[Luận văn 2021] Thừa kế quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật dân sự Việt Nam và thực tiễn thực hiện tại tỉnh Lạng Sơn – ThS. Vi Thị Hương

[Luận văn 2021] Thừa kế quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật dân sự Việt Nam và thực tiễn thực hiện tại tỉnh Lạng Sơn – ThS. Vi Thị Hương

1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài

Thừa kế và để lại thừa kế là một quyền cơ bản của các chủ thể trong quan hệ pháp luật dân sự. QSDĐ là một tài sản đặc biệt, có thể tồn tại từ đời này qua đời khác mà không bị mất đi, chính vì thế giải quyết vấn đề tài sản này ra sao khi người có QSDĐ đó qua đời là vấn đề rất quan trọng để bảo đảm cho việc định đoạt QSDĐ đó phù hợp với ý chí của người để lại di sản nhưng cũng bảo đảm lợi ích hợp pháp của những người liên quan khác cũng như lợi ích chung của toàn xã hội. Đặc biệt trong trường hợp di sản là QSDĐ thì vấn đề thừa kế QSDĐ còn phải tuân thủ theo các chính sách đất đai của Nhà nước. Trong nền kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay, các tranh chấp về thừa kế QSDĐ diễn ra ngày càng nhiều với tính chất phức tạp, diễn biến kéo dài chính vì thế thừa kế QSDĐ là một vấn đề thời sự liên quan đến từng cá nhân, từng gia đình bởi QSDĐ là một tài sản có giá trị lớn, các vấn đề thừa kế chủ yếu là liên quan đến nhà và đất ở giữa những người có quan hệ huyết thống với nhau. Vì vậy, nếu giải quyết không dứt điểm, không phù hợp sẽ gây mất đoàn kết trong gia đình, anh em từ đó ảnh hưởng tới trật tự xã hội. Chính vì thế việc nghiên cứu các quy định pháp luật về thừa kế QSDĐ nhằm tiếp tục hoàn thiện thêm chế định pháp luật về thừa kế QSDĐ cũng như nâng cao hiệu quả xét xử các tranh chấp về thừa kế QSDĐ là một yêu cầu khách quan.

Từ năm 2000 đến nay các quy định về thừa kế QSDĐ đã có nhiều thay đổi bằng việc nhà nước ban hành một loạt các văn bản pháp luật mới: LĐĐ năm 2003, BLDS năm 2005; Luật Nhà ở năm 2006, LĐĐ năm 2013, BLDS năm 2015, Luật Nhà ở năm 2014. Tuy nhiên qua các thời kỳ các quy định về thừa kế QSDĐ theo pháp luật hiện hành được thay đổi, bổ sung theo hướng mở rộng quyền tự định đoạt cho các chủ thể trong quan hệ pháp luật thừa kế nói chung và thừa kế QSDĐ nói riêng, tạo sự bình đẳng trong quan hệ thừa kế giữa cá nhân trong nước với cá nhân là người Việt Nam định cư ở nước ngoài… Vì vậy các vấn đề mới này cần phải được nghiên cứu một cách toàn diện trên cơ sở LĐĐ năm 2013 kết hợp với các quy định về thừa kế trong BLDS 2015 để thấy được những mặt tích cực cũng như những điểm còn chưa phù hợp từ đó đưa ra các giải pháp khắc phục đảm bảo cho việc thực thì chế định thừa kế QSDĐ phù hợp với thực tế cuộc sống từ đó góp phần bảo vệ một cách hài hòa giữa lợi ích của xã hội, Nhà nước và lợi ích hợp pháp của các chủ thể trong quan hệ pháp luật thừa kế QSDĐ.

Thực tế tố tụng tại Tòa án thời gian qua cho thấy, việc giải quyết những tranh chấp thừa kế QSDĐ gặp rất nhiều khó khăn. Nhiều vụ việc đã diễn ra trong nhiều năm nhưng do tính chất phức tạp của quan hệ, Tòa án đã giải quyết tranh chấp nhiều lần nhưng cũng chưa thực sự được thấu tình đạt lý, vẫn còn tình trạng kháng cáo, khiếu nại kéo dài. Nhằm mục đích nghiên cứu những quy định pháp luật tố tụng giải quyết tranh chấp về thừa kế QSDĐ; bên cạnh đó, việc nghiên cứu đề tài cũng nhằm làm rõ thực trạng áp dụng pháp luật và những khó khăn, vướng mắc trong quá trình giải quyết giải quyết những tranh chấp thừa kế QSDĐ, để từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm, kiến nghị giúp cơ quan lập pháp có căn cứ sửa đổi, bổ sung pháp luật về thừa kế và pháp luật về đất đai cho ngày một phù hợp hơn với đời sống thực tiễn đặt ra. Chính vì lý do trên, học viên đã chọn đề tài: “Thừa kế QSDĐ theo quy định của pháp luật dân sự Việt Nam và thực tiễn thực hiện tại tỉnh Lạng Sơn” để nghiên cứu.

