[Luận văn 2021] Tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trong Bộ luật Hình sự năm 2015 – ThS. Đinh Thị Kim Thao

[Luận văn 2021] Tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trong Bộ luật Hình sự năm 2015 – ThS. Đinh Thị Kim Thao

1. Tính cấp thiết của đề tài

Quá trình đổi mới và phát triển đất nước ta đã đạt được rất nhiều thành tựu trong quá trình phát triển hạ tầng, phương tiện giao thông để chỉ đáp ứng ngày càng cao nhu cầu và sự phát triển xã hội. Đồng thời chúng ta cũng phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức, một trong số đó là tình hình tội phạm nói chung và tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ nói riêng đang diễn biến phức tạp, tác động xấu đến tình hình an ninh, trật tự và sự phát triển kinh tế xã hội của cả nước.

Trong những năm qua, Nhà nước ta đã có nhiều biện pháp nhằm kiềm chế, giảm thiểu tai nạn giao thông nhưng tai nạn giao thông chưa giảm, nhiều vụ tai nạn giao thông với những hậu quả đặc biệt nghiêm trọng đã xảy ra gây thiệt hại rất lớn về tính mạng, sức khỏe của con người, tài sản của Nhà nước và nhân dân. Nguyên nhân gây ra các vụ tai nạn giao thông trong những năm gần đây chủ yếu là các vi phạm của người tham gia giao thông như say rượu, bia hoặc dùng chất kích thích khi tham gia giao thông, điều khiển phương tiện chạy quá tốc độ cho phép, lưu thông, dừng, đỗ phương tiện không đúng phần đường, làn đường, điều khiển phương tiện không có bằng lái giấy phép theo quy định… Các hành vi vi phạm quy định khi tham gia giao thông đường bộ là nguyên nhân chủ yếu của các vụ tai nạn giao thông đồng thời cũng là nguyên nhân gây ra tình trạng mất an toàn giao thông và các thiệt hại về tính mạng, sức khỏe của con người, tài sản của Nhà nước, tổ chức, cá nhân.

Trước tình hình đó, Nhà nước ta đã ban hành văn bản pháp luật để điều chỉnh hoạt động giao thông, xử lý nghiêm những hành vi vi phạm pháp luật của người tham gia giao thông cũng như những hành vi khác làm mất an toàn giao thông, đặc biệt là lĩnh vực giao thông đường bộ nhằm kiềm chế tai nạn, hạn chế những thiệt hại do các hành vi vi phạm an toàn giao thông gây ra.

Trong thời gian qua, các cơ quan tư pháp và cơ quan bảo vệ pháp luật đã tích cực trong đấu tranh với những vi phạm trong hoạt động giao thông vận tải; xử lý nghiêm minh, kịp thời các vi phạm gây mất an toàn giao thông, đặc biệt là tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ. Việc xử lý nghiêm minh, kịp thời các vụ án vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ góp phần tích cực cho hoạt động phòng, chống tội phạm này, góp phần kim chế tai nạn cũng như các thiệt hại mà hành vi phạm tội này gây ra cho Nhà nước và xã hội. Tuy nhiên, hiện nay trên cả nước nói chung và của tỉnh Yên Bái nói riêng, tình hình tội phạm về giao thông đường bộ diễn biến phức tạp, đặc biệt tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ.

Thực tiễn áp dụng các quy định pháp luật hình sự về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trong những năm qua cho thấy việc xử lý tội này ở các cấp xét xử, các địa phương cũng như quan điểm xử của cơ quan bảo vệ pháp luật khác nhau còn chưa thống nhất, còn nhiều vướng mắc, bất cập trong việc áp dụng pháp luật trong giải quyết các vụ án vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ. Vì vậy, việc nghiên cứu làm rõ vấn đề lý luận về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ và thực tiễn xét xử các tội vi phạm này là rất cần thiết. Điều này không những có ý nghĩa quan trọng cả về lý luận, pháp lý và thực tiễn, góp phần đấu tranh có hiệu quả đối với tội phạm này trong thực tiễn. Đó chính là lý do tác giả chọn đề tài “Tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trong Bộ luật Hình sự năm 2015” làm luận văn thạc sĩ của mình.

