[Luận văn 2021] Bảo hộ chỉ dẫn địa lý và thực tiễn thi hành tại tỉnh Thanh Hóa – ThS. Vũ Thị Thu Hà

[Luận văn 2021] Bảo hộ chỉ dẫn địa lý và thực tiễn thi hành tại tỉnh Thanh Hóa – ThS. Vũ Thị Thu Hà

Thiên nhiên là tài sản vô giá mà cuộc sống ban tặng cho mỗi chúng ta. Việc khai thác nguồn tài nguyên thiên nhiên đúng mục đích đã đem đến những giá trị to lớn cho con người và xã hội. Đất nước ta với sản vật trù phú và hệ sinh thái đa dạng trải dài từ Bắc vào Nam, những sản vật quý hiếm ở khắp các vùng miền. Nhờ sự ưu ái của thiên nhiên và thế mạnh về sản xuất nông nghiệp, nhiều sản phẩm có tiếng tăm, chất lượng, gắn liền với địa danh cụ thể được biết đến rộng rãi về chất lượng sản phẩm đã được pháp luật bảo vệ thông qua việc bảo hộ chỉ dẫn địa lý. Mặt chức năng đặc trưng của chỉ dẫn địa lý nhằm dẫn đến nguồn gốc của sản phẩm gắn liền với điều kiện tự nhiên và con người. Những sản vật được bảo hộ chỉ dẫn địa lý chỉ có quy mô làng xã đều đánh một dấu son trên bản đồ hình chữ S và đóng góp trực tiếp về kinh tế văn hóa xã hội cộng đồng. Để sản vật Việt Nam thêm một bước thành hàng hóa, gây được sự chú ý trong nước và ngoài khu vực, đòi hỏi lãnh đạo địa phương phải dành sự quan tâm, kiến tạo, sợi chỉ đỏ gắn kết cộng đồng dân cư, hiệp hội và doanh nghiệp thực hiện chuỗi sản xuất hàng hóa từ sản xuất chế biến đến tiêu thụ sản phẩm. Từ đấy cần thúc đẩy chức năng đặc trưng của chỉ dẫn địa lý nhằm xác định nguồn gốc của sản phẩm gắn liền với điều kiện tự nhiên và con người. Cùng với tiêu chuẩn chất lượng, bảo hộ Sở hữu trí tuệ gắn liền với các địa danh dưới hình thức chỉ dẫn địa lý là điều kiện tiên quyết khi bước ra một thị trường rộng lớn trong khu vực và thế giới.

