[Luận văn 2020] Pháp luật về hợp đồng thương mại điện tử ở Việt Nam – Thực trạng và giải pháp – ThS. Lê Viết Công

[Luận văn 2020] Pháp luật về hợp đồng thương mại điện tử ở Việt Nam – Thực trạng và giải pháp – ThS. Lê Viết Công

1. Tính cấp thiết của đề tài

Sự ra đời của Internet đã làm thay đổi thế giới và trở thành một thành phần tất yếu trong cuộc sống. Ngày nay, nhờ sự phát triển nhanh chóng của công nghệ Internet đã len lỏi đến hầu hết ngóc ngách của xã hội hiện đại, con người có thể nhanh chóng giao tiếp và kết nối với nhau dễ dàng hơn thông qua nhiều loại dịch vụ Internet. Đây chính là điều kiện thuận lợi cho lĩnh vực thương mại điện tử ngày càng phát triển hơn. Thương mại điện tử đã trở thành một phương tiện giao dịch quen thuộc của các công ty thương mại lớn trên thế giới, đã có khả năng giúp ích rất nhiều cho những doanh nghiệp cả lớn lẫn nhỏ và đặc biệt người hưởng lợi nhất là khách hàng. Khách hàng sẽ mua được sản phẩm rẻ hơn nhanh hơn, hiệu quả hơn và thuận lợi hơn, còn doanh nghiệp có thể đưa sản phẩm của mình đến với thị trường một cách nhanh nhất, bán hàng thuận lợi hơn. Trong một cuộc hội thảo với chủ đề “Steve Jobs. Điều vĩ đại tiếp theo” được tổ chức vào năm 1996, nhà đồng sáng lập Apple đã nói về tầm nhìn của ông đối với sự phát triển của internet “Bản chất cốt lõi để web và internet phát triển trong tương lai chính là thương mại. Các trung tâm thương mại trên mạng internet sẽ xuất hiện. Nó sẽ giúp các nhà cung cấp sản phần tiếp cận trực tiếp và nhanh nhất với người tiêu dùng”^[1]. Sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử đã mang đến một loại hình hợp đồng mới đó là hợp đồng thương mại điện tử. Cùng với sự phát triển của công nghệ thông tin việc giao kết bằng hợp đồng thương mại điện tử giúp các doanh nghiệp tiết kiệm được chi phí và thời gian giao dịch, dễ dàng tiếp xúc nhanh chóng và hiệu quả với các khách hàng trong và ngoài nước với chi phí rẻ, tốc độ truyền tải thông tin nhanh chóng không phụ thuộc vào khoảng cách địa lý và biên giới quốc gia.

Trong giai đoạn hội nhập hiện nay, do Việt Nam ra nhập WTO mới được một khoảng thời gian nên việc giao kết thông qua hợp đồng điện tử không chỉ giúp các doanh nghiệp Việt Nam có thể vươn ra thị trường quốc tế mà còn tạo điều kiện cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ tiếp cận với các hợp đồng có yếu tố nước ngoài. Với tư cách là thành viên WTO, Việt Nam cũng đã tuân thủ nghiêm túc các cam kết của WTO liên quan đến việc mở cửa thị trường thương mại điện tử Chính phủ cũng đang không ngừng nỗ lực hoàn thiện và xây dựng pháp luật về thương mại điện tử tại Việt Nam, từng bước hoàn thiện khung khổ pháp lý, biến thương mại điện tử thực sự trở thành mũi nhọn cho sự phát triển nền kinh tế trong tương lai. Luật Giao dịch điện tử năm 2005 là bộ Luật đầu tiên điều chỉnh trực tiếp việc sử dụng các phương tiện điện tử trong giao dịch hợp đồng đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong quá trình xây dựng khung pháp lý về giao dịch điện tử nói chung và hợp đồng thương mại nói riêng.

Trong tình hình thực tiễn tại Việt Nam, việc giao kết hợp đồng thương mại điện tử phát triển chưa tương xứng còn ở mức tiềm năng. Sự phức tạp về mặt công nghệ, sự đầu tư thiếu đồng bộ về cơ sở hạ tầng sự thiếu chuyên nghiệp của đội ngũ nguồn nhân lực có chất lượng cao, cũng đang là những khó khăn để giao kết hợp đồng thương mại điện tử. Các quy định trong các văn bản pháp luật về giao kết hợp đồng thương mại điện tử còn mang tính tổng quát, quy trình giao kết hợp đồng thương mại điện tử còn nhiều thách thức. Còn có nhiều trường hợp cá nhân, hộ kinh doanh gia đình, tổ chức, doanh nghiệp, ở những nơi vẫn còn chưa biết về pháp luật quy định trong giao kết hợp đồng thương mại điện tử.

Từ bối cảnh đó, cần có những nghiên cứu chuyên sâu về những đặc điểm riêng yêu cầu, đòi hỏi về mặt pháp lý của hợp đồng thương mại điện tử, thực trạng các quy định pháp luật về hợp đồng thương mại điện tử để từ đó kiến nghị những giải pháp mang tính tổng thể cho việc hoàn thiện pháp luật và thúc đẩy sự phát triển của hợp đồng thương mại điện tử ở Việt Nam là vô cùng cần thiết và ý nghĩa trong giai đoạn hiện nay. Đây cũng chính là lý do để tôi quyết định chọn đề tài: “Pháp luật về hợp đồng thương mại điện tử ở Việt Nam – Thực trạng và giải pháp” làm luận văn thạc sỹ của mình.

2. Tình hình nghiên cứu đề tài

Hợp đồng thương mại điện tử là một lĩnh vực tương đối mới ở Việt Nam, tuy nhiên với phạm vi và mức độ nghiên cứu khác nhau, đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này như:

– Pháp luật về hợp đồng thương mại điện tử ở Việt Nam, Hà Vy, Luận văn Thạc sỹ Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, 2015;

– Pháp luật về giao kết và thực hiện hợp đồng trên website thương mại điện tử ở Việt Nam, Trịnh Thị Thu Thảo, Luận văn Thạc sỹ Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, 2015;

– Một số vấn đề pháp lý về hợp đồng trong lĩnh vực thương mại điện tử tại Việt Nam, Trần Đình Toàn (2004), Luận văn Thạc sỹ Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, 2004;

– Hợp đồng thương mại điện tử và các biện pháp hạn chế rủi ro, Lê Thị Kim Hoa, Tạp chí Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, Số 11/2008;

– Hợp đồng điện tử theo pháp luật Việt Nam, Trần Văn Biên, Nxb. Tư pháp, Hà Nữ, 2012;

– Pháp luật và hợp đồng điện tử Trần Văn Biên Tạp chí Nhà nước và pháp luật, Viện nhà nước và pháp luật số 20/2010, tr 17-24;

– Về khái niệm họp đồng điện tử, Trần Văn Biên, Tạp chí Nhà nước và pháp luật;

– Viện nhà nước và pháp luật số 8/2010, tr 30-36;

– Những vấn đề pháp lý về giao kết hợp đồng điện tử, Trần Văn Biên, Tòa án nhân dân tối cao, số 01/2007, tr 26-35.

Xét trong mối quan hệ với các nội dung nghiên cứu của đề tài luận văn thì có thể thấy rằng nhiều công trình nghiên cứu đã cũ trong bối cảnh có nhiều đổi mới pháp luật về hợp đồng nói chung và pháp luật về thương mại điện tử nói riêng. Vì vậy, từ thực tiễn thương mại điện tử và pháp luật về hợp đồng thương mại điện tử đang tiếp tục đặt ra những yêu cầu cấp thiết cần sửa đổi, bổ sung nhằm góp phần hoàn thiện cơ sở pháp lý, giúp xây dựng pháp luật ở nước ta trong thời kỳ phát triển này.

3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu tổng thể các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến hợp đồng TMĐT, bao gồm khái niệm, đặc điểm, cấu trúc, nội dung về hợp đồng TMĐT, tổng hợp và đánh giá toàn bộ hệ thống văn bản pháp luật điều chỉnh việc giao kết, thực hiện và giải quyết tranh chấp liên quan đến hợp đồng TMĐT, tìm hiểu và đánh giá thực tiễn thực hiện và áp dụng pháp luật liên quan đến hợp đồng TMĐT, các điểm đã đạt được và các nội dung còn bất cập, từ đó đưa ra kiến nghị để hoàn thiện hệ thống pháp luật cũng như các giải pháp tăng cường hiệu quả của việc thực thi nhằm nâng cao tính phù hợp và hiệu quả của các chế định về hợp đồng TMĐT trên thực tế.

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Về đối tượng nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu của luận văn là pháp luật về hợp đồng TMĐT và thực tiễn áp dụng pháp luật về hợp đồng TMĐT ở Việt Nam trong bối cảnh hiện nay. Hợp đồng TMĐT được cấu thành bởi ba yếu tố thương mại, công nghệ và pháp lý.

Về phạm vi nghiên cứu: Trong phạm vi nghiên cứu của luận văn, tác giả chỉ nghiên cứu hợp đồng TMĐT ở khía cạnh pháp lý, với các quy định pháp luật về hợp đồng TMĐT ở Việt Nam. Do tính chất phức tạp của quan hệ hợp đồng thương mại điện tử so với các hợp đồng ký kết theo phương thức thông thường đề tài xác định phạm vi nghiên cứu là tổng thể các quy định pháp luật điều chỉnh quan hệ hợp đồng thương mại điện tử, bao gồm cả các quy định có liên quan đến vấn đề quản lý nhà nước, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và giải quyết tranh chấp về hợp đồng TMĐT ở Việt Nam.

5. Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng tổng hợp nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau, tùy thuộc vào mục đích của luận điểm đề cập trong luận văn. Trong đó, luận văn sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước pháp quyền các quan điểm, các học thuyết khoa học pháp lý tại Việt Nam. Các phương pháp nghiên cứu như phân tích thống kê, so sánh chúng minh, tổng hợp, quy nạp được kết hợp sử dụng để triển khai thực hiện để tài.

6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn đề tài

– Luận văn là công trình chuyên khảo nghiên cứu một cách toàn diện, có hệ thống về pháp luật giao kết hợp đồng TMĐT ở Việt Nam trong bối cảnh hiện nay. Nội dung của luận văn hàm chứa nhiều thông tin pháp lý có giá trị tham khảo tốt đối với hoạt động nghiên cứu, giảng dạy, học tập cũng như hoạt động xây dựng và hoàn thiện pháp luật về giao kết hợp đồng TMĐT.

– Nghiên cứu một số vấn đề lý luận cơ bản về giao kết hợp đồng TMĐT;

– Phân tích một cách có hệ thống các qui định pháp luật về giao kết hợp đồng TMĐT, về ưu điểm, sự khác biệt cũng như rủi ro khi giao kết hợp đồng này so với hợp đồng được giao kết theo phương thức truyền thống.

– Đề xuất một số kiến nghị nhằm hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về giao kết hợp đồng TMĐT ở Việt Nam hiện nay.

7. Cơ cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn có kết cấu 03 chương:

Chương 1. Những vấn đề chung về hợp đồng TMĐT và pháp luật về hợp đồng TMĐT

Chương 2. Thực trạng pháp luật về hợp đồng TMĐT ở Việt Nam hiện nay.

Chương 3. Giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về hợp đồng thương mại điện tử ở Việt Nam hiện nay.

[1] https://genk.vn/intemet/steve-jobs-da-tien-tri-chinh-xac-su-phat-trien-cua-thuong-mai-dien-tu-tu-nam-1996 20150604144637519.chn