[Luận văn 2020] Pháp luật về bảo vệ lao động chưa thành niên ở Việt Nam – ThS. Nguyễn Thị Thanh Thủy

[Luận văn 2020] Pháp luật về bảo vệ lao động chưa thành niên ở Việt Nam – ThS. Nguyễn Thị Thanh Thủy

1. Tính cấp thiết của đề tài

Quyền con người là quyền của các thành viên trong xã hội loài người quyền của tất cả mọi người. Đó là nhu cầu, lợi ích và năng lực của con người được thể chế hoá trong pháp luật, được pháp luật bảo vệ. Đối tượng người chưa thành niên được Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm không chỉ dựa trên nguyên tắc bảo vệ quyền con người mà đây còn là một chủ thể đóng vai trò quan trọng trong xã hội, dễ bị tổn thương, cần sự chăm sóc, giáo dục đặc biệt.

Lao động sản xuất được coi là hoạt động sống của con người, là nguồn tạo ra của cải vật chất cũng như những giá trị tinh thần cho nhân loại. Quan hệ lao động là một trong những quan hệ mang tính kinh tế xã hội quan trọng được nhà nước quan tâm và điều chỉnh thông qua các quy định pháp luật. Trong đó, với vai trò là một bộ phận người lao động không thể thiếu, lao động chưa thành niên là đối tượng lao động có những đặc điểm riêng biệt so với các nhóm người lao động khác.

Thấy rõ tầm quan trọng của việc bảo vệ người chưa thành niên, đặc biệt là lao động chưa thành niên, Nhà nước ta đã có nhiều hoạt động nhằm thúc đẩy việc bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp cho đối tượng này. Ngày 20/2/1990,Việt Nam phê chuẩn Công ước Quyền Trẻ em, với hoạt động này, Việt Nam trở thành quốc gia đầu tiên ở châu Á và quốc gia thứ hai trên thế giới cam kết thực hiện Công ước Quyền Trẻ em. Việt Nam đã ban hành nhiều văn bản pháp luật hiện hành mà trong đó có quy định riêng đối với người chưa thành niên như Luật Thanh niên; Bộ luật Lao động; Luật Chăm sóc sức khỏe nhân dân; Bộ luật Dân sự; Bộ luật Hình sự; Luật Bình đẳng giới; Luật Bảo hiểm y tế; Luật Giáo dục; Luật Phòng chống bạo lực gia đình; Luật Phòng chống buôn bán người; Luật Nuôi con nuôi;… Tuy nhiên, việc vi phạm và xâm hại các quyền của người chưa thành niên, cũng như tình trạng vi phạm pháp luật của người chưa thành niên vẫn xảy ra và mang tính chất phức tạp. Lí do là các quy phạm pháp luật còn thiếu thống nhất, thiếu toàn diện, nhiều văn bản và chính sách còn mâu thuẫn và trùng lặp; sự phối hợp của các cơ quan có liên quan trong việc tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật chưa cao, bên cạnh đó ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ, của nhân dân chưa thật sự tốt, chưa chú trọng công tác đảm bảo quyền của người chưa thành niên và lao động chưa thành niên.

Với những lí do trên, tác giả đã lựa chọn việc nghiên cứu đề tài: “Pháp luật về bảo vệ lao động chưa thành niên ở Việt Nam”. Qua luận văn, tác giả hi vọng có những đóng góp mới, có hiệu quả trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người LĐCTN, đồng thời tìm ra được những điểm còn hạn chế của pháp luật về bảo vệ LĐCTN, từ đó đưa ra những đề xuất, kiến nghị để hoàn thiện.

2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Vấn đề quyền con người nói chung và quyền của người chưa thành niên nói riêng trong thời gian qua đã được sự quan tâm của cộng đồng quốc tế cũng như nhiều quốc gia và đã được nhiều tổ chức, cá nhân nghiên cứu ở các phạm vi khác nhau. Cụ thể ở Việt Nam:

• Sách chuyên khảo:

+ “Quyền con người – Tiếp cận đa ngành và liên ngành luật học” – GS.TS Võ Khánh Vinh chủ biên, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 2010 (3 tập 1010 tr);

+ “Quyền con người” (Giáo trình giảng dạy sau đại học) – GS.TS Võ Khánh Vinh chủ biên, Nxb Khoa học xã hội, 2011 (431 tr);

+ Bảo vệ các nhóm dễ bị tổn thương trong Tố tụng hình sự. Trung tâm nghiên cứu quyền con người – quyền công dân và Trung tâm nghiên cứu tội phạm học và tư pháp hình sự trực thuộc khoa Luật – Đại học quốc gia Hà Nội;

+ Bảo vệ quyền trẻ em trong pháp luật Việt Nam, Hoàng Thế Liên, Nxb Giáo dục 1996;

+ “Giáo trình Lý luận và pháp luật về Quyền con người”, Khoa luật, Đại học Quốc gia Hà Nội, 2009, Nxb Chính trị quốc gia (670 tr);

+ Luật Quốc tế về quyền của các nhóm người dễ bị tổn thương, Trung tâm nghiên cứu quyền con người và quyền công dân trực thuộc khoa Luật Đại học quốc gia Hà Nội;

+ Quyền, lợi ích của phụ nữ và trẻ em trong quan hệ hôn nhân và gia đình, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh 1999;

+ Nguyễn Đình Lộc, Bảo vệ quyền trẻ em trong pháp luật Việt Nam, Nxb Giáo dục, Hà Nội, 1996.

• Luận án, luận văn:

+ Nguyễn Thị Nhàn, Lao động chưa thành niên theo pháp luật lao động Việt Nam hiện nay, Luận văn thạc sĩ, năm 2016;

+ Lê Minh Thắng, Đảm bảo quyền của người chưa thành niên trong tő tụng hình sự ở Việt Nam, Luận án tiến sĩ, năm 2012;

+ Lê Thị Huyền Trang, Pháp luật về bảo vệ quyền lợi của người lao động chưa thành niên ở Việt Nam, Luận văn thạc sĩ, năm 2008;

+ Lã Văn Bằng, Hoàn thiện pháp luật về quyền được bảo vệ của trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt ở Việt Nam, Luận văn thạc sĩ, năm 2011;

+ Trần Thắng Lợi, Hoàn thiện pháp luật về người lao động chưa thành niên trong điều kiện hội nhập quốc tế, Luận án tiến sĩ, năm 2012;

• Tạp chí:

+ Quyền và bổn phận của trẻ em – những vấn đề đặt ra cho xã hội hiện nay, Đặng Khanh, Tạp chí Cộng sản số 16/2013;

+ Bài viết: “Phòng chống bạo lực gia đình đối với trẻ em và lao động trẻ em – những vấn đề lý luận và thực tiễn” của Tiến sĩ Đỗ Ngân Bình, Trường Đại học Luật Hà Nội, đăng trên Tạp chí Luật học số 2, năm 2009.

Có thể thấy việc nghiên cứu về quyền của người chưa thành niên trong thời gian qua đã được quan tâm đúng mức và đạt được những thành tựu nhất định. Các công trình nghiên cứu ở trên về quyền của NCTN đã khai thác được các vấn đề về chăm sóc, bảo vệ trẻ em; trau dồi, nâng cao kiến thức cho NCTN, thực hiện quyền của NCTN dựa vào cơ chế quản lý Nhà nước. Tuy nhiên, chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu về hoàn thiện pháp luật về bảo vệ lao động chưa thành niên ở Việt Nam hiện nay. Luận văn có thể bổ sung cái nhìn tổng quát về quyền NCTN dưới góc độ nhân quyền, từ đó hoàn thiện hơn pháp luật Việt Nam về NCTN nhằm có những sự điều chỉnh hợp lý, tăng cường đảm bảo các quyền của NCTN trên thực tế.

3. Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ của luận văn

Mục đích của luận văn là trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý luận, đánh giá thực trạng pháp luật về bảo vệ lao động chưa thành niên, từ đó, luận văn đề xuất các kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về bảo vệ LĐCTN ở Việt Nam.

Để đạt được mục đích nghiên cứu của luận văn như đã nêu, nhiệm vụ của luận văn bao gồm:

Thứ nhất, nghiên cứu làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về quyền của người chưa thành niên, pháp luật về bảo vệ lao động chưa thành niên.

Thứ hai, phân tích thực trạng những quy định của pháp luật về bảo vệ LĐCTN ở Việt Nam trên một số lĩnh vực, đánh giá và chỉ ra những ưu điểm, những mặt còn hạn chế, nguyên nhân trong xây dựng, hoàn thiện pháp luật về bảo vệ LĐCTN.

Thứ ba, trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, nêu lên quan điểm và đề xuất các kiến nghị hoàn thiện pháp luật về bảo vệ LĐCTN ở Việt Nam.

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1. Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các vấn đề lý luận, pháp lý, thực tiễn của pháp luật về bảo vệ lao động chưa thành niên, những kiến nghị được đề xuất nhằm hoàn thiện pháp luật về bảo vệ lao động chưa thành niên ở Việt Nam hiện nay.

4.2. Phạm vi nghiên cứu

Do vấn đề đảm bảo quyền của NCTN có phạm vi rất rộng, luận văn chỉ tập trung nghiên cứu pháp luật về bảo vệ LĐCTN trong phạm vi luật Lao động, cụ thể là BLLĐ năm 2012, BLLĐ năm 2019; để chỉ ra những ưu điểm, hạn chế làm cơ sở đề xuất quan điểm, giải pháp hoàn thiện pháp luật về bảo vệ LĐCTN ở Việt Nam.

5. Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu để thực hiện Luận văn, tác giả đã sử dụng phép duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của triết học Mác – Lê Nin cũng như của lý luận chung về Nhà nước và pháp luật làm cơ sở phương pháp luận. Đồng thời, luận văn cũng bám sát các chủ trương, định hướng, chính sách của Đảng, Nhà nước về quyền con người và các Công ước về quyền con người, cũng như Công ước về quyền trẻ em của Liên hợp quốc. Ngoài ra, tác giả cũng sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh và đánh giá phù hợp với từng nội dung nghiên cứu.

6. Ý nghĩa và những đóng góp của Luận văn

6.1. Ý nghĩa

– Ý nghĩa lý luận: Kết quả nghiên cứu của Luận văn góp phần làm giàu thêm vấn đề về lý luận về pháp luật đảm bảo quyền con người nói chung và người chưa thành niên nói riêng. Góp phần luận giải tính phổ biến và đặc thù của quyền của NCTN, coi quyền của NCTN là giá trị được thừa nhận chung và nó cũng được cụ thể hóa trong từng lĩnh vực cụ thể, ở từng quốc gia.

– Ý nghĩa thực tiễn: Thực tiễn hệ thống pháp luật của nước ta thời gian qua cho thấy quyền của NCTN vẫn chưa được đảm bảo tốt nhất, pháp luật về đảm bảo quyền của NCTN chưa thực sự thống nhất, có nhiều điểm còn mâu thuẫn, chồng chéo.Với việc đưa ra nhận thức đầy đủ, có hệ thống về đảm bảo quyền của NCTN và phân tích thực trạng của vấn đề này sẽ góp phần hoàn thiện pháp luật về bảo vệ LĐCTN. Các khuyến nghị khoa học của đề tài có giá trị tham khảo trong quá trình hoàn thiện pháp luật về bảo vệ LĐCTN ở nước ta, cũng như quá trình tổ chức thực hiện pháp luật về bảo vệ LĐCTN ở nước ta, góp phần thống nhất nhận thức xã hội và nâng cao công tác xây dựng hoàn thiện pháp luật về lĩnh vực này.

6.2. Đóng góp

Luận văn nghiên cứu pháp luật về bảo vệ lao động chưa thành niên, với mong muốn góp phần hoàn thiện các quy định pháp luật về bảo vệ LĐCTN nói riêng và quyền con người nói chung. Luận văn đã có những điểm mới sau đây:

Thứ nhất, góp phần luận giải hệ thống lý luận hoàn thiện pháp luật về bảo vệ LĐCTN: Chỉ rõ cơ sở để xác định khái niệm người chưa thành niên, quyền của NCTN và xác định các đặc điểm riêng của đối tượng này để phân biệt với các đối tượng khác, đồng thời làm căn cứ cho việc hoàn thiện các quy định riêng đối với NCTN; chỉ rõ mục đích, ý nghĩa của việc điều chỉnh pháp luật đối với đối tượng này.

Thứ hai, luận văn đã phân tích, chỉ ra những kinh nghiệm của một số nước khi điều chỉnh pháp luật đối với vấn đề đảm bảo quyền của người chưa thành niên. Đây là một trong cơ sở tham khảo quan trọng nhằm so sánh, học hỏi kinh nghiệm và hoàn thiện pháp luật về bảo vệ lao động chưa thành niên ở nước ta.

Thứ ba, đưa ra sự đánh giá toàn diện về thực trạng về các quy định pháp luật về bảo vệ lao động chưa thành niên, cũng như thực tiễn áp dụng và chỉ ra những vấn đề cần phải sửa đổi, bổ sung trong hệ thống pháp luật.

Thứ tư, xác định những yêu cầu cần thiết của việc hoàn thiện các quy định hiện hành về quyền của NCTN, để xuất, xây dựng, bổ sung những quy định thể chế, thiết chế nhằm hoàn thiện pháp luật, tăng cường hiệu quả về đảm bảo quyền của NCTN.

7. Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, Luận văn gồm 3 chương:

Chương 1. Cơ sở lý luận về lao động chưa thành niên và pháp luật về bảo vệ lao động chưa thành niên.

Chương 2. Thực trạng pháp luật về bảo vệ lao động chưa thành niên và thực tiễn thi hành.

Chương 3. Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả pháp luật về bảo vệ lao động chưa thành niên ở Việt Nam.