1. Tính cấp thiết của đề tài

Việt Nam đang trong giai đoạn hội nhập hóa kinh tế quốc tế với sự linh hoạt trong việc tham gia vào các tổ chức thương mại thế giới. Việc thực thi hiệp định thương mại tự do Việt Nam-EU (EVFTA) đòi hỏi doanh nghiệp phải xây dựng thương hiệu, bảo hộ chỉ dẫn địa lý (CDĐL) để nâng cao khả năng cạnh tranh, tận dụng các ưu đãi thuế quan EVFTA mang lại, đồng thời là công cụ để bảo vệ tên tuổi và nâng cao giá trị nông sản. Đây là tiền đề đưa nông sản Việt đến với thế giới. Với định hướng đăng ký bảo hộ chỉ dẫn địa lý (CDĐL) đối với hàng nông sản được xem là một hướng đi hiệu quả nhằm bảo vệ tên tuổi và nâng tầm giá trị cho hàng hóa Việt Nam. Bên cạnh đó, bảo hộ CDĐL sẽ trao cho tổ chức, địa phương quyền được “ngăn cấm” những người không có thẩm quyền sử dụng CDĐL, hoặc những sản phẩm không có nguồn gốc từ khu vực địa lý đã nêu, loại trừ những mặt hàng thuộc cùng một khu vực địa lý nhưng sản phẩm không đáp ứng được yêu cầu chất lượng Mặt khác bảo hộ CDĐL để chúng không trở thành tên gọi chung làm mất đi tính phân biệt với hàng hóa thông thường khác. Việc duy trì chất lượng sản phẩm mang CDĐL không chỉ tạo ra công ăn việc làm, nâng cao thu nhập cải thiện đời sống cho người sản xuất của địa phương và cả những nhà kinh doanh, nhà sản xuất nguyên liệu thô, phụ phẩm, các công ty vận tải. Vốn là một nước nông nghiệp đặc thù, Việt Nam ngày càng có nhiều sản phẩm nông nghiệp nông thôn được xây dựng và bảo hộ CDĐL. Tính đến tháng 10 năm 2021 Việt Nam đã bảo hộ 110 CDĐL, trong đó 7 CDĐL của nước ngoài và 103 CDĐL của Việt Nam. Số lượng CDĐL được bảo hộ tăng nhanh, không chỉ tăng về số lượng mà tăng cả về phạm vi vùng miền. Tính đến nay hầu hết các tỉnh/thành phố đã có CDĐL được bảo hộ, trong đó có nhiều tỉnh/thành phố có từ 2 CDĐL trở lên như: Thanh Hóa, Quảng Ninh, Lạng Sơn, Sơn La, Bắc Kạn, Tiền Giang, Bình Thuận, Bạc Liêu. Đặc biệt có nhiều tỉnh như Thanh Hóa, Yên Bái có từ 5 CDĐL trở lên^[1]. Việc ngày càng nhiều sản phẩm được đăng ký bảo hộ CDĐL góp phần khẳng định thương hiệu, chất lượng hàng hóa. Hiện tại Nước ta có rất nhiều đặc sản có giá trị cao nhưng thường xuyên rơi vào tình trạng được mùa, mất giá. Bên cạnh đó, nhiều sản phẩm tuy có chất lượng tốt nhưng chưa được bảo hộ nên gặp khó khăn khi tiếp cận thị trường, giá tiêu thụ thấp khiến người sản xuất phải chịu thiệt thòi. Bởi vậy, xu hướng chung của thị trường hiện nay luôn đòi hỏi các sản phẩm phải có chỉ dẫn nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng, nhãn hiệu hàng hóa được bảo hộ. Việc bảo hộ CDĐL sẽ tạo niềm tin đối với người tiêu dùng về những sản phẩm được sản xuất theo quy trình chặt chẽ, từ đó hàng hóa sẽ được bán nhiều cho người mua và kích thích được sản xuất. Đấy là những bước đi đầu tiên giúp xây dựng thương hiệu cho các đặc sản địa phương, nâng cao giá trị sản phẩm và giúp các sản vật địa phương có thể đứng vững tại thị trường trong nước và xuất khẩu ra thị trường ngoài nước.

Thanh Hóa là một tỉnh cuối khu vực miền Bắc, đầu khu vực miền Trung là đòn gánh nổi giữa hai vùng Bắc Bộ và Trung Bộ, thuộc Bắc Trung Bộ, sản xuất nông nghiệp là chủ yếu với những sản phẩm đặc trưng vùng miền: Nông sản (Gạo, Lạc, Mía đường); Cây ăn quả (Na, Bưởi, Mit); Các loại động vật (Lọn, Gà, Vịt) nhưng các sản phẩm chưa được biết đến rộng rãi và giá trị kinh tế còn thấp, một trong những nguyên nhân là do việc xây dựng được thương hiệu hạn chế hoặc chưa có độ phổ biến rộng rãi cũng như chưa được nhiều người biết đến và chưa có thương hiệu trên thị trường.

Nhận thức được vai trò, tầm quan trọng của việc bảo hộ CDĐL đổi với các sản vật địa phương nói chung và các sản vật tại tỉnh Thanh Hóa nói riêng, em xin chọn đề tài: “Bảo hộ chỉ dẫn địa lý và thực tiễn thi hành tại tỉnh Thanh Hóa” nhằm phân tích quy định của pháp luật về bảo hộ CDĐL và tìm hiểu thực tiễn việc bảo hộ các CDĐL trên địa bàn tỉnh.

2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1. Mục đích nghiên cứu

Mục đích của việc nghiên cứu nhằm nêu ra các vấn đề lý luận và các quy định của pháp luật hiện hành về bảo hộ CDĐL đối với các sản vật vùng miền, qua phân tích thực tiễn tại tỉnh Thanh Hóa. Đánh giá phân tích ưu điểm và hạn chế trong việc khai thác, sử dụng, quản lý các sản phẩm được đăng ký bảo hộ CDĐL nói chung và bảo hộ CDĐL trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa.

2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

Tìm hiểu các khái niệm cơ bản quyền Sở hữu trí tuệ về CDĐL và bảo hộ CDĐL đối với sản vật địa phương. Phương thức bảo hộ CDĐL trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa và thực tế thực hiện việc bảo hộ trên địa bàn tỉnh

Phân tích, các quy định của pháp luật Việt Nam về bảo hộ CDĐL. Đánh giá những thành tựu đạt được và những hạn chế còn tồn tại trong thực tiễn áp dụng các quy định của pháp luật về việc bảo hộ CDĐL trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa.

Đề xuất xây dựng một số kiến nghị nhằm đẩy mạnh hoạt động bảo hộ CDĐL đối với các sản vật của tỉnh Thanh Hóa và nâng cao hiệu quả áp dụng các quy định của pháp luật trong thời gian tới.

3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1. Đối tượng nghiên cứu

Các quy định pháp luật Việt Nam về CDĐL, xác lập quyền Bảo hộ CDĐL tại địa phương cụ thể.

3.2. Phạm vi nghiên cứu

Luận văn giới hạn phạm vi vẫn để xác lập bảo hộ CDĐL trên địa bàn tại một địa phương cụ thể dưới góc độ pháp luật và thực tiễn thi hành

4. Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở vận dụng phép duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác – Lê Nin, luận văn sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, đổi chiếu, diễn giải, quy nạp để nghiên cứu.

Việc phân tích các quy định về bảo hộ CDĐL đối với một tỉnh cụ thể như tình Thanh Hóa được áp dụng nghiên cứu tổng hợp. Vừa mang tính chất lý luận vừa mang tính chất thực tiễn. Hơn nữa còn mang tính quản lý, mang tính kinh tế, chủ yếu dựa trên phân tích thông tin mang tính chất định tính thu nhập qua nghiên cứu thực địa về lĩnh vực này. Phương pháp tổng hợp Phương pháp phân tích, phương pháp thống kê và phương pháp so sánh.

5. Tình hình nghiên cứu

Hiện nay có rất nhiều công trình liên quan đến việc nghiên cứu về bảo hộ các sản vật nông sản và bảo hộ đối với các CDĐL vùng miền. Việc nghiên cứu khoa học đấy được thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau: Các bài báo viết về “Bảo Hộ CDĐL: Vẻ thông hành đưa nông sản Việt nhập làn “Cao tốc” EVFTA” trên Báo điện Tử Đảng Cộng Sản Việt Nam; “Chỉ dẫn địa lý: Công cụ hữu hiệu nâng cao giá trị nông sản” trên báo điện từ Hà Nội mới.

Và các công trình nghiên cứu khoa học, các luận văn thạc sĩ có giá trị nghiên cứu cao đóng góp như:

“Bảo hộ sở hữu trí tuệ đối với Chỉ dẫn địa lý của một số nước và thực tiễn tại Việt Nam” Luận văn thạc sĩ, Trường đại học quốc gia Hà Nội, tác giả Nguyễn Thị Hương năm 2015, tác giả nghiên cứu cơ sở khoa học của việc bảo hộ SHTT đối với CDĐL và thực tiễn tại Việt Nam, nghiên cứu kinh nghiệp của một số nước trong khu vực và thế giới từ đó rút ra bài học cho cơ chế bảo hộ SHTT đối với CDĐL Việt Nam;

Đề tài: “Xây dựng hệ thống kiểm soát độc lập để quản lý các CDĐL của Việt Nam” Luận văn thạc sĩ, trường Đại học Khoa học và nhân văn gác giả của tác giả Nguyễn Thị Phương Thảo, năm 2016 nghiên cứu lý thuyết hệ thống pháp luật và các ảnh hưởng đến thực trạng quản lý nhằm triển khai hệ thống kiểm soát độc lập đối với CDĐL của Việt Nam và đưa ra các giải pháp kiến nghị cho việc hoạch định chính sách hệ thống quản lý CDĐL ở Việt Nam;

“Xác lập quyền sở hữu công nghiệp đối với chỉ dẫn địa lý ở Việt Nam thực trạng và giải pháp” Luận văn thạc sĩ luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, tác giả Nguyễn Thùy Linh năm 2017, Luận văn đã khai thác các thực trạng và đưa ra các phương hướng phát triển hoàn thiện đối với CDĐL;

