[Luận văn 2021] Bảo vệ chưa thành niên khi cha mẹ ly hôn theo Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 – ThS. Ngô Thùy Châm

[Luận văn 2021] Bảo vệ chưa thành niên khi cha mẹ ly hôn theo Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 – ThS. Ngô Thùy Châm

1. Tính cấp thiết của đề tài

Từ ngàn đời xưa, gia đình luôn là hai từ mang ý nghĩa thiêng liêng thể hiện sự gắn kết và yêu thương nhau. Gia đình là cái nôi để con người phát triển tính cách và nhân cách, là nơi nuôi dưỡng và trưởng thành của những đứa bé để trở thành những công dân những người có ích trong xã hội. Tuy nhiên, khi xã hội ngày càng phát triển, khi những giá trị về gia đình, truyền thống tốt đẹp của gia đình vẫn còn đó nhưng quan điểm sống và giá trị tư tưởng đã có nhiều thay đổi để theo kịp sự phát triển không ngừng của xã hội. Khi hai bên vợ và chồng sống với nhau trong một môi trường bế tắc thường xuyên xảy ra mâu thuẫn không thể hàn gắn thì ly hôn là giải pháp tốt nhất cho cả hai để cùng giải thoát cho nhau.

Khi cha mẹ ly hôn, đã chấm dứt mối quan hệ hôn nhân và gia đình hợp pháp mà pháp luật đã quy định nhưng hậu quả pháp lý của ly hôn để lại cũng vô cùng lớn. Ngoài các vấn đề về tài sản nghĩa vụ trả nợ liên quan đến tài sản… thì vấn để quan trọng nhất trong giải quyết một vụ án ly hôn là con chung của cha và mẹ đặc biệt là con chung chưa thành niên. Khi trẻ em sống trong môi trường đầy đủ có cả cha, mẹ được thương yêu, chăm sóc của cả hai người nhưng khi ly hôn, trẻ em chỉ được sống cùng một người sẽ thiếu đi sự yêu thương chăm sóc, được bảo vệ. Nên việc bảo vệ quyền và lợi ích của con chưa thành niên khi cha mẹ ly hôn là hết sức quan trọng và có ý nghĩa trong việc đảm bảo cho các con được sống và phát triển trong môi trường sống tốt nhất, để sau này trưởng thành và trở thành người có ích cho xã hội.

Quyền của trẻ em đã được pháp luật Việt Nam ghi nhận ở nhiều văn bản như Hiến pháp và Luật HN&GĐ qua các thời kỳ cũng có các chính sách ưu việt được cụ thể hóa trang Luật đối với công tác chăm sóc, bảo vệ trẻ em và chăm sóc, giáo dục và bảo đảm quyền lợi cho con chưa thành niên Luật Trẻ em ra đời năm 2016 cũng là đạo luật thể hiện hết quyền của trẻ em và trách nhiệm của gia đình nhà trường các cơ quan tổ chức trong việc chăm sóc, bảo vệ trẻ em. Điều đó thể hiện sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đến công tác bảo vệ và chăm sóc trẻ em, xác định rõ trách nhiệm của cha, mẹ, gia đình và xã hội trong việc nuôi dưỡng giáo dục trẻ em.

Tuy nhiên đối với những trường hợp trẻ em sống trong môi trường hoàn cảnh khi cha mẹ ly hôn thì việc chăm sóc, giáo dục trẻ em cần được quan tâm hơn nữa. Trong Luật HN&GĐ năm 2014 cũng quy định những quyền và nghĩa vụ của cha, mẹ trong việc chăm sóc, giáo dục và nuôi dưỡng con chưa thành niên khi cha mẹ ly hôn Đối với nhiều bậc cha, mẹ thì việc chăm sóc, giáo dục con là xuất phát từ chính bản thân cha mẹ mà không ý thức được trong nhiều trường hợp nó là quyền và nghĩa vụ của người làm cha, làm mẹ với con của mình nên dẫn tới những hành vi sai trái, vi phạm nghiêm trọng và ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích của chính con của mình. Pháp luật đã có những quy định và những chế tài để xử lý những hành vi này nhưng đôi khi còn chưa bao quát hết dẫn tới khó khăn, bất cập trong việc áp dụng pháp luật.

Được sự giúp đỡ của các thầy, cô giáo và nhất là giảng viên hướng dẫn của mình tôi quyết định chọn đề tài “Bảo vệ con cha thành niên khi cha mẹ ly hôn theo Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 và thực tiễn thực hiện” để làm luận văn tốt nghiệp của mình. Hy vọng rằng luận văn này sẽ giúp người đọc có thêm hiểu biết nhất định đối với các quy định về bảo vệ con chưa thành niên khi cha mẹ ly hôn theo quy định Luật HN&GĐ năm 2014, thực tiễn áp dụng Luật HN&GĐ năm 2014 qua 07 năm thực hiện, những tồn tại, hạn chế trong quy định của Luật, công tác xét xử và thi hành án liên quan tới bảo vệ con chưa thành niên khi cha mẹ ly hôn để từ đó đưa ra những giải pháp để khắc phục một số bất cập, hạn chế theo quy định của Luật để làm cơ sở hoàn thiện, bổ sung cho Luật HN&GĐ trong giai đoạn tới.

