[Luận văn 2021] Pháp luật về giải quyết tranh chấp thương mại trực tuyến và thực tiễn tại Việt Nam – ThS. Vũ Minh Anh

[Luận văn 2021] Pháp luật về giải quyết tranh chấp thương mại trực tuyến và thực tiễn tại Việt Nam – ThS. Vũ Minh Anh

Mục lục

Tình hình nghiên cứu đề tài

Tại Việt Nam, đã có một số nghiên cứu được công bố về giải quyết tranh chấp trực tuyến (ODR), và khung pháp lí điều chỉnh hoạt động của phương thức này nói riêng. Trong khuôn khổ đề tài cấp Đại học Quốc gia Hà Nội về “Hoàn thiện thể chế pháp luật kinh doanh Việt Nam để hội nhập cộng đồng kinh tế ASEAN” từ tháng 1/2016 đến tháng 1/2018, TS. Phan Thị Thanh Thủy đã công bố bài viết với tựa đề “Giải quyết tranh chấp thương mại trực tuyến: Những vấn đề pháp lí đặt ra cho Việt Nam”[1]. Tác giả đã phân tích những vấn đề lí luận cơ bản liên quan đến ODR như khái niệm và đặc điểm của giải quyết tranh chấp thương mại trực tuyến, các thách thức của giải quyết tranh chấp thương mại trực tuyến ở Việt Nam và một số giải pháp. Bài viết này chủ yếu cung cấp cái nhìn tổng quan về ODR cũng như đánh giá khả năng phát triển của ODR ở Việt Nam.

Một công bố khác về ODR là: “Giải quyết tranh chấp trực tuyến – Khả năng áp dụng ở Việt Nam” của tác giả Hà Công Anh Bảo và Lê Hằng Mỹ Hạnh[2] đã phân tích các phươngthức ODR cùng với đánh giá những thuận lợi, khó khăn khi áp dụng tại Việt Nam. Các tác giả này đề xuất một số giải pháp để có thể vận dụng ODR một cách linh hoạt trong điều kiện của Việt Nam. Trên Tạp chí Khoa học pháp lý của Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh, tác giả TS. Nguyễn Ngọc Hà có bài nghiên cứu “Cơ chế giải quyết tranh chấp trực tuyến trong Liên minh châu Âu EU và khuyến nghị đối với Việt Nam”[3]. Bài viết này tập trung vào nghiên cứu các nội dung về cơ sở pháp lí và thực tiễn triển khai các cơ chế giải quyết tranh chấp trực tuyến tại EU. Từ đó, rút ra những kinh nghiệm và khuyển nghị cần thiết cho quá trình triển khai các cơ chế tương tự tại Việt Nam. Bài viết “Giải quyết tranh chấp của trực tuyến ở Việt Nam”[4] của tác giả TS. Dương Quỳnh Hoa được đăng tải trên website của Viện nghiên cứu lập pháp năm 2021 là một bài viết đưa ra góc nhìn khá Tòan diện về phương thức giải quyết tranh chấp này. Tác giả đã trình bày một cách có hệ thống nhu cầu giải quyết tranh chấp trực tuyến ở Việt Nam, quá trình giải quyết tranh chấp thông qua trực tuyến, bao gồm những hình thức giải quyết tranh chấp thay thế (thương lượng hòagiải, trọng tài) và những thách thức khi áp dụng giải quyết tranh chấp trực tuyến ở Việt Nam.

