[Luận văn 2020] Áp dụng hình phạt đối với người dưới 18 tuổi phạm tội từ thực tiễn tỉnh Gia Lai – ThS. Đinh Thành Long

[Luận văn 2020] Áp dụng hình phạt đối với người dưới 18 tuổi phạm tội từ thực tiễn tỉnh Gia Lai – ThS. Đinh Thành Long

Tính cấp thiết của đề tài

Gia Lai là tỉnh có vị trí chiến lược quan trọng về quốc phòng, an ninh của khu vực Bắc Tây Nguyên. Với diện tích tự nhiên lớn thứ hai cả nước (15.536km²), tỉnh Gia Lai có 17 đơn vị hành chính cấp huyện, 222 đơn vị hành chính cấp xã, trong đó có 07 xã thuộc 03 huyện có đường biên giới tiếp giáp với nước Campuchia. Dân số của tỉnh có hơn 1,3 triệu người với 34 dân tộc. Trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 45% dân số, chủ yếu là dân tộc Jrai và Bahnar.

Với diện tích rộng, dân số đông, cơ cấu dân cư đa dạng, một bộ phận không nhỏ người dân tộc thiểu số sinh sống ở vùng khó khăn hoặc đặc biệt khó khăn có trình độ học vấn, nhận thức pháp luật còn hạn chế. Đây là một trong những nguyên nhân khách quan làm cho tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh diễn biến phức tạp và không ổn định. Thời gian gần đây, không nằm ngoài xu thế chung của cả nước, tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Gia Lai có xu hướng diễn biến phức tạp và trẻ hóa về độ tuổi.

Người dưới 18 tuổi phạm tội là phạm trù có tính pháp lý và xã hội sâu sắc. Xuất phát từ đặc điểm thể chất, tâm sinh lý, nhận thức chưa hoàn thiện của người dưới 18 tuổi, một yêu cầu quan trọng đặt ra trong chính sách pháp luật hình sự là phải xây dựng các nguyên tắc xác định trách nhiệm và xử lý hình sự phù hợp với lứa tuổi, bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật nhưng cũng bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dưới 18 tuổi phạm tội.

Mặc dù BLHS năm 2015 đã có những sửa đổi, bổ sung quan trọng về nguyên tắc xử lý cũng như các quy định về xác định trách nhiệm hình sự và áp dụng hình phạt đối với người dưới 18 tuổi phạm tội nhưng yêu cầu, đòi hỏi thực tiễn đặt ra đối với các cơ quan tiến hành tố tụng nói chung, hệ thống TAND tỉnh Gia Lai nói riêng trong việc áp dụng hình phạt đối với người dưới 18 tuổi phạm tội ngày càng khó khăn, nặng nề. Bên cạnh những kết quả tích cực đã đạt được, việc áp dụng hình phạt đối với người dưới 18 tuổi phạm tội trong hệ thống TAND tỉnh Gia Lai vẫn còn xảy ra vi phạm, sai lầm như: việc đánh giá tính chất, mức độ, hậu quả của hành vi phạm tội, nhân thân người dưới 18 tuổi phạm tội chưa chính xác; quan điểm áp dụng hình phạt chưa thống nhất; việc áp dụng hình phạt tù nhưng cho hưởng án treo hoặc phạt cải tạo không giam giữ chưa đúng pháp luật; áp dụng hình phạt còn nặng về răn đe, trừng trị, chưa đề cao mục đích giáo dục, hướng thiện… Những tồn tại, hạn chế này là nguyên nhân dẫn đến việc các bản án áp dụng hình phạt còn bị kháng cáo, kháng nghị, làm ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của người dưới 18 tuổi phạm tội, làm suy giảm niềm tin của người dân vào tính nghiêm minh của pháp luật.

Chính vì những lý do nêu trên, việc nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực tiễn về áp dụng hình phạt đối với người dưới 18 tuổi phạm tội trên địa bàn tỉnh Gia Lai có ý nghĩa quan trọng trong quá trình xây dựng và áp dụng pháp luật hình sự. Một mặt góp phần hoàn thiện, làm phong phú cơ sở lý luận về áp dụng hình phạt đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, mặt khác góp phần nâng cao hiệu quả áp dụng hình phạt đối với người dưới 18 tuổi phạm tội trong thực tiễn xét xử của hệ thống TAND.

