[Luận văn 2020] Áp dụng án treo từ thực tiễn tỉnh Bắc Ninh – ThS. Phan Minh Đức

[Luận văn 2020] Áp dụng án treo từ thực tiễn tỉnh Bắc Ninh – ThS. Phan Minh Đức

Tính cấp thiết của đề tài

Trong luật hình sự nước ta, chế định án treo là chế định ra đời từ rất sớm. Trải qua nhiều thời kỳ, chế định án treo luôn thể hiện được vị trí, vai trò hết sức quan trọng trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm đồng thời có tác dụng khuyến khích người bị kết án tự có ý thức cải tạo bản thân để trở thành công dân có ích cho xã hội.

Nghị quyết 08/NQ-TW ngày 02/01/2002 “Về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới” và Nghị quyết 49/NQ-TW ngày 02/6/2005 “Về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020” của Bộ Chính trị ra đời trở thành định hướng chiến lược cho công cuộc cải cách tư pháp ở nước ta. Nghị quyết này đề cập nhiều nội dung khác nhau của công tác tư pháp trong đó có nội dung giảm hình phạt tù, “đề cao hiệu quả phòng ngừa và tính hướng thiện trong việc xử lý người phạm tội”. Đến nay, chế định án treo tiếp tục được các nhà lập pháp quy định tại Điều 65 BLHS 2015 sửa đổi bổ sung 2017 trên sở kế thừa phát triển qua các giai đoạn, đặc biệt từ BLHS 1985, BLHS 1999. Có thể nói đây là quy định tiến bộ và mang tính nhân đạo của Nhà nước ta. Án treo, là một biện pháp không thể thiếu trong hệ thống biện pháp tác động về hình sự của nhà nước ta. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, vẫn có hiện tượng tòa án địa phương áp dụng chế định án treo không có căn cứ và không đúng pháp luật. Trên thực tế, vẫn có tình trạng một số người phạm tội không đủ điều kiện cho hưởng án treo nhưng Tòa án lại cho hưởng án treo, ngược lại có những trường hợp đủ điều kiện hưởng án treo lại không được hưởng. Điều đó đã làm mất đi ý nghĩa của án treo, mục đích răn đe, giáo dục, phòng ngừa chung và phòng ngừa riêng kém hiệu quả dẫn đến việc bản án do tòa án tuyên không được sự đồng tình của dân, giảm hiệu quả đấu tranh phòng chống tội phạm. BLHS 2015 sửa đổi bổ sung 2017 có hiệu lực kể từ ngày 01/01/2018; hiện nay đã hơn 1 năm áp dụng các quy định của BLHS 2015, do đó cần có sự nghiên cứu quá trình áp dụng các quy phạm pháp luật hình sự nói chung và quy phạm về án treo nói riêng trong thực tiễn để có những nhận định, đánh giá đúng đắn, từ đó đưa ra những giải pháp nâng cao chất lượng áp dụng án treo.

Cùng với quá trình chuyển đổi nền kinh tế của đất nước, tình hình kinh tế ở Bắc Ninh cũng có nhiều thay đổi. Là một tỉnh được tách ra từ tỉnh Hà Bắc cũ, được tái lập theo nghị quyết của Quốc hội khoá IX, kỳ họp thứ 10 ngày 06/11/1996, với đặc điểm là một tỉnh nằm ở vùng đồng bằng Bắc bộ, có nhiều làng nghề truyền thống, giao thông thuận lợi, Bắc Ninh thu hút được rất nhiều nhà đầu tư nước ngoài đến đầu tư. Nhiều khu công nghiệp đã được xây dựng và đi vào hoạt động, ngoài ra còn có các cụm công nghiệp vừa và nhỏ và là nơi tập trung các làng nghề tiểu thủ công nghiệp truyền thống. Tuy nhiên, cùng với quá trình phát triển kinh tế nói trên thì bên cạnh đó các loại tội phạm cũng có xu hướng ngày một gia tăng, đây là vấn đề được sự quan tâm của các cấp, các ngành trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh. Các cơ quan bảo vệ pháp luật như Toà án, Viện kiểm sát, Công an là những cơ quan được giao nhiệm vụ trực tiếp đấu tranh với các loại tội phạm. Trong đó Tòa án có vị trí trung tâm và xét xử là hoạt động trọng tâm trong toàn bộ quá trình tố tụng, là giai đoạn quan trọng quyết định tính đúng đắn, tính khách quan trong việc giải quyết vụ án đúng người đúng tội đùng pháp luật. Tòa án cũng là cơ quan duy nhất được quyền áp dụng hay không áp dụng án treo đối với người phạm tội.

Xuất phát từ những phân tích về lý luận và thực tiễn trên, việc nghiên cứu hoàn thiện cơ sở lý luận và thực tiễn về áp dụng án treo tại phiên tòa đóng vai trò quan trọng. Hơn nữa, từ khi có BLHS mới, chưa có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này đặc biệt là trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh. Trước yêu cầu đó, tác giả đã chọn đề tài: “Áp dụng án treo từ thực tiễn tỉnh Bắc Ninh” để làm để tài luận văn Thạc sĩ.

Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong suốt thời gian qua, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu khoa học về án treo. Có thể kể đến các công trình nghiên cứu như:

Giáo trình: Giáo trình Luật hình sự của Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội, Giáo trình Luật hình sự Việt Nam của Trường Đại học Luật Hà Nội; Giáo trình luật hình sự Việt Nam phần chung của Học viện khoa học xã hội; Giáo trình luật hình sự Việt Nam phần chung của Học viện Tư pháp; Giáo trình Luật hình sự phần chung cửa trường Đại học Cần Thơ… Trong các giáo trình Luật hình sự này chế định án treo mới chỉ đề cập những vấn đề cơ bản khái quát.

Sách, báo, tạp chí: Nguyễn Văn Nghĩa (2006), Thi hành hình phạt tù cho hưởng án treo và hình phạt cải tạo không giam giữ trước yêu cầu của cải cách tư pháp, Tạp chí Dân chủ và pháp luật; Đỗ Văn Chỉnh (2007), Án treo và thực tiễn áp dụng án treo, Tạp chí Tòa án nhân dân; Lê Đăng Doanh (2011), Án treo – một số vấn đề cần nghiên cứu trao đổi và hướng dẫn thi hành, Tạp chí Tòa án nhân dân; GS.TS Lê Cảm (2005), Chế định án treo và mô hình lý luận cơ bản của nó trong luật hình sự Việt Nam, Tạp chí Tòa án nhân dân; Phạm Văn Báu (2007), Chế độ thử thách của án treo trong luật hình sự Việt Nam , Tạp chí Luật học; Đỗ Văn Chỉnh (2013), Án treo và thực tiễn, Tạp chí Tòa án nhân dân; Phạm Minh Tuyên (2017), Án treo – từ thực tiễn thi hành Nghị quyết số 01/2013 của Hội đồng Thẩm phán TANDTC, Tạp chí Tòa án nhân dân; Trần Văn Biên và Đinh Thế Hưng (chủ biên), Bình luận khoa học BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).

Luận văn thạc sĩ: Nguyễn Thị Thu Phương (2011), Chế định án treo trong Bộ luật Hình sự Việt Nam năm 1999 – Những vấn đề lý luận và thực tiễn, Luận văn thạc sĩ trường Đại học luật Hà Nội; Trần Quang Hiếu (2017), Áp dụng án treo theo pháp luật hình sự việt nam từ thực tiễn tỉnh Quảng Bình, Luận văn thạc sĩ Học viện khoa học xã hội; Nguyễn Thanh Tùng (2010), Áp dụng án treo trong hoạt động xét xử trên địa bàn Hà Tĩnh, Luận văn thạc sĩ Viện Nhà nước và Pháp luật; Phạm Đức Trung (2014), Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về thi hành hình phạt tù cho hưởng án treo, cải tạo không giam giữ, Luật văn thạc sĩ Khoa luật Đại học quốc gia Hà Nội.

Các công trình nghiên cứu nói trên đã đề cập đến chế định án treo ở khía cạnh tổng quát trên cơ sở các văn bản quy phạm pháp luật như Bộ luật hình sự năm 1999 (sửa đổi, bổ sung năm 2009); Nghị quyết 01/2013/NQ-HĐTP ngày 06 tháng 11 năm 2013 Nghị quyết hướng dẫn áp dụng điều 60 của Bộ luật hình sự về án treo; Bộ luật hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017). Tuy nhiên, đến nay, chưa có công trình nghiên cứu nào đề cập đến chế định án treo theo hướng dẫn tại Nghị quyết số: 02/2018/NQ-HĐTP ngày 15 tháng 5 năm 2018 của HĐTP TANDTC hướng dẫn áp dụng điều 65 của Bộ luật hình sự về án treo; và không có công trình nghiên cứu khoa học nào nghiên cứu một cách cụ thể, chuyên sâu tại địa tỉnh Bắc Ninh. Do vậy, đề tài luận văn “Áp dụng án treo từ thực tiễn tỉnh Bắc Ninh” đảm bảo tính mới và không trùng lặp với các công trình nghiên cứu khoa học có liên quan.

Kết cấu của luận văn

Luận văn gồm phần Mở đầu, phần Kết luận và ba chương:

Chương 1. Những vấn đề lý luận và pháp luật về áp dụng án treo

Chương 2. Thực tiễn áp dụng án treo tại tỉnh Bắc Ninh

Chương 3. Sự cần thiết và các giải pháp bảo đảm áp dụng đúng án treo