[Luận văn 2021] Pháp luật về hợp đồng nhượng quyền thương mại tại Việt Nam và thực tiễn thực hiện trong lĩnh vực dịch vụ ăn uống – ThS. Nguyễn Thị Thu Huyền

[Luận văn 2021] Pháp luật về hợp đồng nhượng quyền thương mại tại Việt Nam và thực tiễn thực hiện trong lĩnh vực dịch vụ ăn uống – ThS. Nguyễn Thị Thu Huyền

1. Lý do chọn đề tài

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế như hiện nay, nhượng quyền thương mại đã được chứng minh là một phương thức kinh doanh phổ biến đem lại hiệu quả cho các doanh nghiệp trong việc gia nhập thị trường hay mở rộng phát triển hệ thống kinh doanh. Đặc biệt, với việc nhận nhượng quyền thương mại từ các doanh nghiệp nước ngoài, doanh nghiệp nội địa sẽ được tiếp cận những kinh nghiệm và phương thức quản lý tiến bộ của thế giới, từ đó tạo sự phát triển bền vững cho nền kinh tế.

Thực tế, nhượng quyền thương mại diễn ra sôi động tại nhiều quốc gia phát triển như Mỹ, Úc, Nhật Bản từ rất sớm. Trong khi đó, nhượng quyền thương mại ở Việt Nam mới “chớm nở” từ những năm 90 của thế kỷ XX, muôn hơn so với các quốc gia phát triển. Tuy nhiên, theo Hiệp hội nhượng quyền thương mại quốc tế (IFA), Việt Nam được đánh giá là thị trường nhượng quyền hấp dẫn tại khu vực Đông Nam Á và là điểm đến của nhiều thương hiệu quốc tế nổi tiếng như: McDonald’s, KFC, Burger King, Pizza Hut. Đồng thời, đối với thị trường trong nước, nhiều doanh nghiệp Việt Nam cũng đã hình thành mô hình nhượng quyền thương mại để phát triển thị trường nâng cao giá trị thương hiệu trong nước và vươn ra thị trường thế giới, trong đó không thể không kể đến những thương hiệu như: Cà phê Trung Nguyên, Phở 24, cà phê Bobby Brewers, giày dép T&T. Tại Việt Nam, nhượng quyền đã và đang bao trùm lên nhiều lĩnh vực khác nhau, ví dụ dịch vụ ăn uống giáo dục, y tế và dinh dưỡng, khách sạn, thời trang làm đẹp và chăm sóc da, giải trí, dịch vụ trẻ em và cửa hàng tiện lợi. Trong đó, nhượng quyền trong lĩnh vực dịch vụ ăn uống chiếm tỷ trọng lớn nhất (43,7%)^[1]. Bởi vậy, có thể nói, nhượng quyền thương mại ở Việt Nam đang có xu hướng phát triển nhanh, nhu cầu hợp tác nhượng quyền trong và ngoài nước ngày càng gia tăng trong những năm gần đây, đặc biệt trong lĩnh vực dịch vụ ăn uống.

Phúc đáp cho nhu cầu đó, hợp đồng nhượng quyền thương mại đang thu hút sự chú ý của các thương nhân. Nó chính là căn cứ phát sinh, thay đổi, chấm dứt quyền và nghĩa vụ của các bên, đồng thời là căn cứ để giải quyết tranh chấp trong quan hệ nhượng quyền. Để có cơ sở và hành lang pháp lý điều chỉnh hợp đồng nhượng quyền thương mại, Luật Thương mại 2005 và các văn bản hướng dẫn đã chính thức ghi nhận hoạt động thương mại cũng như loại hợp đồng này.

Tuy nhiên giữa thực tiễn với quy định pháp luật Việt Nam về hợp đồng nhượng quyền thương mại đã bộc lộ những khoảng trống, còn thiếu vắng các cơ sở pháp lý để việc thực hiện hợp đồng có hiệu quả. Điều này dẫn đến sự lúng túng của các bên trong việc thực hiện hợp đồng cũng như xảy ra những mâu thuẫn, tranh chấp ảnh hưởng đến hệ thống nhượng quyền. Đặc biệt, hợp đồng nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực dịch vụ ăn uống cũng không là ngoại lệ.

Do vậy, việc phân tích, đánh giá quy định pháp luật hợp đồng nhượng quyền thương mại, đồng thời đánh giá thực tiễn thực hiện, từ đó đưa ra các kiến nghị hoàn thiện pháp luật là một điều kiện vô cùng quan trọng cần thiết góp phần đảm bảo sự thành công và phát triển của phương thức kinh doanh này. Xuất phát từ lý do trên, tác giả đã chọn đề tài: “Pháp luật về hợp đồng nhượng quyền thương mại tại Việt Nam và thực tiễn thực hiện trong lĩnh vực dịch vụ ăn uống”.

2. Tình hình nghiên cứu đề tài

Pháp luật về nhượng quyền thương mại nói chung và hợp đồng thương mại nói riêng đã và đang được nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu ở nhiều phạm vi và cấp độ khác nhau.

Ở cấp độ luận án tiến sĩ, tác giả Vũ Đặng Hải Yến là một trong những người đi đầu trong việc nghiên cứu nhượng quyền với đề tài: “Những vấn đề lý luận và thực tiễn về pháp luật điều chỉnh nhượng quyền thương mại trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam” (Trường Đại học Luật Hà Nội, 2008). Luận án tiếp cận pháp luật nhượng quyền trong những năm đầu tiên phát triển của hoạt động này ở Việt Nam, nghiên cứu các quy định của pháp luật Việt Nam và kinh nghiệm của các quốc gia trên thế giới góp phần hoàn thiện pháp luật trong nước. Tiếp đến, là luận án của tác giả Nguyễn Thị Tình với đề tài “Pháp luật hạn chế cạnh tranh trong nhượng quyền thương mại ở Việt Nam hiện nay” (Trường Đại học Luật Hà Nội, 2015) nghiên cứu về quy định pháp luật hạn chế cạnh tranh trong nhượng quyền thương mại, phân tích thực trạng pháp luật ban hành, từ đó đưa ra phương hướng giải pháp hoàn thiện pháp luật.

Ở cấp độ luận văn thạc sĩ, các công trình nghiên cứu khai thác đa dạng các khía cạnh của pháp luật nhượng quyền thương mại và hợp đồng nhượng quyền thương mại, trong đó có thể kể đến “Pháp luật điều chỉnh hợp đồng nhượng quyền thương mại: Thực trạng và giải pháp hoàn thiện”, tác giả Nguyễn Thị Như Nguyễn (Trường Đại học Luật Hà Nội, 2012), “Hợp đồng nhượng quyền thương mại ở Việt Nam – những vấn đề lý luận và thực tiễn” của tác giả Nguyễn Bách Thắng (Trường Đại học Luật Hà Nội, 2013); “Những vấn đề lý luận và thực tiễn về pháp luật điều chỉnh nhượng quyền thương mại của nhà đầu tư nước ngoài ở Việt Nam hiện nay”, tác giả Trịnh Thị Ngọc Lan (Trường Đại học Luật Hà Nội, 2014); “Hoàn thiện pháp luật về hạn chế cạnh tranh trong nhượng quyền thương mại – Thực tiễn áp dụng tại Hà Nội”, tác giả Lạc Hồng Minh (Trường Đại học Luật Hà Nội, 2019); “Pháp luật Việt Nam về nhượng quyền thương mại trong xu thế toàn cầu hóa – thực trạng và giải pháp hoàn thiện”, tác giả Lý Thị Huyền Trang (Trường Đại học Luật Hà Nội, 2020).

Ngoài ra, không thể thiểu những bài viết nghiên cứu về các nội dung cơ bản của pháp luật nhượng quyền thương mại và hợp đồng nhượng quyền thương mại làm tiền đề để nghiên cứu hoàn chỉnh hệ thống pháp luật nhượng quyền, như: “Một số vấn đề pháp lý về chủ thể của hợp đồng nhượng quyền thương mại”, tác giả Vũ Đặng Hải Yến, tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 04/2008; “Ảnh hưởng của pháp luật nhượng quyền thương mại đối với sự phát triển của nhượng quyền thương mại ở Việt Nam”, tác giả Nguyễn Bá Bình, tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 21/2013; “Một số vấn đề về chủ thể trong hợp đồng nhượng quyền thương mại”, tác giả Đặng Thị Hà, tạp chí Dân chủ và Pháp luật số 11/2020; “Bảo vệ đối tượng của hợp đồng nhượng quyền thương mại theo pháp luật Việt Nam”, tác giả Đỗ Phương Thảo, tạp chí Dân chủ và Pháp luật số 08/2020.

Nhìn chung các công trình nghiên cứu trên đều đem lại cái nhìn sâu sắc về thực trạng nhượng quyền thương mại nói chung và thực hiện hợp đồng nhượng quyền thương mại nói riêng tại Việt Nam, từ đó có sự đóng góp nhất định trong quá trình hoàn thiện pháp luật. Tuy nhiên, chưa có nghiên cứu nào đi sâu vào vấn đề pháp lý của hợp đồng nhượng quyền thương mại và tiếp cận thực tiễn thực hiện trong lĩnh vực dịch vụ ăn uống – một trong những ngành tiềm năng của hoạt động này. Vì vậy, việc tiếp tục nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực tiễn thực hiện pháp luật hợp đồng nhượng quyền thương mại vẫn cần được thực hiện để hoàn thiện và phù hợp với thực tiễn trong bối cảnh toàn cầu hóa.

3. Mục đích, đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu

3.1. Mục đích nghiên cứu

Thông qua nghiên cứu đề tài, làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về hợp đồng nhượng quyền thương mại và pháp luật điều chỉnh, đánh giá thực tiễn thực hiện pháp luật về hợp đồng nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực dịch vụ ăn uống tác giả đưa ra một số kiến nghị nhằm góp phần hoàn thiện pháp luật hợp đồng nhượng quyền thương mại và nâng cao hiệu quả thực hiện trong lĩnh vực dịch vụ ăn uống.

3.2. Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của Luận văn là các quy định pháp luật hiện hành của Việt Nam về hợp đồng nhượng quyền thương mại, và thực tiễn thực hiện các quy định của pháp luật trong lĩnh vực dịch vụ ăn uống ở Việt Nam.

3.3. Phạm vi nghiên cứu

Trong phạm vi nghiên cứu Luận văn tập trung làm rõ những vấn đề lý luận và thực trạng các quy định của pháp luật hiện hành về hợp đồng nhượng quyền, xoay quanh: (i) các quy định về chủ thể; (ii) các quy định về hình thức; (iii) các quy định về nội dung của hợp đồng nhượng quyền thương mại. Các quy định này được phân tích, đánh giá theo quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành, cụ thể là Luật Thương mại 2005 và các văn bản hướng dẫn thi hành. Tuy nhiên, Luận văn cũng so sánh với quy định pháp luật của một số quốc gia khác trên thế giới về cùng vấn đề để tham khảo, học hỏi kinh nghiệm cần thiết cho việc xây dựng và hoàn thiện pháp luật về hợp đồng nhượng quyền thương mại ở Việt Nam.

4. Các phương pháp nghiên cứu

Để hoàn thành Luận văn bên cạnh các phương pháp luận như chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, hệ thống quan điểm, đường lối về chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội của Đảng Cộng sản Việt Nam, tác giả đã vận dụng phương pháp nghiên cứu sau:

Phương pháp phân tích và tổng hợp: Phương pháp này được sử dụng tại cả 3 Chương của luận văn. Cụ thể, tại Chương 1 của Luận văn, tác giả đã phân tích khái niệm, đặc điểm, và tổng hợp với các thông tin liên quan khác để đưa ra cái nhìn tổng quát về hợp đồng nhượng quyền thương mại và pháp luật về hợp đồng nhượng quyền thương mại. Bên cạnh đó, với phương pháp này, Chương 2 của Luận văn đã phân tích, đánh giá các quy định của pháp luật về hợp đồng nhượng quyền thương mại và thực tiễn thực hiện hợp đồng nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực dịch vụ ăn uống. Luận văn đã tổng hợp các ưu điểm và hạn chế của các quy định pháp luật về hợp đồng nhượng quyền thương mại và việc thực hiện các quy định pháp luật về hợp đồng nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực dịch vụ ăn uống tại Việt Nam. Từ đó, giúp tác giả định hướng và đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật cũng như nâng cao hiệu quả thực hiện hợp đồng nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực dịch vụ ăn uống tại Chương 3. Bên cạnh đó, phương pháp được sử dụng khi tổng kết lại vấn đề mỗi chương và toàn luận văn tại phần kết luận chương và kết luận.

Phương pháp quy nạp: Phương pháp này được sử dụng tại Chương 1 của Luận văn khi nghiên cứu, xây dựng định nghĩa về hợp đồng nhượng quyền thương mại và pháp luật về hợp đồng nhượng quyền thương mại.

Phương pháp so sánh Phương pháp này được sử dụng chủ yếu tại Chương 1 và Chương 2 của Luận văn để so sánh các quan điểm về nhượng quyền thương mại và hợp đồng nhượng quyền thương mại của các quốc gia khác trên thế giới và tại Việt Nam, so sánh các quy định pháp luật hiện hành về chủ thể và một số nội dung của hợp đồng nhượng quyền thương mại với các quy định trước đây, so sánh các quy định pháp luật về hợp đồng nhượng quyền thương mại giữa Việt Nam và các quốc gia trên thế giới như Pháp, Trung Quốc.

5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Trên cơ sở nghiên cứu đối tượng nghiên cứu của đề tài, Luận văn đã nghiên cứu một cách có hệ thống các vấn đề lý luận cơ bản về hợp đồng nhượng quyền thương mại và pháp luật về hợp đồng nhượng quyền thương mại, đánh giá thực trạng pháp luật về hợp đồng nhượng quyền thương mại ở Việt Nam và thực tiễn thực hiện pháp luật về hợp đồng nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực dịch vụ ăn uống để từ đó, đưa ra các kiến nghị để hoàn thiện thiện pháp luật về nhượng quyền thương mại nói chung và hợp đồng nhượng quyền thương mại nói riêng Luận văn có đóng góp nhất định trong khoa học pháp lý về vấn đề nhượng quyền thương mại.

Bên cạnh đó, Luận văn cũng là một tài liệu tham khảo hữu ích cho các cơ quan lập pháp trong quá trình xây dựng và hoàn thiện pháp luật về hợp đồng nhượng quyền thương mại nói chung và hợp đồng nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực dịch vụ ăn uống nói riêng. Luận văn cũng là nguồn tư liệu cho các doanh nghiệp nhượng quyền thương mại ở Việt Nam, đặc biệt là các doanh nghiệp nhượng quyền trong lĩnh vực dịch vụ ăn uống góp phần mở rộng phạm vi, quy mô của nhượng quyền thương mại.

6. Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, Luận văn được chia làm 3 chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận về hợp đồng nhượng quyền thương mại và pháp luật về hợp đồng nhượng quyền thương mại

Chương 2: Thực trạng pháp luật về hợp đồng nhượng quyền thương mại ở Việt Nam và thực tiễn thực hiện trong lĩnh vực dịch vụ ăn uống

Chương 3: Định hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về hợp đồng nhượng quyền thương mại trong lĩnh vực dịch vụ ăn uống tại Việt Nam.

^[1] https://legalzone.vn/top-cac-cong-ty-nhuong-quyen-thuong-hieu-o-viet-nam/, truy cập ngày 15/05/2021.