Tại Trường Đại học Luật Hà Nội, nghiên cứu về vấn đề này có thể kể đến Luận văn thạc sĩ Luật học chuyên ngành Luật quốc tế của tác giả Nguyễn Hương Ly với đề tài: “Giải quyết tranh chấp thương mại trực tuyến Kinh nghiệm quốc tế và đề xuất cho Việt Nam”. Luận văn này đã nghiên cứu và đưa ra hệ thống lý luận cơ bản về giải quyết tranh chấp thương mại trực tuyến. Bên cạnh đó, tác giả luận văn đã nghiên cứu chuyên sâu về giải quyết tranh chấp thương mại trực tuyến theo pháp luật Liên minh Châu Âu (EU), pháp luật Trung Quốc và pháp luật Ấn Độ. Từ việc nghiên cứu pháp luật quốc tế, tác giả luận văn rút ra kinh nghiệm hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp thương mại trực tuyến tại Việt Nam. Ngoài luận văn này, tại những Hội thảo chuyên ngành của Trường cũng có nhiều bài viết liên quan đến chủ đề này. Tại Hội thảo quốc tế “Pháp luật tố tụng dân sự Liên minh châu Âu, Đức và Việt Nam trong bối cảnh hiện nay” được tổ chức giữa Trường và Viện Friedrich- Ebert Việt Nam Friedrich-Ebert Stiftung, bài viết “Liên minh Châu Âu và bài học kinh nghiệm để phát triển Tòa án điện tử tại Việt Nam” của hai tác giả Vũ Thị Lan Anh, Trần Quỳnh Anh đã đưa ra những nghiên cứu về hệ thống giải quyết tranh chấp và quy định pháp luật điều chỉnh đối với những tranh chấp có giá trị nhỏ tại EU cũng như đưa ra bài học kinh nghiệm để phát triển Tòa án điện tử tại Việt Nam. Hội thảo cấp khoa của Khoa Pháp luật Thương mại quốc tế với chủ đề “Giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế bằng các phương thức giải quyết tranh chấp thay thế – lí luận và thực tiễn”, tác giả Trần Phương Anh đã có nghiên cứu với tựa đề “Giải quyết tranh chấp trực tuyến (ODR): Kinh nghiệm quốc tế và khả năng áp dụng tại Việt Nam”. Ngoài việc nghiên cứu khái niệm ODR, lịch sử phát triển, bài viết này còn chỉ ra một số bất cập của ODR và phân tích một số cơ chế giải quyết tranh chấp trực tuyến điển hình trên thế giới. Khung pháp lí của EU điều chỉnh phương thức ODR cũng được phân tích trong tham luận về “Giải quyết tranh chấp trực tuyến tại Liên minh Châu Âu (EU)” của tác giả Nguyễn Mai Linh tại Hội thảo này.

Tại nước ngoài, vấn đề giải quyết tranh chấp trực tuyến không phải là vấn đề mới đối với các học giả nước ngoài. Trong cuốn sách “Pháp luật về người tiêu dùng trong thị trường kỹ thuật số đang phát triển”[5], tác giả Pablo Cortes đã đưa ra các vấn đề cốt lõi liên quan đến giải quyết tranh chấp trực tuyến bằng cách phân tích các quy định pháp luật của UNCITRAL về vấn đề này. Trong cuốn sách “Giải quyết tranh chấp trực tuyến tại Liên minh châu Âu”[6], cũng của tác giả Pablo Cortes đã đưa ra định nghĩa, đặc điểm cũng như phương pháp áp dụng của cơ chế giải quyết tranh chấp nhưng nằm trên phạm vi của Liên minh châu Âu.

Thêm vào đó, tại “Tạp chí luật học Canada – Mỹ” của Trường Đại học Case Western Reserve Voliane 32, Issue 1[7] tác giả AndraLeigh Nenstiel, đã đưa ra các thông tin cũng như các phân tích và gợi ý của mình để hoàn thiện các quy định liên quan đến giải quyết tranh chấp trực tuyến tại Hoa Kỳ và Canada. Một nghiên cứu khác tại Trung tâm giải quyết tranh chấp quốc tế của Đại học Melbourne “115 và tiếp tục: tình trạng của giải quyết tranh chấp trực tuyến”,[8] tác Melissa Conley Tyler đã đưa ra các thống kê cụ thể của sự phát triển của 115 cơ quan giải quyết tranh chấp trực tuyến trên Tòan thế giới với số liệu một cách rõ ràng và đầy đủ liên quan đến các loại tranh chấp, các phương pháp giải quyết tranh chấp được sử dụng cũng như số lượng các tranh chấp được giải quyết tại các trung tâm này từ khi thành lập cho đến thời gian năm 2004.

Vấn đề áp dụng và sử dụng cơ chế giải quyết tranh chấp trực tuyến cũng được đưa ra bởi rất nhiều học giả khác. Cụ thể là trong cuốn sách “Online Dispute Resolution: Technology, Management and Legal Practice from an International Perspective” [9]của tác giả Faye Wang do Nhà xuất bản Chandos xuất bản, đã nghiên cứu việc áp dụng cơ chế giải quyết tranh chấp trực tuyến đối với doanh nghiệp, người tiêu dùng và các luật sư hành nghề cũng như các đặc điểm của việc áp dụng cơ chế này trong thực tiễn. Các vấn đề trên cũng được đưa ra tại cuốn sách “Online Dispute Resolution: Theory and Practice: A Treatise on Technology and Dispute Resolution”[10] của nhóm tác giả Mohamed Abdel Wahab, Ethan Katsh, and Daniel Rainey, nhà xuất bản Eleven International, nhung ở cuốn sách này, tác giả đã đưa ra thêm các vấn đề liên quan đến tương lai phát triển của cơ chế giải quyết tranh chấp này.

Có thể thấy rằng các công trình nghiên cứu đã tiếp cận được một số các khía cạnh về giải quyết tranh chấp thương mại trực tuyến, tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cứu đầy đủ về cả hệ thống cơ sở lý luận cũng như pháp luật điều chỉnh cơ chế này ở Việt Nam. Chính vì thế, việc nghiên cứu và tổng hợp một cách có hệ thống các nội dung về pháp luật giải quyết tranh chấp thương mại trực tuyến là cần thiết để tăng khả năng tiếp cận và áp dụng của cơ chế vào đời sống xã hội.

[1] Phan Thị Thanh Thùy (2016), “Giải quyết tranh chấp thương mại trực tuyến: Những vấn đề pháp lý đặt ra cho Việt Nam”, Tạp chí Khoa học Luật học Đại học Quốc gia Hà Nội, Tập 32, https://js vraiechuvn/LS/article/view/4068, truy cập ngày 14/5/2021

[2] Hà Công Lê Bảo và Lê Hằng Mỹ Hạnh (2017), “Giải quyết tranh chấp trực tuyến, khả năng áp dụng tại Việt Nam”, Tạp chí Kinh tế đối ngoại, Trường Đại học Ngoại thương, số 93

[3] Nguyễn Ngọc Hà (2020), “Cơ chế giải quyết tranh chấp trực tuyến trong Liên minh châu Âu EU và khuyến nghị đối với Việt Nam”, Tạp chí Khoa học pháp lý, Trường Đại học Luật TP Hồ Chí Minh, Số 03, tr. 83 – 95.

[4] TS Dương Quỳnh Hoa (2021), “Giải quyết tranh chấp trực tuyến ở Việt Nam”, Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp, Viện nghiên cứu Lập pháp thuộc Uỷ ban Thường Vụ Quốc hội. http://lapphap.vn/Pages/tintuc/tinchitiet.aspx?tintucid=210692, truy cập ngày 14/5/2021

[5] Pablo Cartes (2017), The Law of Consioner Redress in an Evolving Digital Market, NXB Cambridge, University Press

[6]Pablo Cortes (2010), Online Dispute Resolution for Consumers in the European Union, NXB Routledge

[7] Andra Leigh Nenstiel (2006), Online Dispute Resolution: A Canada-United States buitiative, Canada – Law 32 Issue 1 United Staates https://scholarlycommons.law.case truy cập ngày  20/1/2021.

[8] Conley Tyler (2004), M 115 cmnd Counting: The State of ODR 2004, In M. Conley Tyler, E. Katsh, D. Choi (Eds.) Proceedings of the Third Annual Forum on Online Dispute Resolution Me Ibourne, Australia. http://www.odr infoAwform2004/Conley Tyler htm, truy cập ngày 20/5/2021.

[9] Faye Wang (2008), Online Dispute Resolution: Tecimology, Management and Legal Practise from an International Perspective, NXB Chandos, tr.125.

[10] Mohamed Abdel Wahab, Ethan Katsh, and Daniel Rainey (2011), Online Dispute Resolution: Theory and Practise: A Treatise on Technology and Dispute Resolution NXB Eleven International, tr.53

Tải về tại đây để xem đầy đủ tài liệu