[Luận văn 2020] Áp dụng hình phạt tù có thời hạn đối với người dưới 18 tuổi phạm tội từ thực tiễn tỉnh Bắc Ninh – ThS. Nguyễn Thị Hồng Thanh

[Luận văn 2020] Áp dụng hình phạt tù có thời hạn đối với người dưới 18 tuổi phạm tội từ thực tiễn tỉnh Bắc Ninh – ThS. Nguyễn Thị Hồng Thanh

Tính cấp thiết của đề tài

Người chưa 18 tuổi hay được gọi là người dưới 18 tuổi trong pháp luật hình sự của Việt Nam. Xuất phát từ đặc điểm thể chất và tâm sinh lý chưa phát triển hoàn toàn đầy đủ, trình độ nhận thức của họ còn hạn chế nên đây chính là chủ thể đặc biệt trong pháp luật, họ thường nhận được nhiều sự quan tâm hơn từ xã hội. Pháp luật có những chế định riêng dành cho người dưới 18 tuổi để bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của họ.Các quy định của pháp luật về tội phạm thường dành riêng một nội dung để nói về việc áp dụng các hình phạt đối với tội đó khi người dưới 18 tuổi phạm tội. Bên cạnh đó, do là một đối tượng đặc thù nên việc áp dụng hình phạt đối với người dưới 18 tuổi cần mang tính chất giáo dục nhưng vẫn phải đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật hiện hành.Tình trạng người dưới 18 tuổi phạm tội ngày càng tăng ở các nước đang phát triển, trong đó có Việt nam, là một những vấn đề nóng bỏng và là một trong những vấn đề đang được xã hội quan tâm. Trong những năm gần đây, ở Việt Nam tình trạng tội phạm chưa thành niên có chiều hướng ngày càng gia tăng cả về số lượng và mức độ phạm tội. Số lượng các vụ án tăng nhanh, nhiều vụ án đặc biệt nghiêm trọng xảy ra, cùng với tính chất phức tạp của từng vụ án là những thủ đoạn tinh vi, do đó tính nguy hiểm ngày càng cao để lại những hậu quả nghiêm trọng, gây bức xúc trong quần chúng nhân dân, làm xôn xao dư luận xã hội.

Tỉnh Bắc Ninh là tỉnh có tốc độ đô thị hóa, công nghiệp nhanh, có lợi thế nằm ở cửa ngõ thủ đô với nhiều tuyến đường thuận lợi cả đường bộ, đường thủy. Trên địa bàn tỉnh hiện nay có rất nhiều các khu công nghiệp, cụm công nghiệp với nhiều doanh nghiệp lớn đầu tư, đặc biệt là các doanh nghiệp FDI. Vì vậy, Bắc Ninh đã thu hút được rất nhiều lao động từ các tỉnh lân cận cũng như các tỉnh khác trên cả nước tới làm việc, sinh sống. Các khu công nghiệp lớn được mở ra như khu công nghiệp Sam Sung ở Yên Phong, khu công nghiệp Quế Võ, khu VISIP ở thị xã Từ Sơn đồng nghĩa với việc đất nông nghiệp đã bị thu hẹp, có nơi không còn đất nông nghiệp để canh tác. Người dân có tiền thu hồi đất nông nghiệp, không có đất để canh tác, lười lao động, lại có sẵn tiền cùng với việc các khu công nghiệp phát triển, dân cư tập trung đông, nhiều thành phần ở khắp nơi đến nên đã dẫn đến nhiều tệ nạn xã hội xảy ra, đặc biệt là tầng lớp thanh thiếu niên. Vì thế, các tội phạm do người dưới 18 tuổi thực hiện ngày càng gia tăng và mức độ ngày càng nghiêm trọng.Tuy nhiên, ngoài kết quả tích cực đã đạt được, hoạt động áp dụng hình phạt tù có thời hạn đối với người dưới 18 tuổi của hệ thống tòa án hai cấp trên địa bản tỉnh vẫn còn bộc lộ hạn chế, như: Quán triệt, áp dụng chưa đúng quy định của BLHS về hình phạt nói chung, hình phạt tù nói riêng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội; không thống nhất khi xác định tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội; một số trường hợp áp dụng chưa đúng các điều, khoản của Bộ luật hình sự; áp dụng tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự chưa phù hợp dẫn đến xử quá nhẹ hoặc quá nặng, mức hình phạt tù chưa phù hợp…

Từ thực trạng đó đòi hỏi tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện lý luận về áp dụng hình phạt tù có thời hạn đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, đánh giá thực tiễn để đưa ra các giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả áp dụng hình phạt tù có thời hạn đối với người dưới 18 tuổi phạm tội trong công tác xét xử. Vì vậy, tác giả chọn đề tài: “Áp dụng hình phạt tù có thời hạn đối với người dưới 18 tuổi phạm tội từ thực tiễn tỉnh Bắc Ninh” để thực hiện luận văn thạc sĩ luật học.

Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Nghiên cứu về áp dụng hình phạt tù nói chung và áp dụng hình phạt tù đối với người dưới 18 tuổi nói riêng đã nhận được sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu, nhà khoa học:

Tác giả Nguyễn Thị Thu Huyền (2012), Hình phạt tù có thời hạn áp dụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội theo Luật hình sự Việt Nam, Luận văn thạc sĩ, Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội. Nghiên cứu khái niệm, mục đích, điều kiện áp dụng của hình phạt tù có thời hạn áp dụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội theo quy định của luật hình sự Việt Nam từ năm 1945 đến nay; thực tiễn áp dụng hình phạt tù có thời hạn đối với người dưới 18 tuổi phạm tội thông qua số liệu của các Tòa án và các bản án của Tòa án trong những năm gần đây. Từ đó nêu lên thực trạng áp dụng hình phạt này trong thực tiễn và đưa ra giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật cũng như nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng hình phạt này trong thực tiễn.

Tác giả Hoàng Thị Thương (2017), Hình phạt tù trong Luật hình sự Việt Nam,Luận văn thạc sĩ, Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội. Việc nghiên cứu về chế định này trong pháp luật hình sự là cần thiết, vừa có tính lý luận có tính thực tiễn trong việc hoàn thiện chế định này, cũng như hoàn thiện về hình phạt trong pháp luật hình sự. Luận văn giải quyết nhiều vấn đề quan trọng về lý luận liên quan tới hình phạt tù, cụ thể: tổng hợp các quan điểm, các khái niệm về hình phạt tù; nghiên cứu các quy định pháp luật thực định về hình phạt tù; tìm hiểu thực trạng áp dụng về hình phạt tù. Trên cơ sở kết quả nghiên cứu lý luận và thực tiễn, luận văn đã đề xuất các định hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng hình phạt tù trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền và cải cách tư pháp hiện nay ở Việt Nam.

Tác giả Nguyễn Thị Việt Hà (2017), Quyết định hình phạt tù có thời hạn đối với người dưới 18 tuổi theo Luật hình sự Việt Nam, Luận văn thạc sĩ, Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội.Luận văn là công trình nghiên cứu lý luận đề cập đến việc làm sáng tỏ một cách toàn diện và hệ thống về quyết định hình phạt tù áp dụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội; làm rõ một số vấn đề chung về người dưới 18 tuổi phạm tội, phân tích quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về hình phạt tù áp dụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội và thực tiễn áp dụng hình phạt này ở địa phương. Trên cơ sở đó luận văn đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng của hình phạt đối với người dưới 18 tuổi phạm tội trên khía cạnh lập pháp và việc áp dụng trong thực tiễn. Luận văn tập trung nghiên cứu khái niệm, mục đích, điều kiện áp dụng quyết định hình phạt tù đối với người dưới 18 tuổi phạm tội theo quy định của pháp luật hình sự Việt Nam từ năm 1945 đến nay; thực tiễn quyết định hình phạt tù đối với người dưới 18 tuổi phạm tội thông qua số liệu của các Tòa án và các bản án của Tòa án trên địa bàn tỉnh Phú Thọ từ năm 2010 đến 2016. Từ đó nêu lên thực trạng áp dụng hình phạt này trong thực tiễn và đưa ra giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật cũng như nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng hình phạt này trong thực tiễn.

