[Luận văn 2020] Nuôi con nuôi theo pháp luật Việt Nam hiện hành và thực tiễn giải quyết tại các Uỷ ban nhân dân trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn – ThS. Hoàng Bích Trâm

PHẦN MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Cùng với sự phát triển của xã hội hiện nay, chất lượng cuộc sống của con người đã tăng lên đáng kể so với nhiều năm trước đây. Tuy nhiên, tỷ lệ vô sinh và gia đình hiếm muộn con đồng thời cũng gia tăng, vì vậy mà nhu cầu nhận nuôi con nuôi đang có xu hướng phát triển khá mạnh mẽ. Việc thực hiện và thi hành các quy định của pháp luật nuôi con nuôi tại Việt Nam đã giúp cho nhiều trẻ em mồ côi, cơ nhỡ có được mái ấm gia đình mới, có được sự nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục tốt hơn trong môi trường gia đình thật sự, cảm nhận được sự yêu thương của những người xung quanh để trở thành người có ích cho xã hội sau này. Mặt khác, việc nhận nuôi con nuôi cũng giúp cho những cặp vợ chồng hiếm muộn, những người độc thân thực hiện được ước nguyện được làm cha, làm mẹ và có một mái ấm gia đình trọn vẹn.

Tuy vậy, mặc dù theo pháp luật nuôi con nuôi tại Việt Nam, các quyền và nghĩa vụ của người nhận nuôi con nuôi cũng như người được nhận làm con nuôi, điều kiện để việc nuôi con nuôi hợp pháp, các thủ tục và thẩm quyền đăng ký nuôi con nuôi đã được quy định một cách cụ thể nhưng vẫn xảy ra các trường hợp nhận nuôi con nuôi bất hợp pháp, như nhận nuôi con nuôi không đăng ký, do đó, không làm phát sinh quan hệ cha, mẹ, con dẫn đến các quyền và nghĩa vụ của các bên không được pháp luật bảo vệ, hay việc lợi dụng việc nhận nuôi con nuôi để trục lợi bản thân làm trái với mục đích tốt đẹp của việc nuôi con nuôi.

Nhằm tìm hiểu thêm những về quy định pháp luật nuôi con nuôi và thực tiễn thực hiện việc nuôi con nuôi tại tỉnh Lạng Sơn, tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu “Nuôi con nuôi theo pháp luật Việt Nam hiện hành và thực tiễn giải quyết tại các Ủy ban nhân dân trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn” cho bài luận văn cao học của mình.

2. Tình hình nghiên cứu

Hiện nay, vấn đề nuôi con nuôi đã được nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước thực hiện bởi các công trình nghiên cứu ở nhiều cấp độ khác nhau như Viện Khoa học pháp lý – Bộ Tư pháp trong chương trình hợp tác với Quỹ Nhi đồng Liên hiệp quốc (UNICEF) đã có chuyên đề về “Chế định nuôi con nuôi trong pháp luật Việt Nam và quốc tế”, năm 1998, năm 2009, tổ chức dịch vụ xã hội quốc tế (ISS) tiến hành đánh giá độc lập về tình hình nhận con nuôi từ Việt Nam dưới sự đồng ý của cơ quan UNICEF tại Hà Nội và Cục Con nuôi Bộ Tư pháp về “Nhận nuôi con nuôi từ Việt Nam”, năm 2010 Chính phủ Việt Nam và UNICEF đã có “Báo cáo phân tích tình hình trẻ em tại Việt Nam”, năm 2014, Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật trung ương đã phát hành Đặc san tuyên truyền pháp luật số 4/2014 với chủ đề “Pháp luật về Nuôi con nuôi”,… những tài liệu này đã giới thiệu khái quát về chế định nuôi con nuôi trong hệ thống pháp luật Việt Nam, nêu thực trạng về nuôi con nuôi tại một số địa phương và giới thiệu về pháp luật nuôi con nuôi của một số nước. Bên cạnh đó còn có nhiều đề tài nghiên cứu khoa học, đề tài luận văn, các bài bình luận đã được công bố như:

– Luận án tiến sĩ Luật học: Cơ sở lý luận và thực tiễn của chế định pháp lý về nuôi con nuôi ở Việt Nam của tác giả Nguyễn Phương Lan, Trường Đại học Luật Hà Nội, năm 2007;

– Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường của Trường Đại học Luật Hà Nội: Hoàn thiện chế định nuôi con nuôi trong pháp luật Việt Nam, chủ nhiệm đề tài Ngô Thị Hường, năm 2007;

– Luận văn thạc sỹ luật học: Bảo vệ quyền trẻ em trong lĩnh vực nuôi con có yếu tố nước ngoài ở Việt Nam hiện nay của tác giả Nguyễn Thị Hồng Trinh, Đại học Luật Hà Nội, năm 2010;

– Luận án Tiến sĩ Luật học: Hoàn thiện pháp luật về nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam – Những vấn đề lý luận và thực tiễn của tác giả Phạm Thị Kim Anh, Trường Đại học Luật Hà Nội, năm 2017;

Những công trình trên đã phân tích và nêu ra một số tồn tại, bất cập trong các quy định về nuôi con nuôi của Luật Hôn nhân và gia đình cũng như các văn bản quy phạm pháp luật về nuôi con nuôi tại thời điểm nghiên cứu.

Ngoài ra còn có bài viết nghiên cứu về lĩnh vực nuôi con nuôi như: “Bản chất pháp lý của việc nuôi con nuôi theo pháp luật Việt Nam” của tác giả Nguyễn Phương Lan đăng trên Tạp chí Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội số 3 năm 2004; “Cần quy định cụ thể việc nuôi con nuôi” của tác giả Nguyễn Thanh Xuân trên tạp chí dân chủ và pháp luật, Bộ Tư pháp số 11 năm 2010; “Về việc nuôi con nuôi giữa bố dương hoặc mẹ kế và con riêng của vợ hoặc chồng theo Luật Nuôi con nuôi” của tác giả Nguyễn Thị Lan trên tạp chí Luật học, trường đại học Luật Hà Nội số 8 năm 2011; “Hệ quả pháp lý của việc nuôi con nuôi theo Luật Nuôi con nuôi Việt Nam” của tác giả Nguyễn Phương Lan đăng trên Tạp chí Luật học số 10 năm 2011; “Nhu cầu xây dựng chế định hủy việc nuôi con nuôi trong pháp luật Việt Nam” của TS. Ngô Thanh Hương – Khoa Luật, Đại học quốc gia Hà Nội đăng trên Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp số 05 (405) tháng 3 năm 2020 và nhiều công trình nghiên cứu, bài viết khác;

Nhìn chung các công trình, xuất bản phẩm trên đây đã được các tác giả nghiên cứu nghiêm túc và có nhiều đóng góp cơ bản cả về lý luận và thực tiễn về thực hiện pháp luật liên quan đến lĩnh vực nuôi con nuôi trong nước và nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài. Tuy nhiên, cho đến nay chưa có công trình nào nghiên cứu một cách chuyên sâu, riêng biệt trong việc thực hiện pháp luật về nuôi con nuôi trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn Vì vậy, việc lựa chọn và nghiên cứu đề tài này làm luận văn thạc sĩ là hoàn toàn hợp lý.

3. Mục tiêu nghiên cứu

Dựa trên cơ sở nghiên cứu các quy định của pháp luật về hoạt động nuôi con nuôi, người viết muốn làm rõ hơn những vấn đề lý luận chung, đồng thời tìm hiểu thực tiễn việc tiến hành nuôi con nuôi và giải quyết thủ tục tại các Uỷ ban nhân dân trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn. Từ đó có thể đề xuất các giải pháp nhằm góp phần hoàn thiện quy định của pháp luật về hoạt động nuôi con nuôi trên địa bản tỉnh Lạng Sơn nói riêng và tại Việt Nam nói chung.

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là pháp luật nuôi con nuôi, trong đó bao gồm Luật nuôi con nuôi số 52/2010/QH12 do Quốc hội ban hành ngày 17 tháng 6 năm 2010, Luật Hôn nhân và gia đình số 52/2014/QH13 do Quốc hội ban hành ngày 19 tháng 6 năm 2014 và các văn bản liên quan khác, cùng với các báo cáo thực tế về hoạt động nuôi con nuôi trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn trong những gần đây.

Về phạm vi nghiên cứu của đề tài, luận văn sẽ tập trung nghiên cứu về pháp luật điều chỉnh việc nuôi con nuôi trong nước; bên cạnh đó trình bày về các vụ việc nuôi con nuôi thực tế trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn.

5. Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng những phương pháp nghiên cứu như sau:

Thứ nhất, phương pháp phân tích để làm rõ các nguyên tắc, trình tự thủ tục nhân nuôi con nuôi.

Thứ hai, phương pháp tổng hợp nhằm sắp đặt, liên kết, hệ thống các vấn đề đã phân tích cũng như trình bày các vấn đề.

Thứ ba, phương pháp thống kê nhằm thu thập thông tin dữ liệu thông qua quá trình tiến hành nhận nuôi con nuôi.

6. Kết cấu luận văn

Bên cạnh phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn được kết cấu thành ba chương chính như sau:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận và pháp luật Việt Nam hiện hành về nuôi con nuôi;

Chương 2: Thực trạng giải quyết việc nuôi con nuôi trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn;

Chương 3: Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về nuôi con nuôi.