[Luận văn 2022] Thẩm quyền của Tòa án cấp phúc thẩm trong việc hủy bản án hình sự sơ thẩm từ thực tiễn tại Tòa án nhân dân tỉnh Thanh Hóa – ThS. Nguyễn Thị Quỳnh

[Luận văn 2022] Thẩm quyền của Tòa án cấp phúc thẩm trong việc hủy bản án hình sự sơ thẩm từ thực tiễn tại Tòa án nhân dân tỉnh Thanh Hóa – ThS. Nguyễn Thị Quỳnh

Tính cấp thiết của đề tài

Xét xử hai cấp là một nguyên tắc tiến bộ được áp dụng phổ biến trên thế giới. Theo đó bản án, quyết định sơ thẩm nếu có kháng cáo, kháng nghị trong thời hạn luật định thì được đưa lên Tòa án cấp trên trực tiếp xét xử lại. Cấp xét xử phúc thẩm cũng là cấp xét xử cuối cùng trong tiến trình tố tụng của Việt Nam. Việc quy định cấp xét xử phúc thẩm ngoài mục đích tôn trọng và bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong tố tụng hình sự thì còn mục đích khắc phục những sai lầm trong hoạt động xét xử của TACST; Đảm bảo cho bản án, quyết định của Tòa án được phán quyết thận trọng, khách quan, chính xác, có căn cứ, đúng pháp luật; đảm bảo cho Tòa án cấp trên giám sát hoạt động xét xử của Tòa án cấp dưới, khắc phục sai lầm của Tòa án cấp dưới bảo đảm cho quyền, lợi ích hợp pháp của nhà nước, tổ chức, cá nhân, nhất là quyền con người, quyền công dân theo đúng tinh thần của Hiến pháp và BLTTHS.

Thực tiễn xét xử tại TAND tỉnh Thanh Hóa trong thời gian qua, việc xét xử vẫn còn tồn tại những việc hủy bản án của TACST chưa có căn cứ thuyết phục, tạo dư luận chưa tốt trong hoạt động xét xử của Tòa án nói chung và cấp phúc thẩm nói riêng. Những thiếu sót trong việc giải quyết các VAHS của cấp phúc thẩm bên cạnh xuất phát từ một số quy định chưa rõ ràng của pháp luật hình sự và tố tụng hình sự thì thường tập trung ở việc có những nhận thức chưa thống nhất giữa cấp sơ thẩm và phúc thẩm trong định tội danh và vi phạm thủ tục tố tụng, và có những hạn chế từ năng lực của người tiến hành tố tụng, đặc biệt là của thẩm phán. Do vậy, việc nghiên cứu đề tài “Thẩm quyền của tòa án cấp phúc thẩm trong việc hủy bản án hình sự sơ thẩm từ thực tiễn tại Tòa án nhân dân tỉnh Thanh Hóa” là rất cần thiết, đáp ứng yêu cầu của Đảng và Nhà nước đối với việc tiếp tục cải cách tư pháp và công tác xây dựng và hoàn thiện pháp luật, đáp ứng yêu cầu về mặt lý luận cũng như về thực tiễn thực hiện thẩm quyền của TACPT trong việc hủy BAHSST của TAND tỉnh Thanh Hóa.

Tình hình nghiên cứu của đề tài

Thẩm quyền của TACPT trong việc hủy BAHSST đã được rất nhiều chuyên gia Luật học nghiên cứu dưới nhiều khía cạnh khác nhau trong đó phải kể đến một số công trình nghiên cứu sau đây:

Đoàn Văn Hải (2021), “Thẩm quyền của tòa án cấp phúc thẩm trong việc hủy bản án hình sự sơ thẩm và thực tiễn thực hiện tại Tòa án nhân dân tỉnh Điện Biên”, Luận văn thạc sĩ Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội. Trong luận văn đã phân tích, làm sáng tỏ những yếu tố thuộc về lý luận về thẩm quyền của TACPT trong việc hủy BAHSST; quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn áp dụng thẩm quyền của TACPT trong việc hủy BAHSST trên địa bàn tỉnh Điện Biên, luận văn đề xuất giải pháp hoàn thiện các quy định về thẩm quyền của TACPT trong việc hủy BAHSST, và các giải pháp khác bảo đảm nâng cao chất lượng áp dụng quy định thẩm quyền của TACPT trong việc hủy BAHSST trên địa bàn tỉnh Điện Biên.