2. Tình hình nghiên cứu đề tài

Cho đến nay, việc nghiên cứu về Luật HN&GĐ của Việt Nam và đặc biệt là quy định của Luật HN&GĐ năm 2014 nói chung và vấn đề bảo vệ quyền lợi của con chưa thành niên khi cha mẹ ly hôn cần được quan tâm, nghiên cứu để tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho việc ban hành các quy phạm về bảo vệ quyền lợi cho trẻ em nói chung và trẻ em trong hoàn cảnh đặc biệt khi cha mẹ ly hôn.

Đã có một số công trình nghiên cứu về bảo vệ quyền lợi của con chưa thành niên khi cha mẹ ly hôn. Đối với nhóm sách tham khảo, bình luận chuyên sâu có thể kể đến bao gồm:

– Nguyễn Ngọc Điện (2002), Bình luận khoa học Luật Hôn nhân và Gia đình Việt Nam, Nhà xuất bản (Nxb.) Trẻ thành phố Hồ Chí Minh; Tưởng Duy Lượng (2001), Bình luận một số án Dân sự và Hôn nhân và Gia đình, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội; Nguyễn Văn Cừ và Ngô Thị Hưởng (2002), Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2000, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội, Nguyễn Ngọc Điện và Đoàn Thị Phương Điệp (2018), Pháp luật về quan he tài sản giữa vợ chồng, Nxb. Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh… Các tài liệu này mới chỉ đề cập đến việc phân tích, bình luận một số khía cạnh các quy định của pháp luật về quyền và nghĩa vụ của cha mẹ đối với con sau khi ly hôn mà chưa có các phân tích, bình luận đầy đủ các quy định pháp luật về bảo vệ con chưa thành niên khi cha mẹ ly hôn và thực tiễn thực hiện.

Đối với nhóm luận văn luận án đề tài khoa học gồm:

– Bùi Thị Mừng (2004), Về việc xem xét nguyện vọng của con khi giải quyết vấn đề giao con cho ai nuôi trong các vụ án ly hôn, Tạp chí Luật học số 5/2004. Bài viết của tác giả đã phân tích những bất cập trong việc xem xét nguyện vọng của con khi giải quyết vấn đề giao con cho ai nuôi trong vụ án ly hôn và đưa ra một số bất cập và hướng hoàn thiện quy định của pháp luật. Tuy nhiên, việc phân tích và đánh giá các quy định này dựa trên những quy định pháp luật mà ở giai đoạn hiện nay đã hết hiệu lực pháp luật.

– Nguyễn Thị Liên (2012), Bảo vệ quyền lợi của con khi cha mẹ ly hôn – Thực tiễn xét xử tại các Tòa án thuộc tỉnh Thừa Thiên Huế, Luận văn Thạc sỹ Luật học, Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội. Luận văn thạc sỹ của tác giả đã đi sâu nghiên cứu và phân tích các quy định của pháp luật về việc bảo vệ quyền lợi của con khi cha mẹ ly hôn theo quy định của Luật HN&GĐ năm 2000 nhưng phần kiến nghị và đề xuất hoàn thiện pháp luật vẫn hạn chế đưa ra các kiến nghị cụ thể vào việc cần sửa đổi, thay thế các quy định pháp luật nào.

– Nguyễn Linh Chi (2018), Bảo vệ quyền lợi của con chưa thành niên sau – khi ly hôn – Một số vấn đề lý luận và thực tiễn, Luận văn Thạc sỹ Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội. Luận văn thạc sỹ của tác giả đã đi sâu nghiên cứu về lý luận và cơ sở pháp lý về bảo vệ quyền lợi của con chưa thành niên sau khi ly hôn Tuy nhiên, tác giả chưa đi sâu nghiên cứu và phân tích tình hình thực tiễn thực hiện các quy định này trên thực tế.

– Đỗ Thị Thu Hương (2011), Vấn đề hạn chế quyền của cha mẹ đối với con chia thành niên trong Luật Hôn nhân và Gia đình Việt Nam, Luận văn Thạc sỹ Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội; Nguyễn Thị Thủy An (2017), Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về quyền và nghĩa vụ của cha mẹ đối với con sau khi ly hôn, Luận văn Thạc sỹ Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội… Các luận văn này chỉ mới dùng lại ở góc độ nêu ra các quyền và nghĩa vụ của cha mẹ đối với con sau khi ly hôn mà chưa đi sâu nghiên cứu, phân tích đầy đủ các vấn đề lý luận và thực tiễn về bảo vệ con chưa thành niên khi cha mẹ ly hôn, chưa có sự tách biệt trong việc bảo vệ quyền lợi của đối tượng là trẻ chưa thành niên.

