[Luận văn 2020] Thẩm quyền dân sự của Tòa án trong việc giải quyết tranh chấp quyền sử dụng đất và thực tiễn tại các Tòa án nhân dân ở tỉnh Thanh Hóa – ThS. Phạm Bảo Yến

[Luận văn 2020] Thẩm quyền dân sự của Tòa án trong việc giải quyết tranh chấp quyền sử dụng đất và thực tiễn tại các Tòa án nhân dân ở tỉnh Thanh Hóa – ThS. Phạm Bảo Yến

1. Tính cấp thiết của đề tài

Đất đai là tài sản vô giá của mỗi quốc gia, là nguồn tư liệu sản xuất chủ yếu, đồng thời đất đai cũng là đối tượng và sản phẩm của lao động ở nước ta, đất đai là thuộc sở hữu chung của toàn dân, mà Nhà nước chính là đại diện hợp pháp cho chủ sở hữu toàn dân đó. Vì vậy, nhân dân không có quyền chiếm hữu hay là định đoạt đất đai mà nhân dân chỉ được có quyền sử dụng đất khi được Nhà nước giao cấp. Ngày nay, nguồn tài nguyên đất đã ngày càng trở nên quý hiếm do các nhu cầu sử dụng đất của người dân ngày càng cao, đất đai đã dẫn bị suy thoái hoặc bị hủy hoại một cách nghiêm trọng bởi từ nhiều nguyên nhân như tự nhiên hoặc dưới tác động của bàn tay con người dưới thời kỳ phát triển mạnh mẽ theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa của đất nước ta.

Ở nước ta, việc tranh chấp QSDĐ đã gây ra nhiều hệ quả tiêu cực như phá vỡ mối quan hệ đoàn kết giữ các thành viên của gia đình, anh em họ hàng cũng như trong nội bộ nhân dân, gây nên bất ổn trong xã hội và gây ra các tiềm ẩn nguy cơ gây mất ổn định cho chính trị. Hơn nữa việc tranh chấp QSDĐ đã khiến cho quá trình sử dụng đất bị ngưng trệ, sản xuất bị ảnh hưởng do quá trình các bên tranh chấp mất nhiều thời gian gây ảnh hưởng đến tiền của và công sức để tiếp tục theo vụ kiện. Chính vì những lý do trên Nhà nước ta đặc biệt quan tâm, trong đó vấn đề về thẩm quyền giải quyết tranh chấp QSDĐ là một vấn đề đang được lưu tâm và đặt ra nhiều vấn đề cần nghiên cứu. Về mặt lý luận, nước ta hiện nay vẫn chưa có những các giải thích chính đáng về việc xây dựng các quy định thẩm quyền của Tòa án trong việc giải quyết tranh chấp QSDĐ. Nước ta đã đưa ra các văn bản Pháp luật nhằm điều chỉnh đến đất đai đã được ban hành như LĐĐ năm 1987, LĐĐ năm 1993, LĐĐ năm 2003 và LĐĐ đã đều có các quy định cụ thể về việc giải quyết tranh chấp QSDĐ nhằm đưa ra các cơ sở pháp lý và tạo điều kiện cho các cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong việc giải quyết tranh chấp QSDĐ.

Như tại hai Luật Đất đai năm 2013 và Bộ luật Dân sự năm 2015 sau khi được phát hành và có hiệu lực đã góp một phần không nhỏ nhằm đẩy nhanh quá trình giải quyết loại bỏ những hạn chế trong việc đảm bảo thực hiện các quyền của người sử dụng đất. Và một trong những nội dung cơ bản và quan trọng của công tác quản lý nhà nước đối với đất đai là việc giải quyết các tranh chấp đất đai. Trong đó, Tòa án nhân dân là cơ quan nhà nước có thẩm quyền để giải quyết các vụ việc tranh chấp đất đai theo quy định của pháp luật về tố tụng dân sự. Trong những năm gần đây, ngành Tòa án nhân dân đã thụ lý và giải quyết thành công một số lượng lớn các vụ tranh chấp về đất đai, chất lượng xét xử ngày càng được nâng cao. Tuy nhiên, các văn bản pháp luật của nước ta hiện nay quy định về giải quyết tranh chấp quyền sử dụng đất vẫn còn rất nhiều quy định chưa phù hợp với tình hình hiện tại có xảy ra sự mâu thuẫn, chồng chéo nhau làm cho công tác giải quyết các tranh chấp về quyền sử dụng đất tại Tòa án cũng đang gặp rất nhiều khó khăn và nảy sinh những bất cập tồn tại.