Trần Thị Hương Lan (2020) “Thẩm quyền của hội đồng xét xử phúc thẩm đối với bản án hình sự sơ thẩm và thực tiễn thi hành tại Toà án nhân dân thành phố Hà Nội.” Luận văn Thạc sĩ luật học, Hà Nội. Nội dung đề tài tập trung vào việc Nghiên cứu những vấn đề lý luận về thẩm quyền của HĐXX phúc thẩm đối với VAHS sơ thẩm. Phân tích quy định của BLTTHS năm 2015 và thực tiễn thi hành pháp luật về thẩm quyền của HĐXX phúc thẩm đối với BAHSST tại toà án nhân dân thành phố Hà Nội. Đưa ra một số giải pháp nhằm bảo đảm thực hiện thẩm quyền của HĐXX phúc thẩm đối với vấn đề này.

Nguyễn Thị Hiền Lương (2019), “Thẩm quyền xét xử phúc thẩm vụ án hình sự của Toà án nhân dân và thực tiễn áp dụng tại tỉnh Lào Cai”, luận văn thạc sĩ Luật học, trường Đại học Luật Hà Nội. Nội dung đề tài tập trung vào việc trình bày một số vấn đề lý luận và quy định của BLTTHS năm 2015 về thẩm quyền xét xử phúc thẩm VAHS của TAND. Phân tích thực tiễn áp dụng các quy định của pháp luật tố tụng hình sự về thẩm quyền xét xử phúc thẩm VAHS của toà án nhân dân tỉnh Lào Cai; từ đó đưa ra một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về vấn đề này.

Phạm Minh Huấn (2018), “Thẩm quyền của Hội đồng xét xử phúc thẩm đối với bản án sơ thẩm theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015”: Luận văn thạc sĩ luật học, Đại học Luật Hà Nội. Nội dung đề tài tập trung vào việc trình bày những vấn đề lý luận về thẩm quyền của HĐXX phúc thẩm đối với BAHSST trong tố tụng hình sự. Phân tích các quy định của BLTTHS năm 2015 về thẩm quyền của HĐXX phúc thẩm đối với BAHSST, từ đó đưa ra giải pháp nhằm nâng cao chất lượng hoạt động này.

Ngoài ra còn có thể kể đến một số công trình khác có liên quan như: Tạp chí Tòa án số 20; Đinh Văn Quế (2004),“Những trường hợp Tòa án cấp phúc thẩm hủy bản án sơ thẩm”; Tạp chí Tòa án số 8; Hoàng Thị Liên (2005), “Xử lý thế nào trong trường hợp tòa án cấp phúc thẩm hủy án sơ thẩm để điều tra lại theo hướng nặng hơn đối với bị cáo”; Tạp chí Tòa án số 17; Đỗ Đại Hữu (2006),“Xác định Tòa án xét xử lại, khi Tòa án tối cao hủy bản án, quyết định của Tòa cấp dưới”, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 72; Phạm Thanh Hải (2007),“Tòa án cấp phúc thẩm phải hủy bản án sơ thẩm, đình chỉ giải quyết vụ án”, Tạp chí Tòa án số 4; Vũ Gia Lâm (2012),“Về quyền hủy bản án hình sự sơ thẩm để điều tra lại hoặc xét xử lại của Tòa án cấp phúc thẩm”, Tạp chí Luật học số 11; Đinh Văn Quế (2013),“Tòa án cấp phúc thẩm hủy bản án sơ thẩm để xét xử lại theo hướng có tội – những vấn đề lý luận và thực tiễn”, Tạp chí Dân chủ và Pháp luật số 5…; Ngoài ra, đề tài này còn được đề cập tới ở một số tài liệu khác như: Giáo trình luật tố tụng hình sự của Trường đại học luật Hà Nội năm 2021 và các sách chuyên khảo về kỹ năng xét xử. .

Qua thực tiễn nghiên cứu tại một số công trình nghiên cứu đã kể trên có thể khẳng định rằng vấn đề thẩm quyền của TACPT trong việc hủy BAHSST được sự quan tâm nghiên cứu dưới nhiều góc độ. Các công trình đã đánh giá chuyên sâu và làm rõ những vấn đề về mặt lý luận và thực tiễn thực hiện thẩm quyền của TACPT trong việc hủy BAHSST sau khi BLTTHS năm 2015 có hiệu lực thi hành. Trên tinh thần tiếp thu có chọn lọc những tinh hoa của các công trình nghiên cứu đã công bố, luận văn tiếp tục nghiên cứu và làm rõ hơn về những vấn đề lý luận và thực tiễn thực hiện thẩm quyền của TACPT trong việc hủy BAHSST từ đó đưa ra những đề xuất để hoàn thiện những quy định pháp luật tố tụng hình sự về thẩm quyền của TACPT trong việc hủy BAHSST cũng như đưa ra những giải pháp về mặt tổ chức thực hiện nhằm nâng cao chất lượng áp dụng thẩm quyền của TACPT trong việc hủy BAHSST của TAND tỉnh Thanh Hóa.