[Luận văn 2020] Đăng ký nhận cha, mẹ, con theo pháp luật Việt Nam và thực tiễn áp dụng tại Uỷ ban nhân dân trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn – ThS. Vi Đức Hoàn

[Luận văn 2020] Đăng ký nhận cha, mẹ, con theo pháp luật Việt Nam và thực tiễn áp dụng tại Uỷ ban nhân dân trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn – ThS. Vi Đức Hoàn

1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

“Con người có tổ có Tông như cây có cội, như sông có nguồn” Câu ca dao quen thuộc này là lời răn dạy của cha ông đối với mỗi chúng ta, dù ở địa vị nào, ở bất cứ nơi đâu, bất kỳ hoàn cảnh nào cũng đừng quên cội nguồn của mình, phải nhớ đến tình cha nghĩa mẹ, công đức ông bà, tổ tiên. Nền tảng của quan hệ gia đình xuất phát từ mối liên hệ gắn bó mật thiết giữa cha mẹ, con và đã trở thành đạo lý, truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta. Trong đời sống xã hội hiện nay, do sự hội nhập kinh tế và văn hóa toàn cầu, nhiều mặt trái của xã hội đã nảy sinh, trong đó có hiện tượng nam nữ chung sống với nhau như vợ chồng hay “sống thử”, quan hệ ngoài hôn nhân…, dẫn đến các trường hợp trẻ em được sinh ra khi bố mẹ chưa đăng ký kết hôn hoặc không đăng ký kết hôn, trẻ không biết cha, mẹ đẻ là ai… Do đó, để bảo vệ quyền lợi cho trẻ em, Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 đã xây dựng chế định xác định cha, mẹ, con, trong đó có nội dung về đăng ký nhận cha, mẹ, con. Đăng ký nhận nhận cha, mẹ, con thể hiện tính nhân đạo sâu sắc, truyền thống tốt đẹp của nhân dân ta, đồng thời thể hiện mục đích cao cả vì sự phát triển toàn diện của trẻ em, của gia đình và của toàn xã hội. Quan hệ cha, mẹ và con được xác định trên cơ sở nào, thủ tục pháp lý để xác định cha, me, con và thực tiễn vấn đề này được giải quyết như thế nào, có những vướng mắc, bất cập gì không? Tất cả cần được nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề này. Do đó, tôi đã chọn đề tài “Đăng ký nhận cha, mẹ, con theo pháp luật Việt Nam và thực tiễn áp dụng tại Uỷ ban nhân dân trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn” làm đề tài luận văn thạc sĩ của mình.

2. Mục đích, giới hạn phạm vi nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là tập trung tìm hiểu, phân tích và làm sáng tỏ vấn đề đăng ký nhận cha, mẹ, con theo thủ tục hành chính, thực tiễn áp dụng tại tỉnh Lạng Sơn, qua đó đánh giá tính phù hợp và nêu ra những điểm còn hạn chế trong các quy định hiện hành cũng như những khó khăn trong việc giải quyết các vụ việc về đăng ký nhận cha, mẹ, con trên thực tế. Trên cơ sở đó, đưa ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật và giải quyết những vướng mắc, tồn tại về đăng ký nhận cha, mẹ, con.

Giới hạn phạm vi nghiên cứu là đăng ký nhận cha mẹ con theo pháp luật Việt Nam và thực tiễn áp dụng tại Ủy ban nhân dân trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn.

3. Tình hình nghiên cứu đề tài

Pháp luật về đăng ký nhận cha, mẹ, con là một vấn đề mang trọng đối với quyền nhân thân của con người. Do vậy, vấn đề này nhận được nhiều sự quan tâm của các nhà nghiên cứu khoa học. Đã có một số công trình nghiên cứu của một số tác giả nước ngoài liên quan đến vấn đề này. Ví dụ như cuốn sách “You and the law” (1990) của hội Luật gia Mỹ; Bài viết vấn đề giám định gen xác định quan hệ huyết thống giữa cha mẹ và con với tiêu đề “Filiation et empreintes genétiques” trên Tạp chí Gia đình (2007) của nhà xuất bản Dalloz (Pháp)… Ở Việt Nam, đăng ký nhận cha, mẹ, con là một vấn để được sự nghiên cứu của rất nhiều nhà khoa học. Có thể kể đến các công trình tiêu biểu liên quan đến vấn đề này như: Bài viết của Tiến Sĩ Nguyễn Văn Cừ “Một số suy nghĩ về nguyên tắc xác định cha, mẹ và con (trong giá thú) theo pháp luật Việt Nam” (Tạp chí Luật học số 1/2002), Bài viết của TS. Nguyễn Phương Lan “Quyền làm mẹ của người phụ nữ theo quy định của pháp luật Việt Nam” (Tạp chí Luật học số Đặc san phụ nữ năm 2004); Bài viết của tác giả Lê Thị và Kim Chung. “Những vấn đề nảy sinh từ quy định về xác định cha, mẹ, con sinh ra nhờ kỹ thuật hỗ trợ sinh sản” (Tạp chí Dân chủ pháp luật số 9/2004); Bài viết của tác giả Nguyễn Thị Lan “Chế định xác định cha, mẹ, con – Một số vấn đề cần sửa đổi, bổ sung” (Tạp chí Dân chủ và Pháp luật (2013); Số chuyên đề Sửa đổi, bổ sung Luật hôn nhân và gia đình năm 2000), “Vấn đề xác định cha, mẹ, con và mang thai hộ theo Dự thảo Luật hôn nhân và gia đình sửa đổi” (Tạp chí Dân chủ và Pháp luật. Bộ Tư pháp, Số 5/2014)… Một số luận văn thạc sĩ như đề tài “Xác định cha, mẹ, con – Một số vấn đề lý luận và thực tiễn” (2002) của tác giả Nguyễn Thị Lan, “Xác định cha, mẹ, con với việc đảm bảo quyền trẻ em” (2014) của tác giả Trần Thị Xuân; Các công trình là luận án tiến sĩ như luận án tiến sĩ luật học của tác giả Nguyễn Hồng Bắc với tiêu đề “Pháp luật điều chỉnh quan hệ gia đình có yếu tố nước ngoài ở Việt Nam trong thời kỳ đổi mới và hội nhập” (năm 2003) hay Luận án tiến sỹ luật học “Xác định cha, mẹ, con trong pháp luật Việt Nam” (2008) của tác giả Nguyễn Thị Lan… Những công trình này về cơ bản đã tìm hiểu được các vấn đề lý luận cơ bản về chế định pháp lý về xác định cha, mẹ, con, tập trung giải quyết nguyên tắc chọn luật áp dụng trong việc xác định cha, mẹ, con từ cấp độ khái quát đến chuyên sâu. Nhưng một đặc điểm của tất cả các công trình này là đều nghiên cứu trên cơ sở Luật hôn nhân gia đình năm 2000 và các văn bản hướng dẫn thi hành của luật này.

