[Tiểu luận 2022] Trong Chỉ thị 19/CT-TTg của Thủ Tướng Chính phủ ngày 24/04/2020 về tiếp tục thực hiện các biện pháp phòng, chống dịch Covid-19 trong tình hình mới có quy định: “c) Tạm thời đình chỉ hoạt động các cơ sở kinh doanh dịch vụ không thiết yếu (khu vui chơi, giải trí, cơ sở làm đẹp, karaoke, mát-xa, quán bar, vũ trường…) và các cơ sở kinh doanh dịch vụ khác theo quyết định hoặc chỉ đạo của Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương”. Em hãy cho biết việc áp dụng biện pháp nêu trên có thể hạn chế những quyền nào của con người, công dân và đưa ra quan điểm của em về vấn đề này. (ST0037)

Mục lục

Lời mở đầu

Đại dịch Covid-19 hay dịch virus Corona Vũ Hán là một đại dịch truyền nhiễm gây ra bởi SARS-CoV-2. Ngày 11/3/2020, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) chính thức tuyên bố dịch Covid-19 là đại dịch toàn cầu. Tại Việt Nam ngày 01/4/2020, Thủ tướng Chính phủ công bố dịch COVID-19 bệnh truyền nhiễm nhóm A trên phạm vi cả nước. Thời gian xảy ra dịch bệnh từ ngày 23/01/2020, khi có ca mắc đầu tiên tại Việt Nam. Chính sách nhất quán của Nhà nước Việt Nam là bảo vệ, thúc đẩy quyền con người được thể hiện xuyên suốt trong Hiến pháp, pháp luật và các chiến lược, kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội, đặc biệt trong bối cảnh dịch bệnh Covid diễn biến hết sức phức tạp, gây ra bao nhiêu tổn thất cho đất nước, cho xã hội. Giải pháp phòng, chống dịch bệnh được Chính phủ quan tâm hàng đầu chính là vừa kiểm soát được đại dịch, vừa phát triển kinh tế, đồng thời đảm bảo quyền con người, quyền công dân bị hạn chế một cách tối thiểu. Trong Chỉ thị 19/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 24 tháng 04 năm 2020 về tiếp tục thực hiện các biện pháp phòng, chống dịch Covid-19 trong tình hình mới có quy định: “c) Tạm đình chỉ hoạt động các cơ sở kinh doanh dịch vụ không thiết yếu (khu vui chơi, giải trí, cơ sở làm đẹp, karaoke, mát-xa, quán bar, vũ trường…) và các cơ sở kinh doanh dịch vụ khác theo quyết định hoặc chỉ đạo của Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương”. Quyết định của Thủ tướng chính phủ tuy có hạn chế một số quyền con người, quyền công dân nhưng lại có tác dụng và ý nghĩa quan trọng đối với việc kiểm soát đại dịch.

NỘI DUNG

I. Khái quát về quyền con người, quyền công dân

1. Khái niệm về quyền con người, quyền công dân

Vấn đề quyền con người, quyền công dân từ xưa đến nay luôn luôn là trung tâm của mọi cuộc Cách mạng và tiến bộ xã hội. Văn kiện Đại hội lần thứ XIII của Đảng đã khẳng định: “…tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền công dân…”. Như vậy, Đảng và Nhà nước ta luôn chú trọng tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ những quyền của con người, quyền của công dân.

Quyền con người là một phạm trù đa diện, do đó có nhiều định nghĩa khác nhau. Theo một tài liệu của Liên Hợp Quốc, từ trước đến nay có đến gần 50 định nghĩa về quyền con người được công bố nhưng không định nghĩa nào bao hàm được tất cả các thuộc tính của quyền con người. Tuy nhiên, nhiều nhà nghiên cứu nhân quyền trên thế giới và Việt Nam đều thừa nhận quan niệm của Jacques Mourgron về nhân quyền là quan niệm chứa đựng nhiều yếu tố hợp lí và phù hợp với những tiêu chí chung của nhân loại. Theo giáo sư người Pháp này, “Quyền con người là toàn bộ các quyền, tự do và đặc quyền được công nhận dành cho con người do tính chất nhân bản của nó, sinh ra từ bản chất con người chứ không phải được tạo ra bởi pháp luật hiện hành”[1]. Quan niệm này chủ yếu đề cập đến nhân quyền ở khía cạnh tự nhiên.