2. Tình hình nghiên cứu

Trong khoa học luật hình sự, các tội xâm phạm an toàn công cộng nói chung, tham nhũng nói chung, tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ nói riêng đã được nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu. Các công trình nghiên cứu liên quan đến tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ đã được công bố có thể kể đến là:

Thứ nhất là các giáo trình, sách chuyên khảo:

– Giáo trình Luật hình sự Việt Nam của Trường Đại học Luật Hà Nội, Tập II, Nxb. Công an nhân dân, Hà Nội, 2013;

– Giáo trình luật hình sự Việt Nam (phần các tội phạm), Tập 2 của Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội, Nxb. Đại học Quốc gia Hà Nội, 2016.

– Giáo trình Luật hình sự Việt Nam Phần các tội phạm (Quyển 2) của Trường Đại học Luật Hà Nội, Nxb. Công an nhân dân, Hà Nội, 2018.

– Các tội xâm phạm trật tự an toàn giao thông đường bộ – Một số vấn đề lý luận và thực tiễn xét xử ở Việt Nam, (Sách chuyên khảo), TS. Phạm Minh Tuyên (Chủ biên), Nxb Thanh Niên, Hà Nội, 2014.

– Bình luận khoa học Bộ luật hình sự Việt Nam năm 2015 (sửa đổi bổ sung năm 2017), Tập 1, của tác giả Cao Thị Oanh và Lê Đăng Doanh (Chủ biên), Nxb Hồng Đức, 2017;

– Bình luận khoa học – Bộ luật Hình sự (sửa đổi, bổ sung năm 2017), tác giả Nguyễn Đức Mai (Chủ biên), Nxb Chính trị quốc gia sự thật, 2018;

– Bình luận khoa học Bộ luật Hình sự năm 2015 được sửa đổi, bổ sung năm 2017 (phần các tội phạm), Quyển 2, của tác giả Nguyễn Ngọc Hòa (Chủ biên), Nxb Tư pháp, Hà Nội, 2018;

Thứ hai là Luận văn Thạc sĩ Luật học và các bài viết trên các tạp chí chuyên ngành luật:

– Đấu tranh phòng chống tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ trên địa bàn tỉnh Bến Tre, (Luận văn Thạc sĩ Luật học, tác giả Ngô Hoàng Huy, Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh, 2010).

– Phòng ngừa tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh (Luận văn Thạc sĩ Luật học, tác giả Nguyễn Thị Hồng Nhung, Trường Đại học Luật Hà Nội, 2015).

– Tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ theo quy định của pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn Thành phố Hồ Chí Minh, (Luận văn Thạc sĩ Luật học, tác giả Nguyễn Hồng Phong, Học Viện khoa học xã hội, 2019).

– Tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Ninh (Luận văn Thạc sĩ Luật học, tác giả Trần Văn Sinh, Học Viện khoa học xã hội, 2020).

– Xác định lỗi khi định tội danh và quyết định hình phạt với tội vi phạm quy định về điều khiển tham gia giao thông đường bộ – Một số vấn đề lý luận và thực tiễn, tác giả Lê Văn Luật, Tạp chí Tòa án nhân dân, 2011.

– Trần Thị H. Phạm tội quy định về điều khiển tham gia giao thông đường bộ, tác giả Lê Văn Meo, Tạp chí Tòa án nhân dân, 2013.

– Một số vấn đề định tội và định khung tăng nặng trong các vụ án vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ, tác giả Huỳnh Quốc Hùng, Tòa án nhân dân, Số 9/2007.

– Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định tại Điều 202 BLHS 1999 tội vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ, tác giả Nguyễn Việt Cường, Tạp chí Tòa án nhân dân, 2014.

