[Luận văn 2023] Chế độ ốm đau trong Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014 từ thực tiễn tại tỉnh Thanh Hóa – ThS. Lê Thị Loan

[Luận văn 2023] Chế độ ốm đau trong Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014 từ thực tiễn tại tỉnh Thanh Hóa – ThS. Lê Thị Loan

1. Tính cấp thiết của đề tài

Bảo hiểm xã hội đã xuất hiện cách đây hàng trăm năm trên thế giới và đối với bất kỳ quốc gia nào, bảo hiểm xã hội luôn là trụ cột quan trọng nhất của hệ thống An sinh xã hội. Có thể nói bảo hiểm xã hội ra đời mang bản chất nhân văn sâu sắc, thể hiệu sự tương trợ cộng đồng, đoàn kết đùm bọc, chia sẻ rủi ro giữa người với người với nhau trong. Đặc biệt, trong quá trình Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa đất nước, quan điểm của Đảng và Nhà nước ta là luôn đề cao vai trò của con người, bởi con người chính là lực lượng tạo ra của cải vật chất cho xã hội. Chính vì vậy, trải qua từng giai đoạn lịch sử, chính sách bảo hiểm xã hội không ngừng được bổ sung, sửa đổi để phù hợp hơn với từng thời kỳ và điều kiện của nước ta. Đến nay, tại Việt Nam, chính sách bảo hiểm xã hội đã ngày càng góp phần to lớn vào việc ổn định đời sống cho người lao động thụ hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội đồng thời cũng góp phần ổn định chính trị – xã hội đất nước.

Trước khi Luật Bảo hiểm xã hội đầu tiên của Việt Nam được ra đời vào tháng 07/2006, quy định cụ thể về đối tượng, điều kiện, mức hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội; quỹ bảo hiểm xã hội; thủ tục thực hiện bảo hiểm xã hội… thì thời kỳ sau cách mạng tháng 8, Chính phủ cũng đã ban hành một số Sắc lệnh như: Sắc lệnh số 54 ngày 03/11/1945, Sắc lệnh số 105 ngày 14/6/1946, Sắc lệnh 29/SL ngày 12/3/1947… quy định các chế độ trợ cấp ốm đau, tai nạn, hưu trí nhưng chỉ cho đối tượng là công nhân viên chức Nhà nước. Luật Bảo hiểm xã hội năm 2006 đã đánh dấu một bước tiến lớn trong việc tạo ra cơ sở pháp lý để nâng cao hiệu quả công tác thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội, pháp điển hóa các quy định hiện hành trước đó và bổ sung thêm nhiều chế độ bảo hiểm xã hội phù hợp với tình hình kinh tế xã hội của đất nước lúc bấy giờ. Cho đến ngày 20/11/2014 Quốc hội đã thông qua Luật Bảo hiểm xã hội năm 2104, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2016 thay thế Luật Bảo hiểm xã hội năm 2006. Có thể nói, Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014 ra đời đã khắc phục được nhiều điểm bất cập trong Luật Bảo hiểm xã hội năm 2006, đặc biệt, sự thay đổi quy định trong các chế độ trợ cấp của bảo hiểm xã hội bắt buộc được nhiều chuyên gia đánh giá là sự thay đổi có lợi cho người lao động.

Ốm đau được quy định là một trong năm chế độ bảo hiểm xã hội bắt buộc của nước ta, bởi bất kỳ người lao động nào cũng có thể bị ốm đau, nên việc giải quyết chế độ ốm đau của các cơ quan là công tác xuyên suốt trong nhiều thời kỳ. Trong những năm gần đây, cả nước có hàng triệu lượt người lao động hưởng chế độ ốm đau và mỗi năm đã có hàng trăm nghìn người lao động được chi trả trợ cấp ốm đau, góp phần giúp họ ổn định cuộc sống và giảm bớt được phần nào gánh nặng về tài tính cho gia đình người lao động khi phải nghỉ việc vì gặp rủi ro về sức khỏe. Rất nhiều văn bản quy phạm pháp luật và văn bản hướng dẫn được các cơ quan có thẩm quyền ban hành nhằm mục đích hướng dẫn thực hiện chế độ ốm đau trên thực tế. Tuy nhiên, từ thực tiễn thi hành cho thấy, hiện này có khá nhiều các quy định của pháp luật bảo hiểm xã hội ở nước ta còn nhiều điểm hạn chế, bất cập, chưa phù hợp, dẫn đến nhiều khó khăn trong công tác công tác chi trả bảo hiểm xã hội. Việt Nam đang trong giai đoạn phát triển cả về kinh tế, chính trị và xã hội, chính vì vậy, những nhu cầu về mọi mặt trong cuộc sống cũng đều tăng lên, và an sinh xã hội cũng là một trong số đó. Một quy định của pháp luận bảo hiểm xã hội hiện hành vẫn chưa đáp ứng được như cầu cũng như nguyện vọng của người lao động.

Qua đó, có thể thấy, việc đánh giá các quy định về chế độ bảo hiểm ốm đau trong Luật Bảo hiểm xã hội Việt Nam hiện hành từ thực tiễn thi hành chế độ này tại một địa phương có thể tìm ra những hạn chế, bất cập và nguyên nhân, từ đó có những giải pháp để áp dụng chế độ này một cách hiệu quả, đảm bảo quyền lợi cho người lao động tại địa phương đó nói riêng cũng như người lao động cả nước nói chung là vẫn đề hết sức cấp thiết. Xuất phát từ những lý do đó, tôi đã tìm hiểu và quyết định lựa chọn: “Chế độ ốm đau trong Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014 từ thực tiễn tại Tỉnh Thanh Hóa” làm đề tài nghiên cứu của mình.

2. Tình hình nghiên cứu

Từ lý luận chung cho đến thực tiễn áp dụng các chế độ bảo hiểm xã hội cũng như chế độ ốm đau đều đã được rất nhiều nhà nha khoa học nghiên cứu và tìm hiểu. Các công trình này góp phần làm sâu sắc hơn lý luận về các lĩnh vực bảo hiểm xã hội, từ đó, trong quá trình triển khai thực hiện cũng rút ra được rất nhiều bài học kinh nghiệm đắt giá, có thể kể đến một số công trình như sau:

– Đề tài Nghiên cứu khoa học cấp Trường của trường Đại học Luật Hà Nội, chủ nhiệm đề tài là tác giả Nguyễn Thị Kim Phụng mang tên: “Hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm xã hội ở Việt Nam”, công trình được hoàn thành năm 2006

– Luận văn Thạc sĩ Luật học của tác giả Nguyễn Thị Hà mang tên: “Pháp luật về bảo hiểm xã hội ở Việt Nam hiện nay”, công trình được hoàn thành năm 2013.

Luận văn Thạc sĩ Luật học của tác gia Bùi Thanh Hương mang tên: “Pháp luật về bảo hiểm xã hội bắt buộc ở Việt Nam”, công trình được hoàn thành năm 2016.

– Luận văn Thạc sĩ Luật học của tác giả Đàm Thị Nhàn mang tên: “Thực hiện pháp luật trong giải quyết chế độ ốm đau, thai sản trên địa bàn tỉnh Ninh Bình”, công trình được hoàn thành năm 2013.

Luận văn thạc sĩ Luật học của tác giả Nguyễn Thị Hồng Vinh mang tên: “Chế độ ốm đau trong Luật bảo hiểm xã hội hiện hành”, công trình được hoàn thành năm 2014.

– Đề tài nghiên cứu khoa học Đề xuất hoàn thiện chính sách và tổ chức thực hiện chế độ ốm đau, thai sản ở Việt Nam, của Ban Thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội, chủ nhiệm đề tài là tác giả Bùi Thị Kim Loan, công trình được hoàn thành năm 2020.

Cho đến nay, số lượng công trình mà tác giả nghiên cứu về việc thực hiện pháp luật trong giải quyết một số chế độ bảo hiểm xã hội cụ thể là rất ít. Bên cạnh đó, những đổi mới trong quy định của pháp luật về chế độ ốm đau trong Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014, Bộ luật Lao động năm 2019, Luật An toàn, vệ sinh lao động năm 2015 và những văn bản hướng dẫn kèm theo cũng chưa được đề cập đến. Chính vì vậy, hiện nay chế độ bảo hiểm ốm đau trong Luật Bảo hiểm xã hội Việt Nam năm 2014 vẫn chưa được nghiên cứu cụ thể trong một công trình nào đó. Do đó, đề tài “Chế độ ốm đau trong Luật Bảo hiểm xã hội Việt Nam năm 2014 từ thực tiễn tại Tỉnh Thanh Hoá” sẽ là đề tài nghiên cứu có tính chuyên sâu và toàn diện về chế độ bảo hiểm ốm đau mới nhất từ thực tiễn thi hành tại Tỉnh Thanh Hoá.

3. Mục tiêu nghiên cứu

3.1. Mục tiêu tổng quát

Luận văn làm sâu sắc hơn một số vấn đề lý luận về ốm đau và chế độ ốm đau. Từ thực trạng chế độ ốm đau trong Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014 và tình hình thi hành chế độ ốm đau tại tỉnh Thanh Hóa để đưa ra một số kiến nghị hoàn thiện và chế độ ốm đau và nâng cao hiệu quả thực hiện chế độ ốm đau trong Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014 nói chung và tại tỉnh Thanh Hóa nói riêng.

3.2. Mục tiêu cụ thể

Thứ nhất, nghiên cứu một số vấn đề lý luận về ốm đau và chế độ ốm đau. Đồng thời, luận văn chỉ ra những điểm tiến bộ cũng như hạn chế của các quy định về chế độ ốm đau trong Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014 cũng như các quy định pháp luật khác có liên quan.

Thứ hai, luận văn làm rõ thực tiễn thực hiện chế độ bảo hiểm ốm đau tại tỉnh Thanh Hóa, cả về thành công, hạn chế và nguyên nhân những tồn tại, hạn chế đó.

Thứ ba, luận văn đưa ra những giải pháp cụ thể, thiết thực nhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật về chế độ ốm đau và nâng cao hiệu quả trong tổ chức thực hiện chế độ ốm đau tại tỉnh Thanh Hóa.

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu một số vấn đề lý luận về ốm đau và chế độ ốm đau. Từ đó, phân tích các quy định của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014 về chế độ ốm đau. Với những số liệu cụ thể từ thực tiễn áp dụng chế độ ốm đau tại tỉnh Thanh Hóa, luận văn đã đưa ra những thành công, những hạn chế, bất cập cũng như đề xuất đưa ra kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về chế độ ốm đau trong Luật Bảo hiểm xã hội hiện nay và nâng cao hiệu quả thực hiện chế độ ốm đau tại tỉnh nhà.

– Phạm vi về nội dung: luận văn nghiên cứu các quy định về chế độ ốm đau và thực hiện chế độ ốm thuộc hệ thống pháp luật Bảo hiểm xã hội của Việt Nam và quốc tế. Đưa ra những số liệu cụ thể về thực tiễn áp dụng chế độ ốm đau để có cơ sở đánh giá những hạn chế, bất cập cũng như đề xuất, kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về chế độ ốm đau trong Luật Bảo hiểm xã hội hiện nay.

– Phạm vi về không gian: Luận văn phân tích các số liệu và tình huống thực tiễn được thu thập khi áp dụng những quy định trên tại Tỉnh Thanh Hoá để giải quyết chế độ ốm đau.

– Phạm vi thời gian: Nội dung trọng tâm được nghiên cứu trong khoảng thời gian từ năm 2018-2021.

5. Phương pháp nghiên cứu

– Phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác Lê nin về nhà nước và pháp luật sẽ là cơ sở để triển khai xuyên suốt luận văn. Ngoài ra các phương pháp nghiên cứu cụ thể như phân tích, thống kê, so sánh, chứng minh,… cũng được áp dụng trong quá trình nghiên cứu như sau:

– Phương pháp phân tích được sử dụng ở tất cả các chương của luận văn để thực hiện mục đích và nhiệm vụ của luận văn;

– Phương pháp thống kê được sử dụng để tập hợp, xử lý các tài liệu, số liệu… phục vụ cho việc nghiên cứu luận văn;

– Phương pháp so sánh được sử dụng trong việc đối chiếu, đánh giá các quan điểm khác nhau về pháp luật bảo hiểm xã hội;

– Phương pháp tổng hợp được sử dụng chủ yếu trong việc đưa ra những kết luận của các vấn đề nói riêng và luận văn nói chung.

6. Kết cấu của luận văn

Luận văn được chia làm 3 phần tương ứng với 3 chương, lần lượt là:

Chương 1 – Một số vấn đề lý luận về chế độ ốm đau trong pháp luật bảo hiểm xã hội

Chương 2 – Thực trạng chế độ ốm đau trong Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014 và thực tiễn tại tỉnh Thanh Hóa.

Chương 3 – Một số kiến nghị hoàn thiện chế độ ốm đau và nâng cao hiệu quả thực hiện chế độ ốm đau trong Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014 và thực tiễn tại tỉnh Thanh Hóa.