[Tiểu luận 2024] Để bảo vệ và thúc đẩy quyền con người, có ý kiến cho rằng cần thành lập cơ quan nhân quyền quốc gia ở Việt Nam. ỦNG HỘ ý kiến trên? (ST0045)

[Tiểu luận 2024] Để bảo vệ và thúc đẩy quyền con người, có ý kiến cho rằng cần thành lập cơ quan nhân quyền quốc gia ở Việt Nam. ỦNG HỘ ý kiến trên? (ST0045)

Mục lục

Lời mở đầu

Xuyên suốt chiều dài lịch sử của dân tộc, Việt Nam luôn nhất quán mục tiêu, chính sách tất cả vì con người, quyền con người được bảo đảm thực hiện thông qua Hiến pháp và pháp luật. Hoà cùng dòng chảy phát triển của kinh tế, văn hoá, xã hội, phải chăng các cơ chế bảo vệ quyền con người cần được hoàn thiện hơn nữa để đảm bảo bảo vệ quyền con người được sâu rộng và toàn diện . Chính vì lẽ đó, đứng trên quan điểm của nhóm mình, chúng em xin được đưa ra những quan điểm bảo vệ cho câu hỏi: có hay không việc cần thành lập cơ quan nhân quyền quốc gia (CQNQQG) tại Việt Nam để bảo vệ và thúc đẩy quyền con người?

1. Một số khái niệm cơ bản về quyền con người

1.1. Quyền con người

Quyền con người là những quyền tự nhiên của con người ,không thể bị tước bỏ bởi bất cứ ai và chính thể nào. Bên cạnh đó, quyền con người được hiểu dưới góc độ pháp lý là: những bảo đảm pháp lý toàn cầu có tác dụng bảo vệ các cá nhân và các nhóm chống lại những hành động hoặc sự bỏ mặc mà làm tổn hại đến nhân phẩm, những sự được phép và sự tự do cơ bản của con người.

1.2. Cơ quan nhân quyền quốc gia

Theo định nghĩa của Liên hiệp quốc, “cơ quan nhân quyền quốc gia” là “một cơ quan được giao những chức năng cụ thể trong việc thúc đẩy và bảo vệ nhân quyền.”

1.3. Bảo vệ và thúc đẩy quyền con người

Bảo vệ quyền con người là các hoạt động điều tra vi phạm, buộc chủ thể vi phạm phải bồi thường cho nạn nhân, chịu trách nhiệm pháp lý và khôi phục lại trạng thái ban đầu.

Thúc đẩy quyền con người là các hoạt động nhằm phổ biến thông tin và kiến thức về quyền.

2. Lưu ý

Cơ quan nhân quyền quốc gia được nhắc đến trong bài tranh biện là cơ quan hiến định độc lập, được nhà nước tôn trọng trong việc hoạt động độc lập, ghi nhận đủ những quyền lợi cần thiết và cung cấp kinh phí, cơ sở vật chất và nguồn nhân lực chất lượng cao đảm bảo cho sự hoạt động lâu dài và hiệu quả.

3. Hệ thống luận điểm

3.1. CQNQQG với tư cách cơ quan hiến định độc lập đảm bảo khả năng giám sát, ngăn chặn các hành vi vi phạm nhân quyền của cơ quan nhà nước

3.1.1. Cơ sở pháp lý: các nguyên tắc liên quan đến địa vị của các cơ quan quốc gia về nhân quyền, Khoản 3 Điều 2 hiến pháp 2013.

3.1.2. Phân tích lập luận:

Quyền lực nhà nước, một mặt, là yếu tố cần thiết để duy trì trật tự xã hội; mặt khác, luôn có xu hướng bị lạm dụng bởi những người nắm giữ. Do vậy, quyền lực nhà nước cần phải được kiểm soát. Ở cấp độ quốc gia, các nhà nước là chủ thể có nghĩa vụ chính trong việc bảo vệ, thúc đẩy nhân quyền, vừa có thể là thủ phạm của các vi phạm nhân quyền có vì vậy cần một cơ quan nhân quyền quốc gia với tư cách cơ quan hiến định độc lập giám sát việc thực hiện các vấn đề liên quan đến nhân quyền và báo cáo, xử lý những hành vi đó.