Tác giả Trần Thị Thu Hằng (2011), Hình phạt tù và thi hành hình phạt tù – những vấn đề lý luận và thực tiễn, Luận văn thạc sĩ, Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội. Bằng cách tiếp cận tổng thể từ cái chung đến cái cụ thể, đi từ lý luận đến đánh giá thực tiễn xét xử, làm rõ khái niệm, mục đích của hình phạt tù, vai trò ý nghĩa, bản chất pháp lý của hình phạt tù. Làm rõ các vấn đề lý luận về thi hành hình phạt tù như khái niệm; các điều kiện thi hành hình phạt tù; trình tự thủ tục thi hành hình phạt tù. Đánh giá thực trạng áp dụng hình phạt tù và thi hành hình phạt tù nhằm làm rõ những ưu điểm, hạn chế và những nguyên nhân của nó. Trên cơ sở các quan điểm của Đảng và Nhà nước về hình phạt tù và thi hành hình phạt tù, đề xuất các giải pháp, kiến nghị góp phần nâng cao hiệu quả áp dụng hình phạt tù và thi hành hình phạt tù.

Tác giả Nguyễn Mạnh Tuấn (2014), Quyết định hình phạt tù có thời hạn theo Luật Hình sự Việt Nam (Trên cơ sở số liệu thực tiễn của địa bàn thành phố Hà Nội),Luận văn thạc sĩ, Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội.Đây là công trình nghiên cứu một cách khá toàn diện về quyết định hình phạt tù có thời hạn theo pháp luật hình sự Việt Nam. Luận văn tổng hợp những quan điểm khoa học về quyết định hình phạt tù có thời hạn, việc nghiên cứu một cách hệ thống về mặt lý luận chế định quyết định hình phạt tù có thời hạn, trên cơ sở đó giải quyết những vướng mắc mà thực tiễn đặt ra, đề xuất những phương án hoàn thiện pháp luật về vấn đề quyết định hình phạt tù có thời hạn, đảm bảo sự nhận thức thống nhất trong thực thi pháp luật là vấn đề mang tính cấp bách, có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng và áp dụng pháp luật trong giai đoạn hiện nay.

Tác giả Phạm Thị Phương Thảo (2018), Áp dụng hình phạt tù có thời hạn đối với người dưới 18 tuổi phạm tội theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn Thành phố Hồ Chí Minh, Luận văn thạc sĩ luật học, Học viện Khoa học xã hội Việt Nam đã làm rõ những vấn đề lý luận về áp dụng hình phạt tù dựa trên những đặc thù cơ bản của đối tượng phạm tội là người dưới 18 tuổi. Trên cơ sở nghiên cứu thực tiễn kết quả cũng như những hạn chế trong việc áp dụng hình phạt tù đối với người dưới 18 tuổi của TAND hai cấp thành phố Hồ Chí Minh, đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả áp dụng hình phạt tù đối với người dưới 18 tuổi.

Để hoàn thiện hệ thống lý luận, nghiên cứu kinh nghiệm của các địa phương trong việc áp dụng hình phạt tù đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, đề tài tìm đọc các tài liệu như: Luận án tiến sĩ của tác giả Chu Thị Thu Trang (2009) với đề tài “Hoạt động áp dụng pháp luật hình sự của các cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án Việt Nam”, Luận án tiến sĩ của tác giả Lương Ngọc Trâm (2017), “Quyết định hình phạt đối với người dưới 18 tuổi phạm tội ở thành phố Hồ Chí Minh”. Hay những vấn đề được làm rõ trongluận văn thạc sĩ của tác giả Hoàng Văn Huyền (2016), “Áp dụng hình phạt theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang” và của tác giả Đinh Tấn Long (2017), “Áp dụng hình phạt theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam”…

Hiện nay, chủ trương về xử lý đối với người dưới 18 tuổi phạm tội đã được Nhà nước điều chỉnh cho phù hợp trong BLHS năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017. Đồng thời, việc nghiên cứu về áp dụng hình phạt tù đối với người dưới 18 tuổi trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh đã có sự thay đổi nhất định trong bối cảnh mới với môi trường kinh tế – xã hội của tỉnh thay đổi từng ngày. Các công trình nghiên cứu trên đã giúp tác giả hình thành hệ thống các vấn đề lý luận liên quan đến áp dụng hình phạt đối với người dưới 18 tuồi, giúp tác giả rút ra được các bài học kinh nghiệm trong quá trình thực hiện việc quyết định hình phạt của tòa án nhân dân hai cấp đối với người dưới 18 tuổi. Vì vậy, hy vọng việc nghiên cứu về áp dụng hình phạt tù có thời hạn đối với người dưới 18 tuổi phạm tội từ thực tiễn tỉnh Bắc Ninh sẽ góp phần khiêm tốn mang tới những cái nhìn mới mẻ về vấn đề lý luận và thực tiễn của hoạt động này.