Các công trình nghiên cứu trên đây đã nghiên cứu các tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ ở những khía cạnh khác nhau. Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu này chỉ đề cập khái quát dấu hiệu pháp lý cũng như thực tiễn áp dụng luật hình sự mà chưa tập trung nghiên cứu một cách có hệ thống và toàn diện tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ theo quy định của Bộ luật Hình sự (BLHS) năm 2015. Mặt khác, có nhiều công trình nghiên cứu đã được thực hiện từ khá lâu, nội dung nghiên cứu về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ được triển khai nghiên cứu dựa trên quy định của BLHS năm 1999 trong khi theo quy định của BLHS năm 2015 về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ đã có nhiều sửa đổi, bổ sung.

Vì vậy, việc nghiên cứu tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ theo quy định của BLHS năm 2015 một cách có hệ thống, toàn diện từ lý luận đến thực tiễn, trên cơ sở đó đề ra các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật hình sự và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật hình sự về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ là rất cần thiết. Việc nghiên cứu đề tài không chỉ có ý nghĩa lý luận mà còn có ý nghĩa thực tiễn quan trọng, đáp ứng yêu cầu của thực tiễn trong việc đấu tranh chống tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ ở Việt Nam hiện nay.

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận văn là đề xuất giải pháp hoàn thiện quy định về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trong Bộ luật Hình sự (BLHS) năm 2015 và nâng cao hiệu quả áp dụng BLHS về tội phạm này trong thực tiễn.

Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu nêu trên, luận văn có nhiệm vụ

– Phân tích làm rõ khái niệm, các dấu hiệu pháp lý và hình phạt của tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ;

– Phân tích thực tiễn áp dụng BLHS về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trong phạm vi cả nước giai đoạn 2016-2020.

– Phân tích những hạn chế, bất cập trong quy định của BLHS cũng như những vướng mắc trong thực tiễn áp dụng BLHS về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ;

– Đề xuất các giải pháp hoàn thiện BLHS, nâng cao hiệu quả áp dụng BLHS về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ.

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu đề tài

Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ trong BLHS năm 2015 và thực tiễn áp dụng BLHS về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ tại Việt Nam nói chung và tỉnh Yên Bái nói riêng (từ năm 2016 đến năm 2020).

Phạm vi nghiên cứu đề tài

Luận văn nghiên cứu tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ dưới góc độ luật hình sự, kết hợp đánh giá thực tiễn xử lý tội này ở Việt Nam nói chung và tỉnh Yên Bái nói riêng trong thời gian từ năm 2016 đến năm 2020 và đưa ra các đề xuất hoàn thiện BLHS cũng như nâng cao hiệu quả áp dụng quy định về tội này.

5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu đề tài

Đề tài được thực hiện dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm, định hướng của Đảng, Nhà nước ta về đấu tranh chống tội phạm.

Để tài được thực hiện dựa trên sự kế thừa kết quả nghiên cứu của khoa học luật hình sự kết hợp sự phân tích số liệu của Tòa án nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tỉnh Yên Bái và thông tin thu thập từ các bài viết, bản án về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ.

Các phương pháp cụ thể được sử dụng nghiên cứu đề tài như phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp, so sánh kết hợp đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ.

6. Ý nghĩa luận và thực tiễn của luận văn

Luận văn góp phần làm rõ hơn một số vấn đề lý luận tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ; chỉ ra những vướng mắc, bất cập trong quy định Điều 260 BLHS qua đó đề xuất một số giải pháp để góp phần vào việc hoàn thiện các quy định của BLHS.

Luận văn tập trung phân tích, đánh giá thực tiễn áp dụng BLHS về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ, phát hiện những vướng mắc, bất cập trong thực tiễn áp dụng BLHS từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng BLHS đối với tội phạm này trong thực tiễn.

Việc nghiên cứu, làm rõ những vấn đề lý luận, thực tiễn về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ còn góp phần nâng cao nhận thức đối với cán bộ áp dụng pháp luật, sinh viên, học viên… về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ.

7. Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, luận văn có kết cấu gồm 2 chương:

Chương 1: Quy định của BLHS năm 2015 về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ.

Chương 2: Thực tiễn áp dụng và một số giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng BLHS về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ.