỷ luật lao động và trách nhiệm vật chất, đồng thời, bổ sung một nguồn tham khảo đối với các tác giả khác trong nghiên cứu, tìm hiểu việc áp dụng pháp luật lao động.

Về mặt thực tiễn Luận văn này đề cập một phần cách thức tổ chức bộ máy quản lý nhân sự, cơ chế quản lý nhân sự, các nội dung thực tế trong công tác thiết lập kỷ luật lao động tại MBAMC, đây là một nguồn thông tin cung cấp cho cá nhân, các doanh nghiệp tham khảo để xây dựng hoặc hoàn thiện công tác quản trị nhân sự tại doanh nghiệp của mình.

7. Cơ cấu của luận văn

Ngoài lời nói đầu, kết luận, danh mục các tài liệu tham khảo, danh mục viết tắt và danh mục bảng biểu, nội dung của luận văn được kết cấu gồm 03 chương:

– Chương 1. Khái quát chung về kỷ luật lao động, trách nhiệm vật chất và nội dung quy định của pháp luật Việt Nam về kỷ luật lao động, trách nhiệm vật chất.

– Chương 2. Thực tiễn thực hiện pháp luật về kỷ luật lao động và trách nhiệm vật chất tại MBAMC.

– Chương 3. Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về kỷ luật lao động và trách nhiệm vật chất tại MBAMC.

[1] Báo cáo Quan hệ lao động năm 2017, Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, xuất bản năm 2018, Trang 5.