[Luận văn 2020] Pháp luật về hoạt động vay vốn của doanh nghiệp từ tổ chức tín dụng ở Việt Nam – ThS. Nguyễn Thị Nga

[Luận văn 2020] Pháp luật về hoạt động vay vốn của doanh nghiệp từ tổ chức tín dụng ở Việt Nam – ThS. Nguyễn Thị Nga

1. Lý do chọn đề tài

Từ thực tiễn hoạt động của các doanh nghiệp cho thấy vốn đóng một vai trò rất quan trọng trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Nếu doanh nghiệp thiếu vốn sẽ gây ra những tổn thất như sản xuất đình trệ, không đảm bảo thực hiện các hợp đồng đã ký kết với khách hàng không đủ tiền để thanh toán với nhà cung ứng kịp thời dẫn đến mất tín nhiệm trong quan hệ mua bản và do đó sẽ không giữ được khách hàng… Những khó khăn đó kéo dài nhất định sẽ dẫn đến thua lỗ, phá sản doanh nghiệp. Do đó, doanh nghiệp phải luôn bảo đảm đầy đủ, kịp thời vốn cho quá trình sản xuất, đáp ứng nhu cầu mở rộng sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, vốn là điều kiện tiên quyết trong quá trình đầu tư, phát triển của doanh nghiệp, tạo lợi thế cạnh tranh và đứng vững trong nền kinh tế thị trường Trong cơ chế thị trường dưới tác động của quy luật cạnh tranh, cùng với khát vọng lợi nhuận, các doanh nghiệp phải không ngừng phát triển nguồn vốn của mình, cho nên nhu cầu về vốn của doanh nghiệp là rất lớn. Để đảm bảo chiến thắng trong cạnh tranh, đảm bảo sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp, tất yếu các doanh nghiệp phải năng động nắm bắt nhu cầu thị trường đầu tư đổi mới máy móc thiết bị, cải tiến quy trình công nghệ, đa dạng hóa sản phẩm, hạ giá thành Điều đó đòi hỏi các doanh nghiệp phải có nhiều vốn. Vốn đã trở thành động lực và là yêu cầu cấp bách đối với tất cả các doanh nghiệp.

Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy một số lượng lớn các doanh nghiệp đang rơi vào tình trạng thiếu vốn trong hoạt động sản xuất kinh doanh. Theo Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Chí Dũng thông tin tại Hội nghị Thủ tướng Chính phủ gặp doanh nghiệp “Cùng nỗ lực-Vượt thách thức-Đón thời cơ-Phục hồi nền kinh tế,” ngày 09/5/2020: “Một trong những khó khăn lớn nhất của các doanh nghiệp hiện nay là thiếu vốn đặc biệt là vốn lưu động. Có trên 45% số doanh nghiệp đang bị thiếu hụt nguồn vốn cho sản xuất kinh doanh. Khó khăn về thị trường nguồn thu, dòng tiền đã khiến nhiều doanh nghiệp buộc phải sử dụng các biện pháp cắt giảm tiền lương và lao động”.^[1]

Từ thực tế thiếu hụt nguồn vốn kinh doanh, doanh nghiệp phải tìm cách huy động vốn để duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh của mình Có rất nhiều cách thức huy động vốn khác nhau tùy vào từng loại hình và đặc trưng của mỗi doanh nghiệp. Các hình thức huy động vốn của doanh nghiệp có thể khai thác như vay vốn từ tổ chức tín dụng phát hành trái phiếu tăng vốn góp ban đầu huy động vốn từ lợi nhuận không chia, huy động vốn từ phát hành cổ phiếu… Trong số các cách thức huy động vốn trên, vay vốn từ tổ chức tín dụng là hình thức phổ biến nhất hiện nay và hình thức này áp dụng được cho mọi loại hình doanh nghiệp.

Hiện nay, Luật các tổ chức tín dụng năm 2010 (sửa đổi bổ sung năm 2017) và Thông tư số 39/2016/TT-NHNN ngày 30/12/2016 quy định về hoạt động cho vay của Tổ chức tín dụng chi nhánh ngân hàng nước ngoài đối với khách hàng cùng một số các văn bản pháp luật liên quan khác đã xây dựng cơ bản hành lang pháp lý về hoạt động cho vay của Tổ chức tín dụng (sau đây gọi tắt là TCTD). Tuy nhiên, trên thực tế, các doanh nghiệp khi vay vốn từ TCTD còn gặp nhiều khó khăn Xuất phát từ thực tiễn trên, sau một thời gian nghiên cứu và tìm hiểu, Học viên quyết định lựa chọn đề tài “Pháp luật về hoạt động vay vốn của doanh nghiệp từ tổ chức tín dụng ở Việt Nam” làm luận văn thạc sĩ luật kinh tế của mình

2. Tình hình nghiên cứu đề tài

Pháp luật về hoạt động vay vốn của doanh nghiệp từ tổ chức tín dụng có vai trò đặc biệt quan trọng đối với việc huy động vốn của doanh nghiệp Việc xây dựng một hành lang pháp lý chặt chẽ, đầy đủ, có tính thực thi cao sẽ giúp hoạt động vay vốn của doanh nghiệp trở nên nhanh chóng thuận tiện và kịp thời trong hoạt động sản xuất kinh doanh của mình.

Tính đến nay đã có một số công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề vay vốn của doanh nghiệp từ tổ chức tín dụng như:

– Luận văn thạc sĩ: “Pháp luật điều chỉnh hoạt động cho vay vốn trung, dài hạn của các tổ chức tín dụng ở Việt Nam, thực trạng và một số kiến nghị” năm 2006 của tác giả Phạm Trung Hiếu, người hướng dẫn ThS. Nguyễn Minh Hằng trưởng Đại học Luật Hà Nội, mới chỉ đề cập đến loại cho vay trung và dài hạn của tổ chức tín dụng chưa nghiên cứu tổng thể về hoạt động vay vốn của doanh nghiệp từ TCTD.

– Luận văn thạc sĩ “Pháp luật điều chỉnh hoạt động vay vốn của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài” năm 2002 của tác giả Nguyễn Văn Quyền, người hướng dẫn ThS. Bùi Thị Bích Liên, trường Đại học Luật Hà Nội, mới chỉ tập trung nghiên cứu hoạt động vay vốn của riêng nhóm doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

– Luận văn thạc sĩ “Các hình thức huy động vốn của công ty cổ phần ở Việt Nam theo Luật Doanh nghiệp năm 2014” của tác giả Đỗ Kỳ Anh người hướng dẫn PGS.TS. Đinh Dũng Sỹ, trường Đại học Luật Hà Nội, tập trung nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực tiễn về hoạt động huy động vốn của riêng công ty cổ phần

– Luận văn thạc sĩ: “Thực trạng pháp luật về huy động vốn của doanh nghiệp và thực tiễn thi hành tại các doanh nghiệp ở Việt Nam” năm 2018 của tác giả Lý Thị Phương Lan, người hướng dẫn TS. Nguyễn Văn Tuyến, trường Đại học Luật Hà Nội, đã nghiên cứu tổng quan các hình thức huy động vốn của doanh nghiệp, nhưng lại chưa đi nghiên cứu sâu về hoạt động vay vốn của doanh nghiệp từ tổ chức tín dụng.

Ngoài các luận văn nghiên cứu về hoạt động vay vốn của doanh nghiệp từ tổ chức tín dụng thì cũng có nhiều bài viết trên các tạp chí nghiên cứu về vấn đề này, tuy nhiên do giới hạn về dung lượng bài viết, hoặc các bài viết chỉ mang tính giới thiệu về một hoặc một số nội dung của hoạt động vay vốn của doanh nghiệp từ tổ chức tín dụng như:

– Bài viết của PGS.TS Phạm Thị Giang Thu về “Rào cản pháp lý trong huy động tiếp cận nguồn lực về vốn của doanh nghiệp khởi nghiệp” được trích trong Tạp chí Nhà nước và Pháp luật năm 2018, số 12 trang 46-58. Những bài viết mới chỉ đề cập các rào cản pháp lí về huy động vốn tiếp cận nguồn lực về vốn của các chủ thể khởi nghiệp và đưa ra các giải pháp trong xây dựng và thực thi pháp luật liên quan đến huy động vốn tiếp cận nguồn lực về vốn của các chủ thể khởi nghiệp chứ chưa đi nghiên cứu sâu về hoạt động vay vốn của doanh nghiệp từ TCTD.

Như vậy có thể thấy, các công trình nghiên cứu trên mới chỉ đề cập đến một hoặc một số khía cạnh trong hoạt động vay vốn của doanh nghiệp từ TCTD. Mặt khác, các công trình trên đã nghiên cứu từ khá lâu trong khi hiện nay nhiều văn bản pháp luật mới đã được ban hành để thay thế, sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật cũ.

3. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu

Vốn của doanh nghiệp hiểu theo nghĩa rộng thì bao gồm cả tiền tài sản giấy tờ có giá của doanh nghiệp. Do đó, theo nghĩa rộng thì hoạt động vay vốn của doanh nghiệp từ TCTD có thể bao gồm cả hoạt động vay tiền dưới hình thức “cho vay của TCTD và hoạt động thuê tài chính thông qua hình thức “cho thuê tài chính” của TCTD phi ngân hàng. Tuy nhiên, hình thức vay vốn bằng tiền thông qua ký kết hợp đồng tín dụng (sau đây gọi tắt là HĐTD) với TCTD là phổ biến hơn cả. Do đó, trong phạm vi luận văn này, học viên sẽ chỉ đề cập đến hoạt động vay vốn của doanh nghiệp thông qua hình thức cấp tín dụng “cho vay” của TCTD.

Do dung lượng của luận văn có giới hạn nên học viên xin phép chỉ tập trung nghiên cứu về hoạt động vay vốn của doanh nghiệp từ các TCTD thông thường mà không đề cập đến hoạt động vay vốn đặc biệt khác như vay vốn tín dụng đầu tư của Nhà nước từ Ngân hàng Phát triển Việt Nam.

Luận văn tập trung nghiên cứu các vấn đề pháp lý về hoạt động vay vốn của doanh nghiệp từ TCTD, Thực tiễn áp dụng pháp luật trong hoạt động vay vốn của doanh nghiệp từ TCTD, Một số giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về hoạt động vay vốn của doanh nghiệp từ TCTD và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật trong hoạt động vay vốn của doanh nghiệp từ TCTD.

4. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Từ các tìm hiểu nêu tại các mục tình hình nghiên cứu phạm vi và đối tượng nghiên cứu luận văn nghiên cứu và hoàn thiện theo mục đích và thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu đề tài như sau:

Mục đích nghiên cứu: Nghiên cứu tổng thể và trình bày một cách hệ thống các vấn đề lý luận và quy định pháp luật về hoạt động vay vốn của doanh nghiệp từ TCTD; trình bày thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật trong hoạt động vay vốn của doanh nghiệp từ TCTD và đề xuất một số giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về hoạt động vay vốn của doanh nghiệp từ TCTD.

Nhiệm vụ nghiên cứu:

– Phân tích rõ các khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của hoạt động vay vốn của doanh nghiệp từ TCTD và các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động này.

– Nghiên cứu làm rõ các quy định và thực trạng pháp luật về các nội dung cơ bản và quan trọng nhất của hoạt động vay vốn của doanh nghiệp từ TCTD bao gồm các nội dung quy định pháp luật về điều kiện vay vốn, trình tự thủ tục, phương thức vay vốn, lãi suất vay và bảo đảm tiền vay, và phân tích thực tiễn về hoạt động vay vốn của doanh nghiệp từ TCTD.

– Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của hoạt động vay vốn của doanh nghiệp từ TCTD.

5. Các phương pháp nghiên cứu

Đề tài được nghiên cứu và thực hiện dựa trên phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng chủ nghĩa duy vật lịch sử và đường lối chính sách của Đảng Cộng sản Việt Nam. Các phương pháp mà luận văn sử dụng bao gồm: Phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp, thống kê, tập hợp các thông tin phương pháp so sánh pháp luật và phương pháp đánh giá thực trạng pháp luật

6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

So với một số công trình nghiên cứu trước đây, Luận văn đã đóng góp một số kết quả nghiên cứu mới sau đây:

– Nghiên cứu pháp luật chuyên sâu về hoạt động vay vốn của doanh nghiệp từ TCTD.

– Nghiên cứu một cách có hệ thống về các quy định pháp luật hiện hành về hoạt động vay vốn của doanh nghiệp từ TCTD.

– Phân tích thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật trong hoạt động vay vốn của doanh nghiệp từ TCTD.

– Đưa ra một số giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật điều chỉnh hoạt động vay vốn của doanh nghiệp từ TCTD.

7. Bố cục của luận văn

Luận văn được chia thành 3 chương:

– Chương 1: Một số vấn đề lý luận về hoạt động vay vốn của doanh nghiệp từ  tổ chức tín dụng

– Chương 2: Thực trạng pháp luật điều chỉnh hoạt động vay vốn của doanh nghiệp từ  tổ chức tín dụng và thực tiễn thi hành

– Chương 3: Một số giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về hoạt động vay vốn của doanh nghiệp từ tổ chức tín dụng.

[1] https://www vietrumphs /45-so-doanh nghiệp đang bị thieu-hut-nguon-von-kinh-doanh/639268 vip, truy cập ngày 15/07/2010;