[Luận văn 2020] Pháp luật về chi trả bảo hiểm xã hội và thực tiễn áp dụng tại huyện Văn Quan, tỉnh Lạng Sơn – ThS. Phạm Anh Tuấn

[Luận văn 2020] Pháp luật về chi trả bảo hiểm xã hội và thực tiễn áp dụng tại huyện Văn Quan, tỉnh Lạng Sơn – ThS. Phạm Anh Tuấn

1. Lý do chọn đề tài

BHXH là nội dung quan trọng trong hệ thống an sinh xã hội, nhằm bảo đảm thay thế hoặc bù đắp thu nhập cho NLĐ khi bị giảm hoặc mất thu nhập do những rủi ro phát sinh trong quá trình lao động (như ốm đau, tai nạn lao động) hoặc sau quá trình lao động (như tuổi già, chết) góp phần ổn định đời sống cho NLĐ và gia đình họ trong thời gian NLĐ không thể đi làm và không có lương BHXH bao gồm các vấn đề về đối tượng tham gia, quyền lợi hưởng chi trả BHXH đến đối tượng hưởng khi họ có đủ điều kiện pháp luật quy định và các vấn đề khác. Trong đó, chi trả BHXH là một trong những hoạt động trọng tâm, bởi lẽ chỉ khi những khoản trợ cấp đến được với NLĐ một cách đầy đủ, nhanh chóng để họ kịp thời trang trải các chi phí trong cuộc sống thì khi đó mục tiêu đặt ra của BHXH mới được hiện thực hỏa trên thực tế.

Pháp luật hiện hành của Việt Nam về chi trả BHXH được quy định tại Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014 và các văn bản hướng dẫn. Theo đó, các quy định này đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng để các địa phương thực hiện chi trả quyền lợi BHXH đến đối tượng hưởng bảo đảm quyền lợi của NLĐ và thân nhân của họ khi có sự kiện bảo hiểm xảy ra. Tuy nhiên, sau một thời gian thực hiện Luật BHXH năm 2014, một số quy định về chi trả BHXH đã bộc lộ những bất cập do không phù hợp với điều kiện thực tế của các cơ quan BHXH ở địa phương trong thực hiện pháp luật. Những hạn chế này đã làm ảnh hưởng không ít đến hoạt động của cơ quan BHXH cấp cơ sở, nơi trực tiếp chi trả các chế độ BHXH cho đối tượng hưởng đồng thời làm ảnh hưởng đến tính chất thay lương của BHXH.

Tại BHXH huyện Văn Quan, tỉnh Lạng Sơn một trong các đơn vị trực tiếp áp dụng các quy định của pháp luật về chi trả BHXH trong hoạt động chuyên môn hằng ngày. Trong quá trình áp dụng pháp luật chi trả BHXH, bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn vẫn còn một số vướng mắc. Đó là đối tượng được chi trả BHXH chưa cao, mức chi trả BHXH còn chưa đáp ứng nhu cầu của đối tượng hưởng thủ tục chi trả vẫn còn phức tạp, chưa bảo đảm quyền lợi tốt nhất cho đối tượng hưởng.

Nhằm góp phần khắc phục những quy định của pháp luật, cũng như góp phần nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về chi trả BHXH tại địa bàn huyện Văn Quan, nơi em công tác, em đã chọn vấn đề: “Pháp luật về chi trả bảo hiểm xã hội và thực tiễn áp dụng tại huyện Văn Quan, tỉnh Lạng Sơn” làm đề tài nghiên cứu ở bậc luận văn thạc sĩ luật học của mình.

2. Tình hình nghiên cứu đề tài

Pháp luật về chi trả BHXH là một trong các nội dung của BHXH nên các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài thông thường là các công trình nghiên cứu về BHXH. Trong đó, có một số công trình nghiên cứu có đề cập tới pháp luật chi trả BHXH. Cụ thể như sau:

– Giáo trình, sách tham khảo: Đó là các Giáo trình luật an sinh xã hội như: Giáo trình luật an sinh xã hội của Trường Đại học Luật Hà Nội, Nxb. Công an nhân dân năm 2013, Giáo trình Luật an sinh xã hội do PSG. TS. Nguyễn Hữu Chí chủ biên Nxb. Giáo dục, Hà Nội năm 2012, Giáo trình Luật an sinh xã hội của Trường đại học Mở Hà Nội, Nxb. Lao động – xã hội, Hà Nội năm 2018,… Các sách chuyên khảo như: “Pháp luật an sinh xã hội – những vấn đề lý luận và thực tiễn”, Nxb. Tư pháp năm 2010 của tác giả Nguyễn Hiền Phương, “Bình luận một số nội dung của Luật bảo hiểm xã hội năm 2014” do TS. Nguyễn Hiền Phương chủ biên, Nxb. Tư pháp, Hà Nội năm 2016.

– Bài viết đăng trên tạp chí: Có các bài viết đăng trên các tạp chí chuyên ngành đề cập đến chi trả BHXH như: “Những vấn đề cần quan tâm qua thanh tra quỹ bảo hiểm xã hội” của tác giả Trần Xuân Lâm đăng trên tạp chí Thanh tra Chính phủ số 12/2010, bài viết “Nghiên cứu cân đối các quỹ bảo hiểm xã hội” năm 2016 của tác giả Phạm Đình Thành đăng trên tạp chí Bảo hiểm xã hội Việt Nam số 12B năm 2016.

– Đề tài nghiên cứu khoa học, luận án, luận văn: Đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở như: “Bình luận một số nội dung cơ bản của Luật bảo hiểm xã hội năm 2014” do TS Nguyễn Hiền Phương chủ nhiệm đề tài, Trường Đại học Luật Hà Nội, năm 2015 Luận án “Cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc xây dựng và hoàn thiện khung pháp luật an sinh xã hội ở Việt Nam” của tác giả Nguyễn Hiển Phương Trường Đại học Luật Hà Nội năm 2009.

Các luận văn của các cơ sở đào tạo luật khi nghiên cứu về quỹ BHXH cũng có đề cập đến chi trả BHXH như: luận văn thạc sĩ luật học “Pháp luật về quỹ bảo hiểm xã hội và thực tiễn thực hiện trên địa bàn thành phố Hà Nội” năm 2014 của tác giả Phạm Thành Công Trường Đại học Luật Hà Nội; Luận văn thạc sĩ Luật kinh tế “Pháp luật về quỹ bảo hiểm xã hội từ thực tiễn thực hiện tại thành phố Hà Nội” năm 2016 của tác giả Cao Gia Duy, Trường Đại học Luật Hà Nội, luận văn thạc sĩ luật học “Giải pháp bảo đảm an toàn quỹ bảo hiểm xã hội theo pháp luật Việt Nam” năm 2017 của tác giả Mai Thị Hậu, Trường đại học Luật Hà Nội, luận văn thạc sĩ luật học “Pháp luật về hoạt động đầu tư từ quỹ bảo hiểm xã hội ở Việt Nam” năm 2017 của tác giả Trần Thị Hằng, Trường Đại học Luật Hà Nội, Luận văn thạc sĩ luật học “Pháp luật về chi trả BHXH và thực tiễn thực hiện tại thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa” của tác giả Lê Thị Lan, Trường Đại học Mở Hà Nội, năm 2018.

Qua nghiên cứu các công trình nêu trên tác giả nhận thấy rằng một số nội dung trong các công trình nghiên cứu này đã đề cập sơ lược đến quy định của pháp luật về chủ thể chi trả BHXH, thủ tục chi trả BHXH theo quy định của Luật BHXH năm 2006, sau đó là của Luật BHXH năm 2014 và thực tiễn thực hiện pháp luật chi trả BHXH tại một số địa phương như Hà Nội, thành phố Thanh Hóa. Tuy nhiên cho đến nay chưa có công trình nghiên cứu nào phân tích và đánh giá cụ thể thực tiễn áp dụng pháp luật chi trả BHXH tại huyện Văn Quan, tỉnh Lạng Sơn. Bởi vậy, đề tài luận văn là công trình nghiên cứu không trùng lặp với các công trình nghiên cứu đã công bố.

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích của luận văn là nghiên cứu một số vấn đề lý luận về pháp luật chi trả BHXH, thực trạng pháp luật Việt Nam hiện hành về chi trả BHXH và thực tiễn thực hiện tại BHXH huyện Văn Quan, tỉnh Lạng Sơn. Từ đó luận văn đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật và hoàn thiện cơ chế áp dụng pháp luật về chi trả BHXH tại BHXH huyện Văn Quan, tỉnh Lạng Sơn.