Thứ nhất, kiểm soát việc thực hiện quyền lực nhà nước là hoạt động đặc thù với những khó khăn và sự phức tạp lớn hơn nhiều so với việc kiểm soát, bảo đảm sự tuân thủ pháp luật của các cá nhân và tổ chức phi nhà nước. Nếu chủ thể kiểm soát, tức là các cơ quan hiến định độc lập, không có sự độc lập với đối tượng chịu sự kiểm soát thì sẽ rất dễ bị đối tượng chịu sự kiểm soát thao túng và do đó không thể thực hiện chức năng của mình một cách hiệu quả. Trong một bộ máy nhà nước cụ thể, các cơ quan hiến định độc lập thường được đặt ở vị trí sao tránh được những yếu tố về tổ chức, tài chính hay chế độ hoạt động có thể ảnh hưởng tới tính khách quan khi thực hiện nhiệm vụ.

Cụ thể đa số cơ quan nhân quyền quốc gia trên thế giới được độc lập cả về tổ chức ( tuyển chọn thành viên, bổ nhiệm , bãi nhiệm ), về hoạt động ( đưa ra những quyết định, xây dựng kế hoạch hoạt động, xác định ưu tiên trong quá trình làm việc ) và bảo đảm về đặc quyền hoặc miễn trách khi thi hành công vụ và hành động với thiện chí như   không thể bị khám văn phòng làm việc một cách tùy tiện, hoặc bị kiện về tội bôi nhọ người khác khi nêu quan điểm để bảo vệ nhân quyền.

Thứ hai, ba nhánh lập pháp, hành pháp và tư pháp có   có những hoạt động mang tính kiểm soát quyền lực, ví dụ cơ quan lập pháp tiến hành các hoạt động chất vấn đối với các cơ quan nhà nước ở trung ương hay cơ quan tư pháp tiến hành xét xử các vụ khiếu kiện hành chính qua đó kiểm soát hoạt động của cơ quan hành chính về mặt pháp lí. Tuy nhiên, các hoạt động kiểm soát quyền lực nhà nước này chỉ là một phần chứ không phải toàn bộ chức năng của các cơ quan nói trên.

Khác với các cơ quan thực hiện quyền lực nhà nước truyền thống, cơ quan hiến định độc lập được thành lập trong bộ máy nhà nước hiện đại và được giao các mảng chức năng khác nhau, song đều nhằm kiểm soát quyền lực nhà nước. Nói cách khác, cơ quan hiến định độc lập tác động tới quyền lực nhà nước, bảo đảm quá trình giao và thực thi quyền lực nhà nước được thực hiện một cách đúng đắn theo các tiêu chuẩn như dân chủ, minh bạch và pháp quyền điều này giúp làm giảm đáng kể tình trạng vi phạm nhân quyền ở cấp độ quốc gia của các nhánh lập pháp, hành pháp, tư pháp.

Mặt khác, các cơ quan khác có thể có chức năng kiểm soát quyền lực, song đó không phải là chức năng duy nhất, ví dụ trường hợp của Nghị viện, Hội đồng nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, Toà án nhân dân; hoặc nếu đó là chức năng duy nhất thì cơ quan đó không độc lập về mặt tổ chức đối với các đối tượng mà nó kiểm soát, ví dụ trường hợp của Thanh tra Chính phủ của Việt Nam vì thế nó không thể hoàn thành tốt nhiệm vụ bảo vệ nhân quyền như cơ quan nhân quyền quốc gia với tư cách một cơ quan hiến định độc lập được.

3.1.3. Minh chứng về khả năng hoạt động hiệu quả của cơ quan hiến định độc lập tại Việt Nam: theo thống kê của Kiểm Toán nhà nước: Kiểm toán Nhà nước đã kiến nghị xử lý tài chính hơn 413 nghìn tỷ đồng, đặc biệt, kết quả xử lý tài chính có bước tiến mạnh trong 5 năm (2013-2018) với tổng xử lý tài chính 288.671 tỷ đồng (trong đó tăng thu, giảm chi 144.261 tỷ đồng; kiến nghị khác 144.410 tỷ đồng), gấp hơn 2,3 lần tổng số kiến nghị trong 20 năm từ 1994 đến năm 2013.

Tải về để xem đầy đủ tài liệu