2. Tình hình nghiên cứu đề tài

Giải quyết tranh chấp thừa kế nói chung và giải quyết tranh chấp thừa kế QSDĐ nói riêng đã được giới khoa học pháp lý và nhất là những người trực tiếp làm công tác xét xử của Toà án quan tâm nghiên cứu. Trong thời gian qua đã có nhiều công trình nghiên cứu được công bố có đề cập đến các khía cạnh khác nhau liên quan đến đề tài như: “Những vấn đề pháp lý về thừa kế QSDĐ” – Khóa luận tốt nghiệp năm 2011 của tác giả Nguyễn Thị Duyên, “Tìm hiểu các quy định về thừa kế QSDĐ” – Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trịnh Thu Trang năm 2012, “Pháp luật về thừa kế QSDĐ” – Luận văn Thạc sỹ Luật học của tác giả Lê Hoàng Anh năm 2013; “Pháp luật về giải quyết tranh chấp thừa kế QSDĐ tại thành phố Hà Nội” – Luận văn thạc sỹ luật học của tác giả Nguyễn Thị Hương năm 2014, “Pháp luật về quyền thừa kế QSDĐ” – khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lê Mỹ Duyên năm 2016, “Giải quyết các vụ án về thừa kế QSDĐ tại TAND cấp cao tại Hà Nội” – Luận văn thạc sỹ Luật học của tác giả Trần Thị Thảo năm 2017; “Thừa kế QSDĐ theo pháp luật Việt Nam” – Luận văn thạc sỹ Luật học của tác giả Trần Huy Nam năm 2016; “Giải quyết tranh chấp về phản chia di sản thừa kế tại TAND tỉnh Phú Thọ” – Luận văn Thạc sỹ Luật học của tác giả Vũ Thị Nguyệt năm 2017, “Giải quyết tranh chấp phân chia di sản thừa kế tại TAND thành phố Hà Nội” – Luận văn thạc sỹ Luật học của tác giả Nguyễn Thị Hồng Vân năm 2019, Bài viết “Bình luận về vụ án giải quyết tranh chấp thừa kế theo di chúc miệng” của tác giả Nguyễn Minh Hằng trên Tạp chí Nghề luật năm 2019 số 02 trang 72 -77. Bài viết “Một số vướng mắc trong giải quyết tranh chấp chia thừa kế theo pháp luật mà có một phần di sản thừa kế là QSDĐ và tài sản trên đất đã hết thời hiệu” của tác giả Nguyễn Ánh Dương đăng trên Tạp chí TAND số 24/2013 trang 35 – 36, 40. Bài viết “Những vấn đề cần rút kinh nghiệm từ công tác kiểm sát việc giải quyết một vụ án tranh chấp thừa kế QSDĐ” của tác giả Trần Đăng Hưng đăng trên Tạp chí Kiểm sát số 24/2018 trang 33-38…

Các công trình nghiên cứu trên đều tiếp cận ở nhiều khía cạnh khác nhau liên quan đến thừa kế nói chung và thừa kế QSDĐ nói riêng cũng như cách giải quyết các tranh chấp cụ thể trên nhiều địa phương khác nhau, đề cập đến những vấn đề mang tính khái quát chung về chế định thừa kế qua các thời kỳ, đi sâu vào phân tích quan hệ thừa kế nói chung. Các công trình, bài viết đều mang ý nghĩa, giá trị tham khảo sâu sắc và có tính kế thừa cao cho công trình nghiên cứu về sau, tuy nhiên tại tỉnh Lạng Sơn vẫn chưa có công trình thực sự nghiên cứu một cách toàn diện, đầy đủ về vấn đề thừa kế QSDĐ theo pháp luật về thừa kế và đất đai và thực tiễn thực hiện. Trong khi đó thừa kế QSDĐ không phải là đề tài mới nhưng với sự thay đổi từng ngày từng giờ của các quan hệ xã hội, quan hệ tài sản đòi hỏi phải có những quy phạm pháp luật mới để điều chỉnh. Do đó, việc nghiên cứu các quy định pháp luật và thực tiễn thực hiện tại tỉnh Lạng Sơn kịp thời để có hướng để xuất các quy định pháp luật điều chỉnh vấn đề này cho phù hợp với thực tiễn đảm bảo việc xét xử đúng quy định pháp luật là hết sức cần thiết.

3. Phạm vi và nội dung nghiên cứu đề tài

Phạm vi và nội dung nghiên cứu của Luận văn là làm rõ những vấn đề lý luận về thừa kế nói chung và thừa kế di sản là QSDĐ nói riêng. Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn áp dụng các quy định pháp luật về thừa kế QSDĐ cũng như nghiên cứu một số vụ án cụ thể về tranh chấp thừa kế QSDĐ tại TAND tỉnh Lạng Sơn. Luận văn đưa ra một số kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật về thừa kế QSDĐ, nâng cao hiệu quả xét xử của Tòa án bảo đảm mối quan hệ hài hòa về lợi ích giữa Nhà nước, chủ thể tham gia quan hệ pháp luật thừa kế QSDĐ và lợi ích của toàn xã hội. Làm sáng tỏ các khái niệm thừa kế, quyền thừa kế, QSDĐ, thừa kế QSDĐ…; phân tích và làm rõ đặc điểm của thừa kế QSDĐ và những đặc thù của thừa kế QSDĐ so với thừa kế những tài sản thông thường khác, nghiên cứu các quy định pháp luật hiện hành có liên quan về thừa kế QSDĐ để thấy được những điểm phù hợp và những điểm chưa phù hợp từ đó có những đề xuất nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật về thừa kế QSDĐ quy định trong LĐĐ và BLDS cũng như đề ra các biện pháp, cơ chế bảo đảm cho việc thực thi các quy định của pháp luật về thừa kế QSDĐ, nâng cao hiệu quả giải quyết các tranh chấp về thừa kế QSDĐ tại Tòa án.

4. Phương pháp nghiên cứu đề tài

Luận văn được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luận chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của học thuyết Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh Luận văn sử dụng một số phương pháp nghiên cứu cụ thể như:

– Phương pháp phân tích tổng hợp được sử dụng khi phân tích các vấn đề liên quan đến pháp luật giải quyết tranh chấp thừa kế QSDĐ và khái quát những nội dung cơ bản của từng vấn đề được nghiên cứu trong luận văn;

– Phương pháp so sánh được thực hiện nhằm tìm hiểu quy định của pháp luật hiện hành với hệ thống pháp luật trước đây ở Việt Nam, cũng như sự áp dụng pháp luật, thực tiễn thực hiện của TAND hai cấp tỉnh Lạng Sơn về giải quyết tranh chấp, qua đó nêu lên những ưu điểm, hạn chế và đưa ra nguyên nhân từ đó tìm ra giải pháp khắc phục.

– Phương pháp thống kê được thực hiện trong quá trình khảo sát thực tiễn hoạt động xét xử của TAND tỉnh Lạng Sơn với các số liệu cụ thể giải quyết các tranh chấp dân sự nói chung và giải quyết tranh chấp thừa kế QSDĐ nói riêng từ năm 2016 đến nay. Tìm ra mối liên hệ giữa các quy định của pháp luật với thực tiễn TAND tỉnh Lạng Sơn áp dụng trong quá trình giải quyết đã phù hợp hay chưa, đưa ra các lý do, hạn chế để từ đó xem xét nội dung quy định của pháp luật về giải quyết tranh chấp thừa kế QSDĐ với thực tiễn của đời sống xã hội nhằm nâng cao hiệu quả điều chỉnh của pháp luật về vấn đề này.

– Phương pháp nghiên cứu, thu thập thông tin trong khóa luận này, phương pháp nghiên cứu chủ yếu là tìm kiếm thông tin qua các tài liệu được lưu trữ trong thư viện trường Đại học Luật Hà Nội và các tài liệu trên mạng internet và các phương tiện thông tin đại chúng.

5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn

Các kết quả nghiên cứu của luận văn có những đóng góp nhất định đối với khoa học pháp lý trên các khía cạnh cơ bản sau:

– Hệ thống hóa và bổ sung góp phần hoàn thiện hệ thống cơ sở lý luận về giải quyết tranh chấp thừa kế QSDĐ và pháp luật về giải quyết thừa kế QSDĐ ở nước ta.

– Đánh giá một cách toàn diện và có hệ thống thực trạng pháp luật về giải quyết tranh chấp thừa kế QSDĐ đặt trong mối quan hệ với thực tiễn thi hành tại TAND Lạng Sơn.

– Kiến nghị một số giải pháp dựa trên cơ sở khoa học nhằm góp phần hoàn thiện pháp luật về giải quyết tranh chấp thừa kế QSDĐ đặt trong mối quan hệ với thực tiễn thi hành tại TAND Lạng Sơn.

6. Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của Luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận và pháp luật về thừa kế và thừa kế QSDĐ

Chương 2: Thực tiễn áp dụng pháp luật về thừa kế QSDĐ trong quá trình giải quyết tranh chấp tại TAND tỉnh Lạng Sơn.

Chương 3: Kiến nghị hoàn thiện pháp luật và giải pháp nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp thừa kế QSDĐ tại TAND tỉnh Lạng Sơn.

Trong quá trình nghiên cứu và tìm hiểu không tránh khỏi những thiếu sót, vì vậy tác giả rất mong nhận được những lời nhận xét, đánh giá góp ý của các thầy cô để có thêm kinh nghiệm nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực giải quyết tranh chấp thừa kế nói chung và giải quyết tranh chấp thừa kế QSDĐ nói riêng.