[Luận văn 2023] Giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự của Viện kiểm sát từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang – ThS. Ngô Tuấn Hùng

[Luận văn 2023] Giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự của Viện kiểm sát từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang – ThS. Ngô Tuấn Hùng

Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài

Hoạt động TTHS là HĐTP mang tính quyền lực Nhà nước rõ nét, được tiến hành bởi hệ thống các cơ quan nhà nước có thẩm quyền với đội ngũ cán bộ, công chức được đào tạo kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ. Bảo đảm quyền con người, quyền công dân, quyền và lợi ích hợp pháp không bị hạn chế bởi luật của người bị tình nghi phạm tội, người bị buộc tội và những người tham gia TTHS khác là yêu cầu, nhiệm vụ đặt ra đối với TTHS; được thể hiện bằng quy định pháp luật và bảo đảm thi hành trên thực tế. Trong đó, quyền khiếu nại, tố cáo trong TTHS là một trong những quyền được bảo đảm thực hiện mạnh mẽ.

VKS là cơ quan tiến hành tố tụng TTHS, thực hiện chức năng thực hành quyền công tố, kiểm sát HĐTP. Vị trí, vai trò, nhiệm vụ, quyền hạn, hoạt động của VKS trong TTHS đặt ra cho VKS những điều kiện thuận lợi để thực hiện việc giải quyết khiếu nại, tố cáo và kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong TTHS. Giải quyết khiếu nại, tố cáo trong TTHS của VKS không chỉ giải quyết đối với các hành vi, quyết định tố tụng do VKS ban hành, thực hiện bị khiếu nại, tố cáo; mà còn đối với những hành vi, quyết định của cơ quan tư pháp khác, người có thẩm quyền trong các cơ quan tư pháp khác bị khiếu nại, tố cáo theo quy định. Song song với công tác kiểm sát giải quyết khiếu nại, tố cáo trong TTHS, công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo trong TTHS của VKS có ý nghĩa quan trọng đối với TTHS nói riêng và HĐTP nói chung; có cơ sở lý luận và thực tiễn; bảo đảm quyền khiếu nại, tố cáo của người dân; góp phần thực hiện nhiệm vụ bảo vệ quyền con người, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Hiện nay, số lượng đơn khiếu nại, tố cáo trong HĐTP tại VKS các cấp nói chung và tại VKS hai cấp tỉnh Bắc Giang nói riêng được tiếp nhận, thụ lý để giải quyết chủ yếu phát sinh trong lĩnh vực TTHS. Trên cơ sở các quy định pháp luật, đặc biệt là BLTTHS năm 2015 với những quy định có tính nguyên tắc chung, đầy đủ hơn về bảo đảm quyền khiếu nại, tố cáo trong TTHS; đồng thời với sự lãnh đạo, chỉ đạo, hướng dẫn nghiệp vụ thống nhất, kịp thời, cụ thể của VKSND tối cao, của VKS cấp trên đối với VKS cấp dưới mà việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong lĩnh vực TTHS của VKS hai cấp tỉnh Bắc Giang những năm qua có nhiều chuyển biến tích cực, cơ bản đảm bảo chất lượng. Tuy nhiên, từ thực tiễn cũng thể hiện việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong TTHS của VKS vẫn còn những khó khăn, bất cập, hạn chế ở cả khía cạnh quy định pháp luật và áp dụng pháp luật, chất lượng giải quyết chưa cao. Từ đó đặt ra yêu cầu cần nghiên cứu kỹ lưỡng để đề ra những biện pháp khắc phục hiệu quả, phát huy những mặt tích cực, bảo đảm hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo trong TTHS của VKS thực chất, kịp thời, đúng pháp luật.

Vì vậy, việc lựa chọn nghiên cứu đề tài luận văn về “Giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự của Viện kiểm sát từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang” là rất cần thiết nhằm làm rõ thêm lý luận và quy định pháp luật về giải quyết khiếu nại, tố cáo trong TTHS của VKS, đánh giá thực trạng giải quyết khiếu nại, tố cáo trong TTHS của VKS hai cấp tỉnh Bắc Giang, đề ra các giải pháp hữu hiệu nâng cao chất lượng giải quyết khiếu nại, tố cáo, góp phần bảo đảm tốt quyền khiếu nại, tố cáo của người dân trong TTHS cũng như thực hiện thành công chiến lược cải cách tư pháp đã đặt ra.

Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài

Trong TTHS, giải quyết khiếu nại tố cáo và kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của VKS là vấn đề ngày càng được chú trọng. Đặc biệt, vấn đề giải quyết khiếu nại, tố cáo trong TTHS của VKS được các học giả quan tâm nghiên cứu.