Mặc dù việc áp dụng hình phạt đối với người dưới 18 tuổi phạm tội đã được các tác giả nghiên cứu trong nhiều công trình hoặc bài viết nhưng cho đến nay, chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu một cách cơ bản, hệ thống về vấn đề này gắn với thực tiễn của tỉnh Gia Lai. Chính vì vậy, tác giả chọn đề tài “Áp dụng hình phạt đối với người dưới 18 tuổi phạm tội từ thực tiễn tỉnh Gia Lai” để làm Luận văn kết thúc chương trình đào tạo Thạc sĩ Luật học của Học viện Khoa học xã hội.

Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Áp dụng hình phạt nói chung và áp dụng hình phạt đối với người dưới 18 tuổi phạm tội nói riêng là vấn đề mới, có phạm vi nghiên cứu rộng. Một số tác giả đã đề cập, nghiên cứu vấn đề này trong nhiều tài liệu, công trình với góc độ và mức độ tiếp cận khác nhau. Tuy nhiên, chưa có công trình nghiên cứu nào đề cập một cách cụ thể về vấn đề áp dụng hình phạt đối với người dưới 18 tuổi phạm tội mà chỉ có các công trình nghiên cứu về áp dụng hình phạt hoặc quyết định hình phạt đối với người dưới 18 tuổi phạm tội như: Luận án Tiến sỹ Áp dụng pháp luật trong hoạt động xét xử của TAND ở Việt Nam hiện nay của Lê Xuân Thân (2014); Luận văn Thạc sỹ Áp dụng hình phạt theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình của Vũ Quang Chung (2016); Luận văn Thạc sỹ Áp dụng hình phạt theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang của Hoàng Văn Huyền (2016); Luận văn Thạc sỹ Áp dụng hình phạt theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam của Đinh Tấn Long (2017); Luận văn Thạc sỹ Quyết định hình phạt đối với người dưới 18 tuổi phạm tội từ thực tiễn huyện Bến Lức, tỉnh Long An của Nguyễn Thị Giang (2017)…

Ngoài ra, vấn đề áp dụng hình phạt đối với người dưới 18 tuổi phạm tội còn được đề cập, phân tích ở các mức độ khác nhau trong các giáo trình, sách chuyên khảo, sách bình luận của nhiều tác giả như: Giáo trình Luật Hình sự Việt Nam phần chung, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội, năm 2014, do GS.TS. Võ Khánh Vinh chủ biên; Luật Hình sự so sánh, Nxb Chính trị quốc gia Sự Thật, Hà Nội, năm 2018, của PGS.TS. Hồ Sỹ Sơn; Bình luận Bộ luật Hình sự năm 2015 – Phần thứ nhất: Những quy định chung, Nxb. Thông tin và Truyền thông, Hà Nội, năm 2018, của tác giả Đinh Văn Quế… Hoặc một số công trình đăng trên các tạp chí chuyên ngành như: Tư pháp hình sự đối với NCTN: Những khía cạnh pháp lý hình sự, tố tụng hình sự, tội phạm học và so sánh luật học, đăng trên Tạp chí TAND số 20/2004 của GS.TSKH. Lê Cảm, TS. Đỗ Thị Phượng; Quyết định hình phạt đối với NCTN phạm tội, đăng trên Tạp chí TAND số 6/2007 của Ths. Đinh Văn Quế…

Nhìn chung cho đến nay, chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu một cách độc lập, hệ thống ở mức độ Luận văn Thạc sĩ Luật học về áp dụng hình phạt đối với người dưới 18 tuổi phạm tội. Mặt khác, nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến các quy định của pháp luật hình sự về áp dụng hình phạt đối với người dưới 18 tuổi phạm tội cũng cần được nghiên cứu toàn diện, chuyên sâu hơn, gắn liền với thực tiễn của một địa phương cụ thể như tỉnh Gia Lai mà tác giả lựa chọn.