Từ mục đích nêu trên, luận văn tập trung vào các nhiệm vụ sau đây:

– Phân tích một số vấn đề lý luận về chi trả BHXH và pháp luật chi trả BHXH.

– Phân tích đánh giá các quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về chỉ trå BHXH.

– Phân tích, đánh giá thực tiễn áp dụng các quy định của pháp luật về chi trả BHXH tại BHXH huyện Văn Quan, tỉnh Lạng Sơn.

– Đề xuất một số kiến nghị hoàn thiện các quy định của pháp luật về chi trả BHXH và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về chi trả BHXH tại huyện Văn Quan, tỉnh Lạng Sơn.

4. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu các quy định của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014, Luật An toàn vệ sinh lao động năm 2015, các văn bản hướng dẫn thi hành về chi trả BHXH, Thực tiễn áp dụng pháp luật về chi trả BHXH tại BHXH huyện Văn Quan, tỉnh Lạng Sơn trong những năm gần đây.

Phạm vi nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu những nội dung về chủ thể chi trả BHXH, điều kiện chi trả mức chi trả, thủ tục chi trả BHXH, xử lý vi phạm pháp luật về chi trả BHXH trong quy định của pháp luật hiện hành và thực tiễn áp dụng pháp luật chi trả BHXH tại huyện Văn Quan, tỉnh Lạng Sơn.

Luận văn không nghiên cứu nội dung giải quyết tranh chấp về chi trả BHXH Bởi lẽ, thực tế áp dụng pháp luật chi trả BHXH từ trước đến nay chưa xảy ra tranh chấp nào về chi trả BHXH tại địa bàn huyện Văn Quan, tỉnh Lạng Sơn.

5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Luận văn được nghiên cứu dựa trên phương pháp luận của học thuyết Mác – Lênin bao gồm phép biện chứng duy vật và phương pháp luận duy vật lịch sử:

Theo đó, vấn đề pháp luật chi trả BHXH được nghiên cứu luôn ở trạng thái vận động và phát triển trong mối quan hệ không tách rời với các yếu tố kinh tế, xã hội ở Việt Nam. Trong quá trình nghiên cứu, luận văn còn dựa trên cơ sở các quan điểm, định hướng của Đảng và nhà nước về chính sách BHXH nói chung chi trả BHXH nói riêng ở Việt Nam giai đoạn hiện nay.

Các phương pháp nghiên cứu cụ thể được sử dụng để thực hiện luận văn bao gồm các phương pháp lịch sử, phân tích chứng minh so sánh, so sánh luật học, tổng hợp, nghiên cứu thực tiễn, thống kê số liệu, dự báo khoa học.

6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Ý nghĩa lý luận: Luận văn làm rõ một số vấn đề lý luận về pháp luật chi trả BHXH, đánh giá khách quan những điểm tích cực, hạn chế của pháp luật Việt Nam hiện hành về chi trả BHXH, qua đó đề xuất phương hướng hoàn thiện quy định của pháp luật về chi trả BHXH.

Ý nghĩa thực tiễn: Luận văn cung cấp kiến thức cho những người đang làm công tác thực tiễn về BHXH nói chung chi trả BHXH nói riêng. Từ đó, giúp họ thực thi pháp luật về BHXH nói chung pháp luật về chi trả BHXH nói riêng một cách chính xác, đảm bảo quyền lợi cho đối tượng hưởng. Bên cạnh đó, luận văn cũng là nguồn tài liệu tham khảo cho sinh viên học viên, các nhà nghiên cứu, giảng dạy quan tâm đến pháp luật chi trả BHXH nói riêng, pháp luật BHXH nói chung.

7. Kết cấu của luận văn

Ngoài lời mở đầu kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn được kết cấu gồm 3 chương:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về pháp luật chi trả BHXH và quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành.

Chương 2: Thực tiễn áp dụng pháp luật về chi trả BHXH tại huyện Văn Quan, tỉnh Lạng Sơn.

Chương 3: Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về chi trả BHXH tại huyện Văn Quan, tỉnh Lạng Sơn.