Từ sau khi Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 được ban hành và có hiệu lực thi hành thì cũng có khá nhiều các công trình nghiên cứu về vấn đề xác định cha, mẹ, con, xin đề cử một số công trình sau: Lữ Đinh Thu Thuỷ, Mang thai hộ theo pháp luật Việt Nam, Khóa luận tốt nghiệp, đại học Luật Hà Nội, 2018; PGS.TS. Nguyễn Thị Lan, Áp dụng các quy định về xác định cha, mẹ, con tại Ủy ban nhân dân – Chuyên đề cho hội thảo cấp trường, Viện đại học Mở Hà Nội, 2017; Lại Ngọc Lan, Xác định cha, mẹ, con tại Tòa án nhân dân và thực tiễn áp dụng, luận văn thạc sĩ luật học, trường đại học Luật Hà Nội, 2019; Đỗ Thùy Dương (2016) “Sinh con bằng kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm theo pháp luật Việt Nam”, Luận văn thạc sĩ luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, Vũ Ngọc Huy (2017), “Xác định cha, mẹ, con trong trường hợp sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản theo pháp luật Việt Nam”, Luận văn thạc sĩ, Trường Đại học Luật Hà Nội. Các công trình này ở các góc độ nghiên cứu khác nhau với nội dung đa dạng đã đề cập đến vấn đề xác định cha, mẹ, con trong đó có việc đăng ký nhận cha, mẹ, con nhưng không hoàn toàn chuyên sâu về vấn đề đó cũng như có tính đặc thù của địa phương. Những kết quả nghiên cứu này, tác giả lĩnh hội và tiếp tục nghiên cứu trong luận văn của mình.

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1. Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là những quy định của pháp luật Việt Nam về đăng ký nhận cha, mẹ, con và thực tiễn đăng ký nhận cha, mẹ, con tại Uỷ ban nhân dân cơ sở trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn.

4.2. Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu của đề tài là vấn đề đăng ký nhận cha, mẹ, con theo quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành, trọng tâm nghiên cứu theo quy định của Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, Luật Hộ tịch năm 2014 và các văn bản hướng dẫn thi hành, các vụ việc đăng ký nhận cha, mẹ, con trên địa bàn của tỉnh Lạng Sơn.

5. Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau như phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp, phương pháp lịch sử, phương pháp so sánh trên cơ sở phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của học thuyết Mác – Lênin nhằm nghiên cứu vấn đề đăng ký nhận cha, mẹ, con một cách toàn diện và sâu sắc nhất.

6. Đóng góp mới của luận văn

Hiện nay, vấn đề đăng ký nhận cha, mẹ, con đã có nhiều học giả nghiên cứu, nhưng vẫn chỉ dừng lại ở lý thuyết, chưa đánh giá đúng thực trạng của vấn đề và nêu được những giải pháp mang tính kỹ thuật để nâng cao hiệu quả của công tác thực hiện thủ tục đăng ký nhận cha, mẹ con phục vụ yêu cầu của công dân. Tính mới của đề tài là nêu ra được thực trạng đăng ký nhận cha, mẹ, con trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2015 – 2020, trên cơ sở các văn bản quy phạm pháp luật và phân tích, đánh giá số liệu hàng năm, những vụ việc thực tế, điển hình của đăng ký nhận cha, mẹ, con của tỉnh Lạng Sơn. Qua đó, kiến nghị những giải pháp mang tính thiết thực, hữu hiệu nhằm tháo gỡ vướng mắc trong quá trình áp dụng các quy định của pháp luật về đăng ký nhận cha, mẹ, con.

7. Kết cấu của luận văn

Chương 1: Khái niệm và thực trạng pháp luật Việt Nam về đăng ký nhận cha, mẹ, con.

Chương 2: Thực tiễn đăng ký nhận cha, mẹ, con trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn và một số giải pháp.