Với thời gian công tác tại địa bàn tỉnh Thanh Hóa, tác giả đã dành thời gian để tìm hiểu và nghiên cứu về công tác quản lý của nhà nước trong việc giải quyết các tranh chấp đất đai. Nhận thấy, trong thời gian qua ở tỉnh Thanh Hóa đã tích cực, chủ động hơn trong việc tổ chức triển khai các hoạt động thanh tra, kiểm tra, xử lý các vi phạm về đất đai. Việc xử lý đơn từ khiếu nại, tố cáo và kiến nghị đảm bảo theo đúng các trình tự thủ tục quy định. Tuy nhiên, cũng phải thừa nhận do có nhiều lý do khác nhau, nhiều lúc, nhiều nơi còn rất nhiều vụ việc giải quyết khiếu nại, tranh chấp đất đai mang tính chất phức tạp, khó giải quyết dẫn tới việc kéo dài thời gian xử lý. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này kéo dài là thực tiễn áp dụng luật của Tòa án địa phương trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa vẫn còn nhiều thiếu sót và còn thiếu tính thống nhất làm phát sinh nhiều quan điểm khác nhau.

Xuất phát từ những lý do trên, tác giả mạnh dạn lựa chọn đề tài “Thẩm quyền dân sự của Tòa án trong việc giải quyết tranh chấp quyền sử dụng đất và thực tiễn tại các Tòa án nhân dân ở tỉnh Thanh Hóa” làm đề tài nghiên cứu cho luận văn thạc sỹ của mình

2. Tình hình nghiên cứu đề tài

Đã có một số bài viết về vấn đề này như “Thẩm quyền giải quyết tranh chấp đất đai của Tòa án nhân dân” của Thạc Sỹ Trần Quang Huy đăng trên tạp chí Tòa án nhân dân số 17 năm 2004, nội dung chủ yếu liệt kê và so sánh, phân tích những điểm mới về thẩm quyền giải quyết tranh chấp đất đai của Tòa án nhân dân theo quy định của Luật Đất đai năm 1993 với Luật Đất đai năm 2003. Bài viết “một số vấn đề về việc giải quyết tranh chấp và khiếu nại về đất đai theo quy định tại các Điều 136 và 138 của Luật Đất đai năm 2003” của Thạc Sỹ Đặng Xuân Đào đăng trên Tạp chí Tòa án nhân dân số 29 năm 2004, đề cập và so sánh thẩm quyền giải quyết tranh chấp đất đai của Tòa án nhân dân với thẩm quyền giải quyết tranh chấp đất đai của cơ quan hành chính nhà nước, các căn cứ giải quyết các tranh chấp, khiếu nại về đất đai. Bài viết “Thẩm quyền giải quyết tranh chấp đất đai của Tòa án nhân dân” của tác giả TS. Trần Anh Tuấn đăng trên tạp chí lập pháp số 07 tháng 04 năm 2009.

Về các đề tài nghiên cứ như luận văn, luận án, đã có rất nhiều đề tài liên quan như Luận văn “Thẩm quyền giải quyết tranh chấp đất đai của Tòa án nhân dân” năm 2010 của thạc sỹ Nguyễn Thị Mai đã đề ra những đánh giá chi tiết về các quy định về thẩm quyền cũng như đã đưa ra các đánh giá chung về việc áp dụng các quy định về thẩm quyền giải quyết tranh chấp đất đai của Tòa án. Tuy nhiên, những luận văn này chưa có sự nghiên cứu về Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 và Luật đất đai 2013 sau khi ra đời đã đưa ra rất nhiều điểm mới, nhất là với những quy định cụ thể về thẩm quyền giải quyết các tranh chấp quyền sử dụng đất thì nảy sinh nhiều vấn đề về thẩm quyền giải quyết tranh chấp quyền sử dụng đất của Tòa án cũng cần được đem ra để nghiên cứu thêm. Xét thấy cho đến nay thì Luận văn này là công trình nghiên cứu chuyên sâu về thẩm quyền giải quyết tranh chấp quyền sử dụng đất của Tòa án theo BLTTDS năm 2015 và Luật Đất đai năm 2013. Cũng có thể kể như Luận văn “Thủ tục giải quyết tranh chấp quyền sử dụng đất tại Tòa án” năm 2019 của thạc sỹ Nguyễn Thị Thùy Linh đã đề ra được việc giải quyết tranh chấp QSDĐ hiện nay là loại việc khó khăn, phức tạp nhất và là khâu yếu nhất trong công tác giải quyết các tranh chấp dân sự nói chung của ngành TAND. Thông qua thực tiễn giải quyết tranh chấp QSDĐ của ngành TAND, để từ đó đánh giá một số sai lầm, vướng mắc trong việc giải quyết tranh chấp đất đai tại tòa án nhân dân các cấp của ngành tòa án trong thời gian qua và nguyên nhân của nó, để qua đó kiến nghị các phương án, giải pháp nâng cao hiệu quả giải quyết các tranh chấp QSDĐ tại TAND, vì nâng cao hiệu quả của việc giải quyết các tranh chấp QSDĐ tại TAND là một đòi hỏi tất yếu, khách quan hiện nay đối với ngành TAND và việc nghiên cứu làm rõ các quy định về giải quyết tranh chấp đất đai theo Luật Đất đai năm 2013 và BLDS năm 2015 cũng như tìm hiểu thực trạng áp dụng pháp luật và giải quyết tranh chấp về vấn đề này có một ý nghĩa quan trọng trong việc tạo tiền đề cho việc xây dựng và hoàn thiện một cơ chế giải quyết tranh chấp QSDĐ có hiệu quả Tác giả dựa trên phân tích ở góc nhìn tổng thể, toàn diện về những lý luận cơ bản nhất về thực tiễn tại địa phương để nâng cao chất lượng giải quyết các vụ việc tranh chấp quyền sử dụng đất tại Tòa án và đưa ra các biện pháp nhằm hoàn thiện hơn nữa về những quy định của thẩm quyền giải quyết tranh chấp quyền sử dụng đất.

3. Mục đích và nhiệm vụ của việc nghiên cứu đề tài

Đề tài “Thẩm quyền dân sự của Tòa án trong việc giải quyết tranh chấp quyền sử dụng đất và thực tiễn tại các Tòa án nhân dân ở tỉnh Thanh Hóa” nhằm mục đích làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn về giải quyết tranh chấp quyền sử dụng đất của Tòa án trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa. Từ đó đưa ra các đề xuất những giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật và áp dụng pháp luật vào vấn đề giải quyết tranh chấp quyền sử dụng đất ở tỉnh Thanh Hóa.

Để hoàn thành được các mục tiêu nói trên, luận văn sẽ có các nhiệm vụ cụ thể sau đây:

Một là, nghiên cứu phải làm rõ các về khái niệm tranh chấp quyền sử dụng đất và thẩm quyền giải quyết tranh chấp quyền sử dụng đất cũng như đưa ra các khái niệm khác có liên quan, nhằm phân tích các đặc điểm của tranh quyền sử dụng đất, phân loại các tranh chấp quyền sử dụng đất, nguyên nhân và hậu quả dẫn đến tranh chấp quyền sử dụng đất.

Hai là, nghiên cứu những vấn đề lý luận chuyên sâu về quyền sử dụng đất, thẩm quyền giải quyết các vụ việc tranh chấp quyền sử dụng đất của Tòa án.

Ba là, nghiên cứu các vấn đề sẽ chi phối đến việc giải quyết tranh chấp quyền sử dụng đất của Tòa án, cũng như là làm căn cứ đánh giá sự hiệu quả và các yếu tố quyết định đến hiệu quả của việc giải quyết tranh chấp quyền sử dụng đất của Tòa án.

Bốn là, phân tích, đánh giá thực trạng của các văn bản pháp luật hiện hành về giải quyết các vụ việc về tranh chấp quyền sử dụng đất cũng như thực tiễn áp dụng pháp luật để giải quyết tranh chấp quyền sử dụng đất của Tòa án, từ đó đã ra những vấn đề còn khó khăn gặp nhiều vướng mắc trong quá trình giải quyết tranh chấp quyền sử dụng đất của Tòa án trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa.

Năm là, đặt ra được các phương hướng giải quyết cũng như đưa ra các đề xuất về những giải pháp cụ thể, thích hợp để góp phần hoàn thiện hơn nữa các quy định của pháp luật về giải quyết tranh chấp quyền sử dụng đất cũng như giúp đỡ các cơ quan chức năng nói chung và ngành Tòa án nói riêng về việc giải quyết các tranh chấp một cách hiệu quả, nhằm giải quyết các tình trạng khiếu kiện kéo dài gây ảnh hưởng xấu đến nhiều mặt của đời sống xã hội.

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài là các văn bản quy phạm pháp luật nội dung về tranh chấp quyền sử dụng đất, giải quyết tranh quyền sử dụng đất các quy định trong các thông tư liên tịch hướng dẫn áp dụng có liên quan qua các giai đoạn lịch sử, thực tiễn công tác giải quyết tranh chấp quyền sử dụng đất của Tòa án các cấp thông qua một số vụ án cụ thể trong những năm gần đây trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa.

5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, quan điểm duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, tác giả đã sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu cụ thể là:

– Phương pháp tổng hợp, phương pháp phân tích, phương pháp thống kê, so sánh, đối chiếu.

– Phương pháp chuyên gia trao đối với các cán bộ thực tiễn trong ngành Tòa án đã trực tiếp tham gia giải quyết tranh chấp đất đai.

6. Những điểm mới của luận văn

Thứ nhất, luận văn đã đưa ra các vấn đề nghiên cứu một cách có hệ thống, toàn diện về những khái niệm cơ bản của tranh chấp quyền sử dụng đất và cũng như những khái niệm về thẩm quyền giải quyết tranh chấp quyền sử dụng đất của Tòa án, qua đó sẽ làm rõ hơn bản chất pháp lý của tranh chấp đất đai, các hình thức cơ bản để giải quyết tranh chấp, xác định được các yếu tố làm chi phối việc giải quyết các vụ việc tranh chấp đất đai của Tòa án.

Thứ hai, luận văn phân tích, đánh giá nhằm đưa ra được những ưu điểm và hạn chế thực trạng hiện nay các quy định của pháp luật nội dung về tranh chấp quyền sử dụng đất và giải quyết tranh chấp quyền sử dụng đất cũng như thực tiễn áp dụng pháp luật về đất đai để giải quyết các tranh chấp quyền sử dụng đất tại Tòa án các cấp trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa.

Thứ ba, luận văn sẽ đưa ra được những phương hướng cụ thể và các giải pháp nhằm đồng bộ và cụ thể để khắc phục các hạn chế, khó khăn, bất cập còn tồn tại góp phần hoàn thiện hơn pháp Luật Đất đai ở nước ta hiện nay và việc giải quyết tranh chấp quyền sử dụng đất của các Tòa án trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa.

7. Cấu trúc của luận văn

Chương 1: Một số vấn đề chung về thẩm quyền giải quyết tranh chấp quyền sử dụng đất của tòa án.

Chương 2: Thực tiễn áp dụng pháp luật về thẩm quyền giải quyết tranh chấp quyền sử dụng đất của các Tòa án tỉnh Thanh Hóa và một số kiến nghị.