[Luận văn 2019] Pháp luật về bảo vệ quyền lợi của người tham gia bảo hiểm nhân thọ – ThS. Nguyễn Thị Kim Ngọc

MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài

Con người – trung tâm của phát triển bền vững, được xem là quan điểm tiên quyết trong Chiến lược Phát triển bền vững Việt Nam giai đoạn 2011 – 2020^[1]. Nhân tố con người với vai trò là chủ thể, nguồn lực chủ yếu và là mục tiêu phát triển bền vững có ý nghĩa quan trọng trong giai đoạn phát triển kinh tế hàng hóa theo cơ chế thị trường ở nước ta hiện nay. Chính vì thế mà hoạt động bảo hiểm giữ vai trò nhất định trong đảm bảo tính ổn định cho quá trình tái sản xuất và đời sống con người.

Nhìn lại kết quả hoạt động kinh doanh bảo hiểm ở nước ta nói chung, bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ nói riêng, những năm qua, song song những giá trị tích cực đã đạt được, hành lang pháp lý về bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ vẫn còn nhiều vấn đề phức tạp, thời gian qua đã bộc lộ nhiều điểm hạn chế về chính sách và quá trình tổ chức triển khai thực hiện. Về mặt pháp luật, hiện nay các quy định pháp luật về bảo hiểm nhân thọ còn thiếu đồng bộ, hiệu lực pháp lý thấp, chưa đủ sức điều chỉnh kịp thời và triệt để các vấn đề phát sinh gây ảnh hưởng tiêu cực đến quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ, điển hình là còn có tình trạng chồng chéo giữa các văn bản pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội hình thành trong lĩnh vực bảo hiểm nhân thọ. Về tổ chức và triển khai thực hiện, điểm đáng chú ý là còn có sự bất bình đẳng trong việc kí kết hợp đồng giữa bên mua và bên bán bảo hiểm nhân thọ, các hành vi gian lận bảo hiểm vẫn diễn ra ngày càng tinh vi, phức tạp, dưới nhiều hình thức. Một số trường hợp lợi dụng thiếu hiểu biết của người tham gia bảo hiểm nhân thọ nhằm trục lợi. Bên cạnh đó, quỹ bảo vệ người được bảo hiểm cũng còn nhiều hạn chế, hoạt động giám sát và xử lý đối với hành vi xâm phạm quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ vẫn còn bộc lộ những khuyết điểm, trong đó việc phân định trách nhiệm và phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức có liên quan trọng hoạt động giám sát chưa thực sự phát huy được hiệu quả. Điều này đã gây ra không ít khó khăn cho Nhà nước trong quá trình quản lý và cản trở tính lành mạnh đối với lĩnh vực hoạt động vô cùng quan trọng song cũng rất nhạy cảm này.

Chính vì thế, việc nghiên cứu thực tiễn thi hành pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ, tìm ra nguyên nhân, hạn chế và đặc biệt là những giải pháp để nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ là vô cùng cần thiết. Do đó, với việc lựa chọn đề tài: “Pháp luật về bảo vệ quyền lợi của người tham gia bảo hiểm nhân thọ từ thực tiễn tại công ty Bảo Việt nhân thọ tỉnh Quảng Bình” tác giả mong muốn góp phần hoàn thiện hệ thống quy định pháp luật cũng như đề xuất những giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ.

2. Tình hình nghiên cứu có liên quan tới đề tài

Hiện nay, việc đảm bảo vệ quyền lợi của người dân khi tham gia bảo hiểm đang được Đảng, Nhà nước và phần lớn người dân đặc biệt quan tâm Bên cạnh đó, các nhà làm luật, hoạch định chính sách cũng tích cực nghiên cứu tìm ra những giải pháp toàn diện, hữu hiệu để hoàn thiện pháp luật, nâng cao ý thức, trách nhiệm thực thi pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ của doanh nghiệp bảo hiểm và người tham gia bảo hiểm nhân thọ.

Đến nay, việc nghiên cứu về pháp luật bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ dưới góc độ pháp lý mới tập trung vào những hội thảo, tọa đàm hay những báo cáo, tổng kết tình hình triển khai và kết quả của hoạt động bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ. Về mặt lý luận, có nhiều vấn đề chưa được nghiên cứu sâu như khái niệm bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ, pháp luật về bảo vệ quyền lợi của người tham gia bảo hiểm nhân thọ, cấu trúc pháp luật về bảo vệ quyền lợi của người tham gia bảo hiểm nhân thọ gồm những bộ phận nào và có những yếu tố nào chi phối đến hiệu quả áp dụng pháp luật. Về mặt thực tiễn, hiện nay còn rất ít công trình khoa học nghiên cứu toàn diện. Một số công trình nghiên cứu như Luận văn Thạc sĩ Luật học năm 2018 của tác giả Nguyễn Khánh Linh về “Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực bảo hiểm nhân thọ theo pháp luật Việt Nam hiện nay”; “Thực trạng pháp luật về bảo vệ quyền lợi của người tham gia bảo hiểm nhân thọ và một số kiến nghị” của Trần Vũ Hải, đăng trong Tạp chí Luật học số 10/2013, Luận văn Thạc sĩ năm 2005 của tác giả Trần Vũ Hải “Hợp đồng bảo hiểm nhân thọ – Những vấn đề lý luận và thực tiễn”; “Một số vấn đề pháp lý của hợp đồng bảo hiểm nhân thọ” của Trần Vũ Hải, đăng trong Tạp chí Luật học số 7/2006… đã góp phần vào việc hoàn thiện các quy định pháp luật trong lĩnh vực bảo hiểm nhân thọ.

Có thể thấy rằng, việc nghiên cứu, đề xuất phương hướng hoàn thiện các quy định liên quan đến bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ là hết sức cần thiết. Trên cơ sở kế thừa các công trình nghiên cứu trước, từ đó phát triển thêm và tìm ra những điểm mới, tác giả mong muốn đóng góp công sức và kiến thức để hoàn thành đề tài nghiên cứu về pháp luật bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ một cách đầy đủ, toàn diện hơn.

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích của luận văn là giải quyết các vấn đề lý luận và đánh giá thực tiễn thi hành pháp luật bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ, để từ đó đưa ra được những giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam điều chỉnh về bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ, nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp bảo hiểm, đáp ứng yêu cầu thực tế và thúc đẩy phát triển kinh tế.

Do đó, tác giả xác định nhiệm vụ nghiên cứu là:

– Nghiên cứu những vấn đề cơ bản về người tham gia bảo hiểm nhân thọ, bảo vệ quyền lợi của người tham gia bảo hiểm nhân thọ, trên cơ sở đó xây dựng khái niệm pháp luật bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ, xác định các đặc điểm cơ bản và cấu trúc pháp luật bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ.

– Phân tích, đánh giá ưu điểm và hạn chế, những bất cập của các quy định hiện hành từ thực tiễn thi hành pháp luật tại công ty Bảo Việt nhân thọ tỉnh Quảng Bình về bảo vệ quyền lợi của người tham gia bảo hiểm nhân thọ. Trên cơ sở đó, tìm ra nguyên nhân, cũng như các yếu tố chi phối tới hiệu quả thực thi pháp luật bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ.

– Đề xuất các giải pháp góp phần hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật bảo vệ quyền lợi của người tham gia bảo hiểm nhân thọ ở Việt Nam. Các giải pháp đưa ra cần có tính khả thi, được dựa trên cơ sở lý luận đã xây dựng và những đánh giá khách quan về thực trạng pháp luật, thực tiễn thi hành pháp luật tại công ty bảo hiểm.

4. Đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu

Bảo hiểm nhân thọ và pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ có nội dung tương đối rộng. Đối tượng nghiên cứu của luận văn là hệ thống quy định pháp luật hiện hành điều chỉnh mối quan hệ giữa người tham gia bảo hiểm nhân thọ và doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ kể từ khi có Luật kinh doanh bảo hiểm năm 2000, Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2010 cho đến hiện nay. Phạm vi của đề tài chỉ giới hạn ở một số quy định pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ ở nước ta thông qua việc đánh giá thực tiễn, cũng như tìm cách đưa ra phương hướng hoàn thiện pháp luật, nhằm góp phần đảm bảo quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực bảo hiểm, đồng thời nâng cao trách nhiệm của các doanh nghiệp bảo hiểm, hiệu quả quản lý của Nhà nước đối với thị trường bảo hiểm Việt Nam hiện nay. Luận văn được tác giả tập trung nghiên cứu, phân tích dưới góc độ pháp luật điều chỉnh như các quy định về bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ trong hệ thống pháp luật hiện hành, quan điểm khoa học của các tác giả đã được công bố trong các công trình nghiên cứu về pháp luật điều chỉnh hoạt động kinh doanh bảo hiểm nhân thọ nói chung và pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ nói riêng ở trong nước và quốc tế.

5. Các phương pháp nghiên cứu

Luận văn được thực hiện theo phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, các quan điểm của Đảng và Nhà nước nhằm giải quyết nhiệm vụ và mục đích nghiên cứu của đề tài. Tác giả sử dụng các phương pháp như: tổng hợp, thống kê, phân tích, so sánh luật học và lịch sử để làm rõ vấn đề, từ đó rút ra các kết luận khoa học.

Đặc biệt, tác giả chú trọng sử dụng hai phương pháp phân tích và so sảnh để có sự nghiên cứu sâu, hiểu rõ các vấn đề bất cập phát sinh trong thực tế áp dụng pháp luật, đồng thời có sự đối chiếu xem xét mối tương quan giữa quy định pháp luật Việt Nam hiện hành với các quốc gia khác cũng như với tiêu chuẩn quốc tế.

6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Kết quả nghiên cứu của luận văn có tính ứng dụng thực tiễn và có cơ sở khoa học.

Luận văn là công trình nghiên cứu khoa học góp phần hệ thống hóa và phân tích những vấn đề lý luận về bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ và pháp luật điều chỉnh các vấn đề liên quan đến bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ.

Luận văn đưa ra những đánh giá về thực tiễn thi hành pháp luật hiện hành điều chỉnh lĩnh vực này, tìm hiểu và phân tích nguyên nhân của những bất cập, hạn chế. Từ đó, đề xuất bổ sung các giải pháp, phương pháp cụ thể nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tham gia bảo hiểm nhân thọ.

7. Bố cục của luận văn

Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, luận văn có 03 chương, cụ thể như sau

Chương 1: Khái quát về quyền lợi của người tham gia bảo hiểm nhân thọ và pháp luật bảo vệ quyền lợi của người tham gia bảo hiểm nhân thọ.

Chương 2: Thực tiễn thi hành pháp luật bảo vệ quyền lợi của người tham gia bảo hiểm nhân thọ tại công ty Bảo Việt nhân thọ tỉnh Quảng Bình.

Chương 3: Một số giải pháp góp phần hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật bảo vệ quyền lợi của người tham gia bảo hiểm nhân thọ ở Việt Nam.

[1] Quyết định số 432/QĐ-TTg ngày 12 tháng 4 năm 2012 của Thủ tướng Chính phủ về Phê duyệt Chiến lược Phát triển bền vững Việt Nam giai đoạn 2011 – 2020.