Như vậy, đến thời điểm hiện tại cũng đã có các luận văn nghiên cứu về vấn đề bảo vệ con chưa thành niên khi cha mẹ ly hôn. Tuy nhiên, vẫn rất thiếu các công trình, đề tài, luận văn nghiên cứu một cách chuyên biệt, hệ thống và hoàn chỉnh về vấn đề bảo vệ con chưa thành niên khi cha mẹ ly hôn theo Luật HN&GĐ năm 2014. Luận văn, đề tài nghiên cứu khoa học khác mới chỉ đề cập đến một số vấn đề liên quan đến bảo vệ con chưa thành niên khi cha mẹ ly hôn mà chưa có sự phân tích chỉ tiết, tỉ mỉ về vấn đề này. Việc nghiên cứu toàn diện về bảo vệ con chưa thành niên khi cha mẹ ly hôn theo Luật HN&GĐ năm 2014 một cách toàn diện và chuyên sâu sẽ giúp độc giả hiểu hơn về các quy định của Luật HN&GĐ năm 2014 về vấn đề này và có sự đánh giá về thực tiễn áp dụng Luật sau 07 ban hành để rút ra những tồn tại, hạn chế cần sửa đổi, bổ sung trong thời gian tới liên quan tới nhóm quy định về bảo vệ con chưa thành niên khi cha mẹ ly hôn.

3. Phương pháp nghiên cứu được áp dụng

Để thực hiện luận văn tác giả đã sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác-Lênin về pháp luật, về quan điểm điều chỉnh các quan hệ HN&GĐ.

Trong quá trình nghiên cứu tác giả luận văn đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể là: Phương pháp tổng hợp, thống kê, so sánh để nghiên cứu các quy định của pháp luật hiện hành về bảo vệ con chưa thành niên khi cha mẹ ly hôn. Ngoài ra còn sử dụng phương pháp thống kê, khảo sát, điều tra để đối chiếu đánh giả tìm ra những điểm mới, những điểm còn hạn chế trong quy định của pháp luật và tình hình áp dụng pháp luật vào thực tiễn để chứng minh cho các luận điểm đã đưa ra.

4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của luận văn

– Đối tượng nghiên cứu của luận văn tập trung chủ yếu là các quy định của pháp luật về bảo vệ quyền lợi của con chưa thành niên và thực tiễn thi hành theo quy định của Luật HN&GĐ năm 2014 và các văn bản hướng dẫn thi hành trong công tác áp dụng pháp luật, xét xử và thi hành án.

– Phạm vi nghiên cứu của luận văn

+ Nghiên cứu những vấn đề lý luận về bảo vệ quyền lợi của con chưa thành niên khi cha mẹ ly hôn ở nước ta.

+ Tập trung nghiên cứu các quy định hiện hành của Luật HN&GĐ năm 2014 về vấn để bảo vệ con chưa thành niên khi cha mẹ ly hôn và các văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan.

+ Thực tiễn thực hiện quy định về bảo vệ con chưa thành niên khi cha mẹ ly hôn theo Luật HN&GĐ năm 2014 tại Tòa án và cơ quan thi thi hành án.

5. Mục đích và Nhiệm vụ nghiên cứu

– Mục đích nghiên cứu của đề tài này nhằm làm rõ các quy định của pháp luật, vấn đề áp dụng pháp luật vào thực tiễn từ đó làm cơ sở để đưa ra các giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện vấn đề nghiên cứu.

– Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

+ Tìm hiểu một cách hệ thống và khoa học các quy định về bảo vệ con chưa thành niên khi cha mẹ ly hôn theo quy định của Luật HN&GĐ năm 2014.

+ Thực tiễn áp dụng quy định pháp luật vào thực tế, đưa ra những khó khăn bất cập trong việc áp dụng pháp luật.

+Qua tìm hiểu các quy định của pháp luật, thực tiễn áp dụng pháp luật vào thực tế từ đó đưa ra các giải pháp, kiến nghị để từng bước hoàn thiện hệ thống pháp luật và tổ chức thực hiện pháp luật để tăng cường công tác bảo vệ quyền lợi của trẻ chưa thành niên trong xã hội hiện nay.

6. Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn này bao gồm các nội dung chính sau:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận và pháp luật về bảo vệ con chưa thành niên khi cha mẹ ly hôn.

Chương 2: Thực tiễn thực hiện pháp luật trong việc bảo vệ con chưa thành niên khi cha mẹ ly hôn theo quy định của Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014.

Chương 3: Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật và biện pháp bảo vệ con chưa thành niên khi cha mẹ ly hôn.