Bên cạnh quan điểm tự nhiên, quyền con người còn được nhìn nhận theo quan điểm pháp lí. Vì con người là thực thể của xã hội, có mối quan hệ phổ biến với xã hội nên quyền con người luôn gắn liền với đấu tranh giai cấp, đấu tranh chống áp bức, bóc lột, đấu tranh chống bạo lực, chống bất công trong xã hội, nên các quyền con người không phải tự nhiên đã có mà nó phải được thừa nhận và luật hóa. Theo đó “quyền con người được hiểu là những đảm bảo pháp lí toàn cầu có tác dụng bảo vệ các cá nhân và các nhóm chống lại những hành động hoặc sự bỏ mặc mà làm tổn hại đến nhân phẩm, những sự được phép và sự tự do cơ bản của con người”[2].

Nhìn chung ở góc độ nào thì quyền con người cũng được xác định như là những chuẩn mực được cộng đồng quốc tế thừa nhận và tuân thủ. Nhờ có những chuẩn mực này, mọi thành viên trong gia đình nhân loại mới được bảo vệ nhân phẩm và mới có điều kiện phát triển đầy đủ các năng lực của cá nhân với tư cách là một con người.

Quyền công dân là hình thức pháp lý, biểu hiện cụ thể của quyền con người được pháp luật của quốc gia ghi nhận. Mối quan hệ giữa Nhà nước và cá nhân hình thành từ khi Nhà nước ra đời và phát triển qua các giai đoạn phát triển của Nhà nước. Từ khái niệm về cá nhân trong mối quan hệ của cá nhân với Nhà nước, khoa học pháp lý hình thành nên khái niệm công dân: “Công dân là khái niệm để chỉ cá nhân trong mối quan hệ cơ bản, chủ yếu và quan trọng nhất với một Nhà nước nhất định thể hiện trong Hiến pháp và pháp luật của Nhà nước đó”[3].

Gắn liền với danh hiệu công dân là các quyền và nghĩa vụ pháp lý do Hiến pháp và pháp luật của Nhà nước quy định. Trong đó, quyền là khả năng xử sự của chủ thể theo một cách thức nhất định được pháp luật cho phép. Quyền công dân là khả năng của mỗi công dân được tự do lựa chọn hành động. Khả năng đó được Nhà nước ghi nhận trong Hiến pháp và bảo đảm thực hiện bằng quyền lực Nhà nước.

Bảo đảm các quyền con người, quyền công dân là việc tạo ra các tiền đề, điều kiện về chính trị, kinh tế, xã hội, pháp lý, tổ chức để cá nhân, công dân, các tổ chức của công dân thực hiện được các quyền, tự do, lợi ích chính đáng của họ đã được pháp luật ghi nhận.

2. Mối liên hệ giữa quyền con người với quyền công dân

Quyền con người và quyền công dân có mối quan hệ mật thiết với nhau, song chúng không là những khái niệm đồng nhất xét về phương diện chủ thể lẫn nội dung:

– Về phương diện chủ thể: Quyền con người và quyền công dân đều xoay quanh một chủ thể chung là con người, và một chủ thể chung khách là các cộng đồng nhân loại mà thể chế chính trị – pháp lí trung tâm của nó là Nhà nước

– Về phương diện nội dung: Khoa học pháp lý chia quyền con người, quyền công dân thành các nhóm chính:

• Các quyền và tự do dân chủ về chính trị
• Các quyền dân sự
• Các quyền về kinh tế – xã hội.

Ngày nay, việc ghi nhận và bảo đảm quyền con người, quyền công dân đã có sự phối hợp rộng rãi giữa các quốc gia và cộng đồng quốc tế. Việc ghi nhận và đảm bảo quyền con người, quyền công dân trong hệ thống pháp luật trong nước của mỗi quốc gia chính là thể hiện việc ghi nhận và bảo vệ quyền con người.

[1] Chales Debbash, Jacques Bourdon, Jean Marie Pontier, Jean Claude Rissi, Từ điển thuật ngữ chính trị (Lexique de politique), Nxb. Dalloz, 2001 (Bản dịch tiếng Việt của Nxb. Thế giới, Hà Nội, 2005, tr.193).

[2] United Nation, UNHCHR, Freequently Asked Questions on a Human Rights – based Aproach to Development Cooperation, New York and Geneva, 2006, p.8.

[3] Phimmasone Monolin (2016), Quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân dưới góc độ so sánh giữa Hiến pháp Lào năm 2003 và Hiến pháp Việt Nam năm 2013, Luận văn thạc sĩ luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội.

Tải về để xem đầy đủ tài liệu