[Luận văn 2023] Pháp luật về xử lý, thu hồi nợ trong hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại từ thực tiễn Ngân hàng Đông Nam Á – ThS. Hứa Hồ Khánh Thi

[Luận văn 2023] Pháp luật về xử lý, thu hồi nợ trong hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại từ thực tiễn Ngân hàng Đông Nam Á – ThS. Hứa Hồ Khánh Thi

Đặt vấn đề

Nền kinh tế Việt Nam đang phát triển vượt bậc không chỉ về quy mô mà cả về chất lượng, đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân được cải thiện. Sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam phải kể đến sự đóng góp không nhỏ về tài chính của các tổ chức tín dụng (TCTD). Trong các TCTD thì Ngân hàng thương mại (NHTM) là loại hình ngân hàng (NH) được thực hiện tất cả các hoạt động NH và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật Các TCTD năm 2010. Hoạt động cho vay của các NHTM tạo ra nguồn vốn hỗ trợ cho quá trình sản xuất, kinh doanh được mở rộng, đầu tư phát triển quy mô. Hoạt động cho vay cũng là hoạt động cơ bản của các NHTM và là chức năng chính đem lại nguồn thu chủ yếu cho các NHTM. Tuy nhiên, vấn đề mà các NHTM đang phải đối mặt là rủi ro tín dụng. Rủi ro tín dụng gây ra tổn thất về tài chính, giảm giá trị thị trường của vốn NHTM, trong trường hợp nghiêm trọng hơn có thể làm cho NH bị thua lỗ, thậm chí là phá sản. Rủi ro tín dụng là rủi ro phát sinh do khách hàng vay không thực hiện đúng các điều khoản của hợp đồng tín dụng, với biểu hiện cụ thể là việc chậm trả nợ, trả nợ không đầy đủ hoặc không trả nợ khi đến hạn các khoản gốc và lãi vay, gây ra những tổn thất về tài chính và khó khăn trong hoạt động kinh doanh của NHTM. Những rủi ro tín dụng trên sẽ đặt ra thách thức cho các NHTM về việc phải xử lý, thu hồi nợ một cách hiệu quả nhất. Từ thực tiễn NHTM cổ phần Đông Nam Á, tác giả tập trung nghiên cứu pháp luật về xử lý, thu hồi nợ trong hoạt động cho vay của loại hình NHTM.

Xử lý, thu hồi nợ là một vấn đề trọng tâm mà các NHTM tập trung giải quyết. Ngân hàng nhà nước đã ban hành các  văn bản, chỉ thị yêu cầu các NHTM tích cực triển khai các biện pháp xử lý nợ xấu, kiểm soát  và hạn  chế nợ xấu  mới phát sinh. Ngày 21 tháng 6 năm 2017, Quốc hội đã  ban hành Nghị quyết số 42/2017/QH14i Về thí điểm xử lý nợ xấu của các tổ chức tín dụng (Sau đây gọi là Nghị quyết 42) để tạo  ra  cơ  chế  đồng   bộ,  thống  nhất,  hiệu  quả,  nhằm  bảo  đảm   quyền  lợ của  các NHTM trong quá trình xử lý nợ xấu. Nhờ áp dụng Nghị quyết 42 nên tỷ lệ nợ xấu đã có giảm, nhưng thực tế vẫn còn nhiều khó khăn, vướng mắc trong áp dụng pháp luật về xử lý, thu hồi nợ trong hoạt động cho vay tại NHTM cổ phần Đông Nam Á. Bên cạnh đó, tình hình dịch bệnh Covid-19 kéo dài từ cuối năm  2019 đến quý III  năm 2021 vẫn chưa kết thúc, dẫn tới những khó khăn nhất định trong việc xử lý, thu hồi nợ  trong  hoạt   động   cho  vay  của  hệ  thống NHTM  nó chung  và  NHTM  cổ   phần Đông Nam Á nói riêng.

Được thành lập  năm 1994, NHTM cổ  phần Đông  Nam Á là một trong  những NHTM cổ phần được thành lập sớm và phát triển ổn định ở Việt Nam. Với tiêu chí trở thành là một trong những NH bán lẻ hàng đầu trong nước, thời gian qua, NHTM cổ phần Đông Nam Á đã không ngừng mở rộng hoạt động cho vay, đặc biệt là hoạt động cho vay và nhiều sản phẩm dịch vụ khác. Song song với định hướng phát triển đó, rủi ro  xuất  phát từ hoạt động  cho vay tăng  lên đáng kể, điều này được thể hiện qua báo cáo của NHTM cổ phần Đông Nam Á về tỷ lệ nợ xấu hàng năm. Nhận thức được thực tế và tầm quan trọng của công tác xử lý, thu hồi nợ, NHTM cổ phần Đông Nam Á đã đề ra kế hoạch quản trị nợ trên toàn hệ thống NH. Tuy nhiên, bên cạnh quy trình quản trị nợ vẫn còn một số hạn chế nhất định thì còn có những bất cập trong việc áp dụng pháp luật về xử lý, thu hồi nợ trong hoạt động cho vay của NHTM cổ phần  Đông  Nam  Á.  Do đó, vấn đề này cần được nhìn nhận và xây dựng  một cách khoa học cũng như thực hiện một cách thống nhất, chuyên nghiệp nhằm hướng đến mục tiêu giảm tỷ lệ nợ bất thường, nợ xấu, hạn chế tối đa tổn thất và góp phần nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về xử lý, thu hồi trong hoạt động cho vay, đồng thời thúc đẩy hiệu quả hoạt động của NHTM cổ phần Đông Nam Á.