Trước hết là các công trình nghiên cứu liên quan dưới dạng tài liệu chuyên khảo, tham khảo, giáo trình, đề tài khoa học, tiêu biểu như: Trần Thanh Văn (2002), Công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo thuộc thẩm quyền của VKSND và kiểm sát giải quyết khiếu nại, tố cáo về các HĐTP, Đề tài khoa học cấp trường – Trường Cao đẳng Kiểm sát Hà Nội; Trần Thanh Văn (2002), Những vấn đề lý luận và thực tiễn về giải quyết khiếu nại, tố cáo thuộc trách nhiệm của VKSND và công tác kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo về các HĐTP của cơ quan tư pháp, Đề tài khoa học cấp trường – Trường Cao đẳng Kiểm sát Hà Nội; Nguyễn Thị Hương (2009), Khiếu nại, tố cáo trong TTHS Việt Nam, Luận văn Thạc sỹ; Phạm Quang Luyện, Trần Văn Tuân, Nguyễn Xuân Lục (2011), Những vấn vấn đề lý luận và thực tiễn của giải quyết khiếu nại, tố cáo và kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong TTHS của VKSND, Đề tài khoa học cấp trường – Trường Đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ kiểm sát; Ths. Lê Thị Kim Oanh (2019), Giải pháp nâng cao chất lượng công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo và kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong HĐTP, Đề tài khoa học cấp trường – Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội; Ngô Tuấn Hùng (2019), Nhiệm vụ, quyền hạn của VKSND trong công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo và kiểm sát giải quyết khiếu nại, tố cáo trong HĐTP, Khóa luận tốt nghiệp – Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội; Đinh Văn Sơn (2020), Vai trò của VKSND về giải quyết khiếu nại, tố cáo trong TTHS Việt Nam, Luận án Tiến sỹ; Nguyễn Thái Bảo Chân (2020), Công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo và kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong TTHS thuộc thẩm quyền của VKSND, Khóa luận tốt nghiệp – Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội…

Về tài liệu nghiên cứu là các bài viết tạp chí liên quan đến đề tài gồm có: Nguyễn Xuân Hưởng và Tạ Hồng Hoa (2009), “Một số vướng mắc trong công tác kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo về tư pháp”, Tạp chí Kiểm sát, (5); Tạ Thị Hồng Hoa (2010), “Về việc ban hành văn bản trong công tác kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo về HĐTP”, Tạp chí Kiểm sát, (12); Hà Thái Hùng (2010), “Thực trạng, giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo về HĐTP”, Tạp chí Kiểm sát, (12); Hà Như Khuê, Đinh Văn Sơn (2014), “Đổi mới công tác khiếu tố”, Tạp chí Khoa học Kiểm sát, (4); Trần Văn Trung (2018), “Về phối hợp thi hành một số quy định về giải quyết khiếu nại, tố cáo trong TTHS”, Tạp chí Kiểm sát, (23)…

Có thể thấy, các công trình, bài viết nghiên cứu về giải quyết khiếu nại, tố cáo và kiểm sát giải quyết việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong HĐTP nói chung, trong TTHS nói riêng và cụ thể về giải quyết khiếu nại, tố cáo trong TTHS của VKS còn ít. Giải quyết khiếu nại, tố cáo trong TTHS của VKS mới được tiếp cận như một khía cạnh trong các nghiên cứu chung về khiếu nại, tố cáo trong TTHS, về công tác thực hiện chức năng giải quyết khiếu nại, tố cáo và kiểm sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong HĐTP của VKS, hoặc được tiếp cận cụ thể theo hướng nghiên cứu vai trò của VKSND trong hoạt động tố tụng này. Do đó, còn có những hạn chế nhất định ở tính hệ thống, tính toàn diện, tính cụ thể ở cả khía cạnh lý luận và thực tiễn đối với vấn đề nghiên cứu. Ngoài ra, chưa có công trình nghiên cứu cụ thể nào về giải quyết khiếu nại, tố cáo trong TTHS của VKS gắn với thực tiễn tại tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương- nơi mà VKS hai cấp của mỗi địa phương đang thường xuyên tiếp nhận và giải quyết khiếu nại, tố cáo trong TTHS. Khẳng định, việc nghiên cứu đề tài giải quyết khiếu nại, tố cáo trong TTHS của VKS từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang là có ý nghĩa và có tính mới trong giai đoạn hiện nay.

Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung của đề tài gồm 3 chương:

Chương 1: Những vấn đề chung về giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự của Viện kiểm sát

Chương 2: Thực trạng giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự của Viện kiểm sát trên địa bàn tỉnh Bắc Giang

Chương 3: Yêu cầu và giải pháp nâng cao chất lượng giải quyết khiếu nại, tố cáo trong tố tụng hình sự của Viện kiểm sát trên địa bàn tỉnh Bắc Giang