[Luận văn 2023] Thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra vụ án lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản trên địa bàn tỉnh Bắc Giang – ThS. Nguyễn Thị Minh Thúy

[Luận văn 2023] Thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra vụ án lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản trên địa bàn tỉnh Bắc Giang – ThS. Nguyễn Thị Minh Thúy

Lý do chọn đề tài

Hiện nay, Đảng và Nhà nước ta đang tiếp tục đẩy mạnh công cuộc cải cách tư pháp, trong đó một trong những nhiệm vụ trọng tâm là nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của các cơ quan tư pháp. Do đó, đội ngũ cán bộ tư pháp, nhất là cán bộ Kiểm sát phải nắm vững chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách pháp luật của Nhà nước là một yêu cầu tất yếu, khách quan trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình. Hoạt động thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra đòi hỏi KSV bên cạnh việc nắm vững pháp luật, kỹ năng nghiệp vụ, có bản lĩnh nghề nghiệp và tinh thần trách nhiệm trong quá trình thực thi công vụ, KSV còn phải nắm vững quan điểm, chủ trương của Đảng và chính sách pháp luật của Nhà nước để giải quyết vụ án đảm bảo đúng người, đúng tội, đúng pháp luật; đồng thời không làm oan người vô tội, không bỏ lọt tội phạm.

Bắc Giang là một tỉnh trung du miền núi phía Bắc, có quốc lộ 1A chạy qua và là nơi thông thương với nhiều tỉnh miền núi và đồng bằng, với vị trí thuận lợi này tỉnh Bắc Giang đã thu hút nhiều dự án, khu công nghiệp và người lao động từ nhiều địa phương trên cả nước về đây làm việc. Do đó, đã tạo điều kiện cho sự phát triển kinh tế, xã hội của địa phương, tuy nhiên cũng làm cho tình hình trật tự xã hội phức tạp hơn, trở thành nguyên nhân khiến cho tình hình tội phạm nói chung và Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản nói riêng gia tăng, trong đó có nhiều vụ án gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng, gây bức xúc trong dư luận xã hội và nhân dân. Thực tiễn hoạt động THQCT, kiểm sát hoạt động tư pháp nói chung, hoạt động THQCT trong giai đoạn điều tra các vụ án lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản nói riêngcủa VKSND các cấp ở tỉnh Bắc Giang thời gian qua cho thấy, đã có sự tiến bộ rõ rệt, góp phần đảm bảo cho hoạt động điều tra, truy tố, xét xử tuân thủ đúng quy định của pháp luật, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Đồng thời, thông qua hoạt động này, VKSND đã góp phần vào việc nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống loại tội phạm này ở địa phương. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được, hoạt động THQCT trong giai đoạn điều tra các vụ án lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản vẫn còn bộc lộ một số hạn chế, vướng mắc như: Hoạt động kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố còn nhiều hạn chế nên dẫn tới tình trạng bỏ lọt tội phạm, chất lượng THQCT, chưa kiểm sát điều tra cao; tình trạng bắt, tạm giữ, tạm giam, khởi tố oan, sai vẫn còn xảy ra; việc áp dụng pháp luật vào từng trường hợp cụ thể còn chưa thống nhất giữa các cơ quan tiến hành tố tụng… Những hạn chế nêu trên dẫn đến hậu quả nhiều vụ án có quá trình điều tra kéo dài, không đủ căn cứ để truy tố làm ảnh hưởng đến việc xử lý tội phạm và người phạm tội. Những hạn chế, tồn tại đó đã ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng thực hành quyền công tố và hoạt động kiểm sát điều tra các vụ án lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản trên địa bàn tỉnh thời gian qua.

Vì vậy, để giải quyết những vấn đề lý luận, pháp luật và thực tiễn đặt ra, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động THQCTtrong giai đoạn điều tra các vụ án lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản ở địa phương, tác giả đã lựa chọn vấn đề “Thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra vụ án lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản trên địa bàn tỉnh Bắc Giang” làm đề tài luận văn thạc sỹ là mang tính cấp thiết hiện nay.

Tình hình nghiên cứu của đề tài

Từ trước đến nay, các công trình tiếp cận ở góc độ thực hành quyền công tố của VKSND được các tác giả quan tâm và nghiên cứu nhiều. Có thể kể tới như: giáo trình Luật tố tụng hình sự, sách và giáo trình về nghiệp vụ kiểm sát, các đề tài luận án, luận văn về hoạt động THQCT được giảng dạy và lưu hành trong hệ thống các trường Đại học Luật, trường Đại học Kiểm sát. Tuy vậy, các công trình đề cập tới THQCT trong giai đoạn điều tra về một tội phạm cụ thể, đặc biệt là tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản vẫn chưa được quan tâm nghiên cứu. Tới thời điểm hiện tại, liên quan đến Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản và THQCT trong giai đoạn điều tra vụ án lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản có thể kể đến một số công trình sau đây:

Về sách giáo trình, sách chuyên khảo:

Sách chuyên khảo “THQCTvà kiểm sát các hoạt động tưpháp trong giai đoạn điều tra” do tác giảLê Hữu Thểchủ biên, xuất bản năm 2005;

Sách chuyên khảo “Những vấn đề lý luận và thực tiễn cấp bách của việc đổi mới thủ tục TTHS đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp” do các tác giả Lê Hữu Thể, Đỗ Văn Đương và Nguyễn Thị Thủy đồng chủ biên;

Sách chuyên khảo “Một số vấn đề về tăng cường công tố trong hoạt động điều tra, gắn công tố với hoạt động điều tra theo yêu cầu cải cách tư pháp” do tác giả Nguyễn Hải Phong chủ biên, xuất bản năm 2013;

Sách chuyên khảo “Kỹ năng THQCT và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong TTHS” của VKSNDTC xuất bản năm 2006;

Tập bài giảng “THQCT và Kiểm sát điều tra”, Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội, năm 2018;

Giáo trình “Đào tạo nghiệp vụ kiểm sát” Tập 3, Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội, năm 2018;

Giáo trình “Kỹ năng THQCT và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trongTTHS” của Học viện tư pháp năm 2012;

Giáo trình “THQCT và kiểm sát điều tra, truy tố vụ án hình sự” của Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội năm 2020 ;

Giáo trình “THQCT và kiểm sát xét xử vụ án hình sự – Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội” năm 2019;

Sách chuyên khảo “Kỹ năng tranh tụng của KSV tại phiên tòa hình sự” của tác giả Đỗ Thị Ngọc Tuyết Tư pháp năm 2009, và những sách chuyên khảo, giáo trình khác.

Về đề tài nghiên cứu khoa học, luận văn thạc sỹ, luận án tiến sĩ và các bài báo khoa học:

Luận án tiến sỹ luật học: “Quyền công tố ở Việt Nam” của tác giả Lê Thị Tuyết Hoa, năm 2006;

Luận án tiến sĩ “THQCT trong TTHS từ thực tiễn tỉnh Nghệ An” của tác giả Tôn Thiện Phương tại Học viện Khoa học Xã hội, năm 2017;

Luận án tiến sĩ “Hoàn thiện pháp luật về Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân trong THQCT theo yêu cầu cải cách tư pháp ở Việt Nam” của tác giả Lê Tuấn Phong tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, năm 2017.

Luận văn thạc sỹ “Các tội xâm phạm hoạt động tư pháp mà chủ thể là người của các cơ quan tiến hành tố tụng” của tác giả Nguyên Duy Thuấn, Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội, năm 2015;

Luận văn thạc sỹ luật học “THQCT trong giai đoạn điều tra vụ án hình sự” của tác giả Ma Quang Lâm, năm 2014;

Luận văn thạc sĩ luật học, “Chất lượng áp dụng pháp luật trong thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra các vụ án hình sự của VKS nhân dân huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang”,của tác giả Nguyễn Trường Thọ, năm 2013.

Bài báo khoa học “Thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra và mối quan hệ giữa VKS với CQĐT trong điều kiện cải cách tư pháp”, của tác giả Nguyễn Tiến Sơn, Tạp chí Khoa học Kiểm sát số 01/2014.

Bài viết “Nâng cao chất lượng THQCT và kiểm sát hoạt động giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố” của Nguyễn Đình Trung, đăng trên Tạp chí Kiểm sát, số 7/2012;

Bài viết “VKSND tiếp tục thực hiện chức năng THQCT và kiểm sát các hoạt động tư pháp”của tập thể Ban chỉ đạo cải cách tư pháp trung ương, đăng trên Tạp chí Kiểm sát, số 9/2012;

Bài viết “VKS với hai chức năng THQCT và kiểm sát hoạt động tư pháp và sự lựa chọn thích hợp trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN ở Việt Nam” của Nguyễn Văn Quảng, đăng trên Tạp chí Kiểm sát, số 13/2012;

Các công trình khoa học nêu trên đã phần nào tiếp cận tới các vấn đề lý luận, pháp luật về Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, các vấn đề của hoạt động THQCT, kiểm sát điều tra các vụ án hình sự. Tuy nhiên, các công trình nêu trên, chưa có công trình nào nghiên cứu trực tiếp hoạt động thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra các vụ án lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản. Hầu hết, các công trình nêu trên đề cập cùng với các tội phạm khác thuộc tội phạm sở hữu, hoặc trong các công trình các tội phạm cụ thể cũng chỉ được sử dụng mang tính chất so sánh. Bên cạnh đó, các công trình trên, nghiên cứu tập trung vào các quy định của BLTTHS năm 2003 và BLHS năm 1999, sửa đổi, bổ sung năm 2009. Trong khi hiện nay, BLTTHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2021) và BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) đã có hiệu lực pháp luật. Do đó, việc nghiên cứu đề tài: “Thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra vụ án lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản trên địa bàn tỉnh Bắc Giang”là vấn đề có tính mới và không trùng lặp với các công trình đã nghiên cứu trước đây.