Tính cấp thiết của đề tài

Xử lý, thu hồi nợ trong hoạt động cho vay là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong hoạt động của các NHTM. Bất cứ NHTM nào cũng mong muốn việc xử lý, thu hồi nợ của mình được diễn ra thuận lợi, khách hàng thực hiện đúng thỏa thuận và cam kết, đồng nghĩa với việc không phát sinh nợ xấu.

Tuy nhiên, thực tế không dễ dàng và đơn giản  như vậy, bên cạnh các nguyên nhân  khách  quan  từ  phía  khách  hàng   như  việc  khách  hàng   thanh  toán  nợ  không đúng hạn, gặp  khó khăn về tài chính thì quy trình  quản trị nợ của các NHTM vẫn còn một số hạn chế nhất định và điều quan trọng hơn là pháp luật chưa tạo ra được một hành lang pháp lý nhất quán dẫn đến những khó khăn, bất cập về xử lý, thu hồi nợ trong hoạt động cho vay… là những nguyên nhân khiến cho việc thu nợ của các NHTM gặp nhiều khó khăn.

Qua tìm hiểu, nghiên cứu tác giả nhận thấy hiện nay các NHTM đang đối mặc với thu hồi các khoản nợ đặc biệt là nợ xấu và làm thế nào để có thể hạn chế tối đa các ảnh hưởng của nợ và nợ xấu tới tình hình hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Mặc dù các NHTM nói chung và NHTM cổ phần Đông Nam Á nói riêng đã áp dụng pháp luật và đạt được kết quả tích cực trong xử lý thu hồi, nhưng bên cạnh đó vẫn còn những bất cập, vướng mắc cần tháo gỡ trong quá trình áp dụng pháp luật về xử lý, thu hồi nợ trong hoạt động cho vay của NHTM cổ phần Đông Nam Á.

Xuất phát từ thực tiễn nêu trên, tác giả lựa chọn đề tài “Pháp luật về xử lý, thu hồi nợ trong hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại từ thực tiễn Ngân hàng Thương mại cổ phần Đông Nam Á” nhằm làm rõ thêm các quy định của pháp luật về xử lý,thu hồi nợ trong đó có xử lý thu hồi nợ xấu trong hoạt động cho vay của NHTM hiện nay từ thực tiễn NHTM cổ phần Đông Nam Á để thấy những bất cập, vướng mắc xảy ra trên thực tế cũng như việc áp dụng pháp luật để xử lý, thu hồi nợ xảy ra như thế nào. Ngoài ra, tác  giả cũng muốn trình  bày những  giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về xử lý, thu hồi nợ trong hoạt động cho vay, đồng thời thúc đẩy hiệu quả hoạt động của NHTM cổ phần Đông Nam Á..

Tình hình nghiên cứu

Xử lý, thu hồi nợ trong hoạt động cho vay của NHTM là đề tài nghiên cứu của nhiều nhà khoa học. Mỗi nhà khoa học có một cách khai thác đề tài ở những góc độ khác nhau.

Nguyễn Thị Thu Hương (2012), Pháp luật về xử lý nợ quá hạn trong hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại ở Việt Nam, Luận văn Thạc sĩ Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà  Nội. Luận  văn đã  phân tích những vấn đề pháp lý trong hoạt động cho vay của NHTM, qua đó luận văn đề xuất một số giải pháp góp phần hoàn thiện quy định pháp  luật về bảo đảm tiền vay bằng tài sản hình thành  từ vốn vay trong hoạt động cho vay của NHTM.

Trần Thị Thanh Thuỷ (2020), Bàn về quyền xử lý tài sản bảo đảm của bên xử lý, thu hồi nợ trong hoạt động mua, bán nợ của ngân hàng thương mại, Tạp  chí Nghề Luật. Bài viết đã làm rõ quyền xử lý tài sản bảo đảm của bên xử lý, thu hồi nợ trong hoạt động mua, bán nợ của ngân hàng thương mại. Từ đó đề xuất hướng hoàn thiện một số khía cạnh pháp luật liên quan đến vấn đề này.

Lê Thị Thu Thuỷ (2016), Bảo đảm thuận lợi, công bằng và hợp lý trong việc tự xử lý tài sản bảo đảm khi vi phạm nghĩa vụ trả nợ theo các hợp đồng tín dụng, Tạp chí Khoa học ĐHQGHN: Luật học, Bài Viết đã trình bày thực trạng qui định pháp luật về xử lí tài sản bảo đảm trước khi Bộ luật Dân sự 2015 có hiệu lực, kinh nghiệm tự xử lí tài sản bảo đảm ở một số quốc gia trên thế giới. Kiến nghị nhằm hướng dẫn và giải thích các qui định trong Bộ luật Dân sự 2015 về xử lý tài sản bảo đảm.

Hoàng Thu Uyên (2019), Những vấn đề pháp lý đặt ra từ thực tiễn thực hiện Nghị quyết số 42/2017/QH14 về thí điểm xử lý nợ xấu của tổ chức tín dụng ở Việt Nam, Luận văn thạc sĩ Luật học, Trường ĐH Luật Hà Nội. Luận văn  đã trình bày những vấn đề chung về xử lý nợ xấu của tổ chức tín dụng và qui định về xử lý nợ xấu của tổ chức tín dụng theo Nghị quyết số 42/2017/QH14. Phân tích thực tiễn thi hành Nghị quyết số 42/2017/QH14 về thí điểm xử lý nợ xấu của tổ chức tín dụng ở Việt Nam; từ đó đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của hoạt động này.

Vũ Thị Anh Đào (2017), Thực trạng pháp luật về xử lý nợ xấu của ngân hàng thương mại từ thực tiễn tại ngân hàng TMCP Á Châu, Luận văn thạc sĩ, Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ  Chí Minh. Luận văn đã làm sáng  tỏ các  vấn đề vướng  mắc khi thực hiện pháp luật về xử lý nợ xấu của ngân hàng Á Châu – ACB, từ đó đề xuất một vài ý kiến nhằm góp  phần hoàn thiện các quy định  pháp  luật  trong lĩnh  vực có liên quan.

Huỳnh Trọng Nghĩa (2020), Xử lý, thu hồi nợ theo pháp luật Việt Nam từ thực tiễn tại ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam Thịnh Vượng, Luận văn thạc sĩ, Học viện Khoa học xã hội. Luận văn đã làm rõ các vấn đề lý luận, thực trạng quy định của pháp luật và thực tiễn xử lý, thu hồi nợ tại Ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam Thịnh Vượng, đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật và bảo đảm thực hiện pháp luật về việc xử lý, thu hồi nợ trong hoạt động cho vay ngân hàng.

Các công trình, bài viết, luận văn nêu trên đã đưa ra được khái niệm pháp luật về xử lý nợ trong hoạt động cho vay, qua thực tiễn tại các NHTM tại Việt Nam. Ở góc độ nhất định, các tác giả cũng đã nêu và phân tích được các đặc điểm về xử lý nợ trong hoạt động cho vay, qua thực tiễn tại các NHTM tại Việt Nam. Các bài viết cũng phân tích pháp luật về xử lý, thu hồi nợ trong hoạt động cho vay, qua thực tiễn tại các NHTM Việt Nam qua đó chỉ ra thực trạng và đề xuất giải pháp để giải quyết nợ khó thu hồi, đặc biệt là nợ xấu tại Việt Nam hiện nay. Do vậy, trong quá trình nghiên cứu đề tài luận văn, tác giả sẽ có sự tiếp thu, kế thừa những thành quả, các giá trị mà các nghiên cứu đã chỉ ra làm nền móng cho việc tiếp tục nghiên cứu đề tài của mình cả về lý luận và thực tiễn.

Qua quá trình tham khảo các công trình nghiên cứu và các bài viết của chuyên gia về việc xử lý, thu hồi nợ, tác giả nhận thấy công trình nghiên cứu và các bài viết đã nêu và  phân  tích được các đặc điểm về xử lý, thu hồi nợ trong qua  thực tiễn tại các NHTM Việt Nam. Từ đó, tác  giả của các bài viết chỉ ra thực  trạng  và đề xuất giải pháp để giải quyết nợ khó thu  hồi, đặc biệt  là  nợ xấu tại Việt Nam  trong thời gian đó. Tuy nhiên, các bài viết trên  có thời gian nghiên  cứu là từ năm  2017 trở về trước và nghiên cứu thực tiễn tại các khu vực khác nhau, và chưa có công   trình nghiên cứu  hay bài viết  cụ thể về hoạt  động  xử lý, thu hồi nợ trong hoạt động  cho vay tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Đông Nam Á. Ngoài ra, các góp ý trong các công trình hay bài viết có thể đã được sửa đổi cho phù hợp thực tế phát sinh vào thời điểm đó. Tuy nhiên, với nhu cầu về hoạt động  cho vay hiện đang  phát triển mạnh mẽ thì các vấn đề về công  tác xử lý, thu hồi nợ trong  hoạt động cho  vay còn nhiều bất cập. Vì vậy, tác giả nhận thấy đề tà Pháp luật về xử lý, thu hồi nợ trong hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại từ thực tiễn Ngân hàng Thương mại cổ phần Đông Nam Á   được thực hiện trong thời gian  này là rất thiết thực cho việc thúc đẩy hiệu quả hoạt động cho vay tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Đông Nam Á..