Ngoài ra các công trình Luận án tiến sĩ có ý nghĩa nghiên cứu:

“Bảo hộ chỉ dẫn địa lý ở Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế” Luận án tiến sĩ luật học, Trường đại học Luật Hà Nội, tác giả Vũ Thị Hải Yến năm 2008. Luận án tiến sĩ đi sâu vào phân tích các quy định của pháp luật trong việc bảo hộ CDĐL;

“Bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp dưới góc độ thương mại đối với CDĐL của Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế” Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Lê Thị Thu Hà, trường Đại học ngoại thương Hà Nội, năm 2010. Luận án tiến sĩ đi sâu phân tích việc bảo hộ Quyền sở hữu công nghiệp dưới góc nhìn thương mại.

Các bài viết, công trình nghiên cứu khoa học nói trên đều đạt được các thành tựu lớn khi đào sâu phân tích cụ thể việc các quy định của pháp luật về việc bảo hộ CDĐL cũng như khai thác giá trị và ý nghĩa mà bảo hộ CDĐL. Các công trình nghiên cứu đã đưa ra các nhận định về việc bảo hộ chỉ dẫn địa lý là điều kiện tất yếu nhằm tránh những rủi ro khi một sản phẩm nổi tiếng của vùng địa lý được biết đến dễ gây nhầm lẫn với các sản phẩm có các đặc tính tương tự. Kiến nghị đóng góp các quan điểm nhằm đưa ra các giải pháp, mỡ ra lối đi mới trong việc bảo hộ CDĐL và khai thác các sản vật địa phương bằng cách hoàn thiện các quy định của pháp luật để phù hợp với môi trường hiện tại.

Tuy nhiên việc đi sâu phân tích Bảo hộ CDĐL đối với từng địa phương cụ thể hiện tại chưa được khai thác mạnh mẽ và đang là con số ít. Do vậy, nghiên cứu đề tài: “Bảo hộ chỉ dẫn địa lý và thực tiễn thi hành trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa” là hết sức cần thiết nhằm phân tích vai trò quản lý của nhà nước và các quy định của pháp luật trong việc bảo hộ tài sản trí tuệ nói chung và bảo hộ CDĐL vùng miền nói riêng. Qua đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả vai trò quản lý nhà nước đối với các sản vật được đăng ký bảo hộ CDĐL trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa, từng bước nâng cao hiệu quả chất lượng sản phẩm trên thị trường, định hướng phát triển lâu bền về sau.

6. Tính mới và những đóng góp của đề tài

Luận văn là đề tài nghiên cứu khoa học một cách hệ thống những vấn đề liên quan đến CDĐL và thực tế bảo hộ CDĐL tại một địa phương cụ thể theo quy định của pháp luật Việt Nam và thông qua các điều ước quốc tế. Luận văn đi sâu vào phân tích thực tiễn bảo hộ Chỉ dẫn địa lý đối với từng sản phẩm cụ thể được đăng bạ bảo hộ tại một địa phương nhất định và các sản phẩm tiền năng khác của địa phương đang được ghi nhận xem xét và xin cấp phép bảo hộ. Từ đấy có thể đánh giá một cách tổng quát các mặt tồn đọng hạn chế trong việc thực tiễn thi hành bảo hộ tại địa phương và đưa ra các kiến nghị để hoàn thiện các quy định của pháp luật.

7. Bố cục của luận văn

Luận văn được kết cấu gồm 3 chương với nội dung

Chương I. Một số vấn đề lý luận chung về Chỉ dẫn địa lý và Bảo hộ chỉ dẫn địa lý.

Chương II. Quy định của pháp luật hiện hành về bảo hộ chỉ dẫn địa lý

Chương III. Thực trạng thi hành bảo hộ chỉ dẫn địa lý và thực tiễn bảo hộ chỉ dẫn địa lý trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa, Giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật bảo hộ chỉ dẫn địa lý

[1] https://ipvietnam.gov.vn/danh-sach-cac-chi-dan-ia-ly-uoc-bao-ho-tai-viet-nam, truy cập ngày 01/10/2021.