[Luận văn 2019] Pháp luật về bảo hiểm thai sản và thực tiễn thực hiện tại huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa – ThS. Lê Quỳnh Anh

PHẦN MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài

An sinh xã hội là hệ thống các cơ chế, chính sách, giải pháp của nhà nước và cộng đồng nhằm trợ giúp thành viên trong xã hội khi thu nhập bị giảm sút hoặc bị mất trong quá trình lao động do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, tuổi tác hoặc do sự tác động của kinh tế thị trường sự hỗ trợ của nhà nước thể hiện thông qua hệ thống chính sách bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, trợ giúp xã hội và trợ giúp đặc biệt.

Khi xã hội ngày càng phát triển thì vấn đề an sinh xã hội càng được sự quan tâm và chú trọng nhằm đảm bảo những hỗ trợ tốt nhất cho thành viên trong xã hội. Chính sách an sinh xã hội được biết đến rộng rãi nhất là bảo hiểm xã hội bao gồm bảo hiểm bắt buộc và bảo hiểm tự nguyện. Với bản chất là sự san sẻ, bù đắp của cộng đồng đối với thành viên trong xã hội gặp rủi ro đồng thời thể hiện sự quan tâm của Nhà nước đối với quyền lợi của NLĐ, bảo hiểm xã hội là một chính sách không thể thiếu trong an sinh xã hội tại các quốc gia.

Hiện nay, đối với một số ngành nghề như ngành công nghiệp dệt may, công nghiệp chế biến, sản xuất linh kiện – điện tử… thì nguồn nhân lực chủ yếu được sử dụng là lao động nữ. Tuy nhiên với thiên chức tự nhiên là trở thành một người mẹ, lao động nữ đối mặt với nhiều khó khăn khi vừa phải hoàn thành công việc, vừa chăm sóc sức khỏe bản thân và con sơ sinh trong quá trình thai sản. Trước thực trạng này, chế độ thai sản hình thành nhằm mục đích bảo vệ quyền lợi cho lao động nữ đồng thời đảm bảo an ninh trật tự, an toàn xã hội. Bảo hiểm thai sản là chính sách an sinh xã hội được xã hội và Nhà nước quan tâm, áp dụng chủ yếu đối với lao động nữ trong thời kỳ thai sản như mang thai, nạo hút thai, thực hiện biện pháp tránh thai, thai chết lưu, sinh con, nhận con nuôi sơ sinh, bảo hiểm thai sản được quy định tại nhiều văn bản quốc tế, hiện hữu trong Công ước và khuyến nghị của ILO và được nhiều quốc gia áp dụng trong hệ thống pháp luật của mình. Tại Việt Nam, bảo hiểm thai sản được quy định tại Luật BHXH 2006 và sửa đổi, bổ sung năm 2014 (có hiệu lực năm 2016), tạo hành lang pháp lý điều chỉnh, bảo đảm quyền lợi cho người hưởng chế độ thai sản. Qua 03 năm áp dụng, Luật BHXH 2014 đã mang lại hiệu quả nhất định, tạo điều kiện cho NLĐ vừa thực hiện được thiên chức tự nhiên vừa đảm bảo được thu nhập đồng thời có thể tham gia quan hệ lao động. Tuy nhiên, theo thời gian, việc áp dụng đã xuất hiện một số hạn chế nhất là trong thời điểm những hành vi vi phạm pháp luật về bảo hiểm thai sản đang có chiều hướng gia tăng. Để xác định những hạn chế còn tồn tại và tìm ra phương hướng hoàn thiện hệ thống pháp luật thì việc phân tích quy định của pháp luật về bảo hiểm thai sản và đánh giá thực trạng của áp dụng pháp luật bảo hiểm thai sản tại một địa phương nhất định là điều vô cùng cần thiết. Vì những lẽ trên, tác giả lựa chọn đề tài “Pháp luật về bảo hiểm thai sản và thực tiễn thực hiện tại huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa”.

2. Tình hình nghiên cứu đề tài

Bảo hiểm thai sản là một vấn đề đang được sự quan tâm của nhiều cả nhân, tổ chức và được nghiên cứu dưới cả góc độ pháp lý và góc độ kinh tế – xã hội. Tại Việt Nam, nhiều tác giả đã có bài nghiên cứu về nội dung này, điển hình như:

Đặng Thị Thơm (2007), Chế độ bảo hiểm thai sản ở Việt Nam, Luận văn thạc sĩ Luật học, Khoa luật trường Đại học quốc gia Hà Nội, Đỗ Thị Dung (2006), “Chế độ bảo hiểm thai sản và hưởng hoàn thiện nhằm đảm bảo quyền lợi của lao động nữ”, Tạp chí Luật học; Nguyễn Thị Huyền (2014), Bảo hiểm thai sản đối với lao động nữ và thực tế áp dụng tại Đại học Nguyễn Tất Thành, Khóa luận tốt nghiệp,… những bài viết này phân tích trực tiếp, cụ thể về chế độ bảo hiểm thai sản và đưa ra phương hướng hoàn thiện những hạn chế còn tồn tại trong quy định của pháp luật về bảo hiểm thai sản theo Luật BHXH năm 2006. Ngoài ra, một số bài nghiên cứu như: Phạm Thị Thanh Huyền (2015), Pháp luật lao động và bảo hiểm xã hội dưới góc độ bảo vệ quyền làm mẹ của NLĐ, Luận văn thạc sĩ Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, Nguyễn Hiền Phương (2014), “Bảo vệ quyền làm mẹ trong pháp luật lao động và bảo hiểm xã hội”, Tạp chí luật học; Nguyễn Hữu Tri (2009), “Pháp luật về lao động nữ – Thực trạng và giải pháp hoàn thiện”, Tạp chí luật học; những bài nghiên cứu này phân tích gián tiếp các quy định của pháp luật về bảo hiểm thai sản qua những quy định về lao động nữ và bảo vệ lao động nữ tại Việt Nam.

Khi Luật BHXH năm 2014 có hiệu lực thì nhiều tác giả đã có bài nghiên cứu phân tích điểm mới của quy định bảo hiểm thai sản và thực trạng áp dụng pháp luật trong thực tế như: Trần Thị Kim Anh (2016), Chế độ bảo hiểm thai sản theo quy định của Luật BHXH năm 2014 với vấn đề bảo đảm quyền lợi của người hưởng bảo hiểm, Luận văn thạc sĩ Luật học, Khoa luật trường Đại học quốc gia Hà Nội, Nguyễn Hiển Phương (2015), Bình luận khoa học một số quy định của Luật BHXH năm 2014, đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường. Trường Đại học Luật Hà Nội, Hoàng Thủy Hà (2017), Pháp luật về bảo hiểm thai sản và thực tiễn thực hiện tại quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội, Luận văn thạc sĩ Luật học, Trường Đại học luật Hà Nội,…

Nhìn chung, nghiên cứu về bảo hiểm thai sản không phải là chủ đề mới và tại các công trình nghiên cứu nêu trên, quy định pháp luật về bảo hiểm thai sản đã được phân tích khái quát, tổng hợp và chuyên sâu. Có bài nghiên cứu đã thể hiện được ưu điểm, hạn chế cần sửa đổi của quy định pháp luật về bảo hiểm thai sản tuy nhiên chưa đánh giá thực tiễn trên địa phận những huyện, tỉnh không thuộc khu vực trung tâm, nơi mà tình hình áp dụng pháp luật bảo hiểm thai sản đang tồn tại nhiều hạn chế và khó khăn. Trên cơ sở tiếp thu, kế thừa và phát triển đề tài bảo hiểm thai sản của những bài nghiên cứu trước đây đồng thời tạo sự phong phú trong nghiên cứu thực tiễn áp dụng bảo hiểm thai sản tại địa phương, tác giả lựa chọn vấn đề pháp lý: “Pháp luật về bảo thai sản và thực tiễn thực hiện tại huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa”.

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Luận văn được thực hiện với hai mục đích cụ thể

Thứ nhất, tìm hiểu một cách có hệ thống các vấn đề lý luận về bảo hiểm thai sản, những quy định của pháp luật về bảo hiểm thai sản, tạo kiến thức nhất định cho người đọc khi tìm hiểu về bảo hiểm thai sản.

Thứ hai, kết hợp giữa việc nghiên cứu lý luận, luận văn đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật bảo hiểm thai sản tại huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa, xác định những hạn chế còn tồn tại và để xuất phương hướng hoàn thiện pháp luật trong thực tiễn.

Để đạt được mục tiêu đề ra, luận văn tập trung thực hiện những nhiệm vụ sau:

– Nhiệm vụ thứ nhất: Tìm hiểu, phân tích những vấn đề lý luận về bảo hiểm thai sản như khái niệm, vai trò, ý nghĩa, nguyên tắc thực hiện, và nghiên cứu quy định của pháp luật hiện hành về bảo hiểm thai sản.

– Nhiệm vụ thứ hai: Đánh giá ưu điểm và hạn chế trong quy định pháp luật Việt Nam hiện hành về bảo hiểm thai sản và thực tiễn thi hành tại huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa.

– Nhiệm vụ thứ ba: Đề xuất phương hướng hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về bảo hiểm thai sản từ thực tiễn tại huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa.

4. Đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là những quy định của pháp luật về bảo hiểm thai sản được quy định tại Luật BHXH 2014, Bộ luật lao động 2012 và những văn bản pháp luật khác có liên quan (Nghị định, Thông tư,…), để làm rõ nội dung nghiên cứu luận văn tiến hành nghiên cứu một số quy định của pháp luật nước ngoài về vấn đề bảo hiểm thai sản. Mặt khác, luận văn tập trung xác định thực trạng áp dụng pháp luật bảo hiểm thai sản tại huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa kết hợp cùng số liệu thực tế tại Cơ quan bảo hiểm xã hội huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa qua đó đưa ra những giải pháp nhằm cải thiện những hạn chế khi áp dụng pháp luật bảo hiểm thai sản tại địa phương.

Phạm vi nghiên cứu luận văn gồm góc độ pháp lý (những quy định của pháp luật Việt Nam về bảo hiểm thai sản, có sự so sánh với quy định pháp luật bảo hiểm thai sản ở nước ngoài trong một số vấn đề) và góc độ thực tiễn (phân tích trên số liệu thực tế và thực trạng tại địa phương)

5. Các phương pháp nghiên cứu

Để đạt được những mục tiêu đặt ra ban đầu, luận văn sử dụng một số phương pháp nghiên cứu cơ bản như vận dụng quan điểm chủ nghĩa duy vật biện chứng, duy vật lịch sử trong phương pháp luận của học thuyết Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật trong phân tích lý luận chung của bảo hiểm thai sản. Sử dụng phương pháp phân tích, diễn giải để bình luận quy định của pháp luật hiện hành về bảo hiểm thai sản dưới góc nhìn khoa học pháp lý, dưới góc độ cụ thể, rõ ràng hơn kết hợp phương pháp đánh giá, so sánh luận văn sử dụng nhằm tạo sự tương quan giữa quy định về bảo hiểm thai sản hiện hành với quy định trước, giữa quy định pháp luật tại Việt Nam với quy định pháp luật tại nước ngoài. Ngoài ra, luận văn sử dụng phương pháp tổng hợp, liệt kê, thống kê đối với thực tiễn khi áp dụng quy định pháp luật về bảo hiểm thai sản tại địa phương qua đó xác định những giải pháp cải thiện hạn chế còn tồn tại kết hợp phương pháp khác như tổng hợp, chứng minh,…

6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Ý nghĩa khoa học luận văn sẽ đề cập một cách hệ thống, cụ thể, chi tiết quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về bảo hiểm thai sản. Bên cạnh đó, tác giả sẽ thể hiện quan điểm và đưa ra những đánh giá riêng đồng thời để xuất một số kiến nghị nhằm khắc phục những hạn chế còn tồn tại trong thực tế áp dụng pháp luật.

Ý nghĩa thực tiễn: Luận văn cung cấp kiến thức pháp luật về bảo hiểm thai sản cho người đọc, là một bài nghiên cứu khoa học góp phần phong phú thêm đối với đề tài bảo hiểm thai sản. Mặt khác, luận văn mang đến cái nhìn thực tế khi áp dụng pháp luật về bảo hiểm thai sản tại huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa và đề xuất những giải pháp khắc phục hạn chế trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn về bảo hiểm thai sản.

7. Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo thì luận văn có kết cấu gồm 03 chương như sau:

Chương 1: Cơ sở lý luận về bảo hiểm thai sản và pháp luật về bảo hiểm thai sản;

Chương 2: Thực trạng quy định pháp luật Việt Nam hiện hành về bảo hiểm thai sản và thực tiễn thi hành tại huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa;

Chương 3: Hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về bảo hiểm thai sản từ thực tiễn tại huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa.