[Luận văn 2020] Pháp luật về công đoàn trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động và thực tiễn thi hành tại tỉnh Sơn La – ThS. Hoàng Dạ Thảo My

[Luận văn 2020] Pháp luật về công đoàn trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động và thực tiễn thi hành tại tỉnh Sơn La – ThS. Hoàng Dạ Thảo My

1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài

Tổ chức Công đoàn Việt Nam ra đời vào nửa đầu thế kỉ XX (Ngày 28/7/1929), đánh dấu một bước ngoặt quan trọng đối với quá trình đấu tranh, phát triển của phong trào công nhân Việt Nam và là hạt nhân vận động tập hợp NLĐ dưới ngọn cờ cách mạng vinh quang của Đảng Cộng sản Việt Nam. Ngay sau khi thành lập nước, năm 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: Công đoàn có nhiệm vụ gìn giữ quyền lợi cho công nhân và giúp Chính phủ trong việc xây dựng đất nước. Chính phủ Việt Nam là một chính phủ dân chủ, sẽ hết sức giúp đỡ về tinh thần cho Công đoàn^[1]. 90 năm qua, cùng với sự phát triển của đất nước, Công đoàn Việt Nam đang ngày càng lớn mạnh khẳng định vai trò quan trọng của mình trong việc chăm lo, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng cho NLĐ.

Trong tiến trình công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước, cùng với đường lối phát triển nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế sâu rộng nền kinh tế nhiều thành phần tồn tại như một thực tế tất yếu, kéo theo đó là sự ra đời của hàng loạt doanh nghiệp trong tất cả các lĩnh vực ngành nghề, không chỉ doanh nghiệp trong nước mà còn có các Doanh nghiệp nước ngoài tại Việt Nam, Doanh nghiệp FDI… tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho NLĐ ở mọi trình độ. QHLĐ ngày càng đa dạng và phức tạp khiến cho mâu thuẫn giữa NLĐ và NSDLĐ là điều không thể tránh khỏi. NLĐ luôn luôn muốn môi trường làm việc thuận lợi, mức lương càng cao càng tốt còn NSDLĐ thì ngược lại, bỏ ra càng ít chi phí càng tốt. Nên nhiều khi nhu cầu và mong muốn của hai chủ thể này không tương đồng với nhau dẫn đến tranh chấp xảy ra. Trong QHLĐ thì NLĐ luôn ở thể yếu hơn bị phụ thuộc rất nhiều vào NSDLĐ. Đặc biệt, do ảnh hưởng của đại dịch Covid-19 đầu năm 2020 đến tình hình sản xuất kinh doanh và thị trường lao động khiến 5 triệu lao động bị ảnh hưởng tạm mất việc làm hoặc bị giãn việc, nghỉ luân phiên. càng cho thấy sự cần thiết của tổ chức Công đoàn với vai trò đại diện bảo vệ quyền và lợi ích cho NLĐ. Tuy nhiên thực tế cho thấy quy định của pháp luật Công đoàn về Công đoàn trong việc bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của NLĐ và thực tế hoạt động Công đoàn trong thời gian qua còn nhiều điểm bất cập và hạn chế, cần phải tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện để có bước đi hiệu quả vững chắc hơn trong thời gian tới.

Những năm gần đây, số lượng NLĐ trên cả nước nói chung và ở tỉnh Sơn La nói riêng tăng lên rất nhiều. Sơn La là tỉnh miền núi ở phía Tây Bắc của Tổ quốc, điều kiện phát triển kinh tế – xã hội không thuận lợi. Tuy với xuất phát điểm thấp nhưng trong những năm vừa qua, nền kinh tế của tỉnh đạt được nhiều tiến bộ đáng kể. Việc thu hút đầu tư ngày càng mạnh mẽ với nhiều doanh nghiệp được thành lập kéo theo số lượng NLĐ trong các doanh nghiệp, hợp tác xã tăng lên. Mặc dù Công đoàn Sơn La vẫn luôn thực hiện tốt vai trò trong việc bảo vệ quyền và lợi ích cho NLĐ nhưng vẫn không tránh khỏi những khó khăn, vướng mắc trong quá trình hoạt động của mình.

Từ thực tế đó cho thấy, việc tìm hiểu và đánh giá các quy định của pháp luật Công đoàn hiện hành để hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả hoạt động của Công đoàn trong việc bảo vệ quyền và lợi ích cho NLĐ của tổ chức Công đoàn nói chung và Công đoàn tỉnh Sơn La nói riêng là một việc hết sức cần thiết.

2. Tình hình nghiên cứu đề tài

Với vị trí và vai trò đặc biệt của mình Công đoàn vẫn luôn là đề tài được nhiều tác giả quan tâm. Trong thời gian qua, đã có nhiều đề tài và công trình nghiên cứu về Công đoàn trên nhiều phương diện khác nhau. Về vai trò của Công đoàn trong việc bảo vệ quyền và lợi ích cho NLĐ trong QHLĐ có thể kể đến một số công trình tiêu biểu sau:

– Công đoàn bảo vệ quyền và lợi ích NLĐ trong tố tụng dân sự Việt Nam, Phạm Minh Trường, Luận văn thạc sĩ, Trường Đại học Luật Hà Nội, Hà Nội, 2013;

– Công đoàn Việt Nam trong việc bảo vệ quyền và lợi ích NLĐ trong QHLĐ, Trần Thị Tố Linh, Luận văn thạc sĩ, Trường Đại học Luật Hà Nội, Hà Nội, 2016;

– Vai trò của tổ chức Công Đoàn trong bảo vệ quyền của NLĐ ở Việt Nam hiện nay, Vũ Xuân Kiểm, Luận văn thạc sĩ, Đại học Quốc gia Hà Nội – Khoa Luật, Hà Nội, 2014;

– Pháp luật về công đoàn trong việc đại diện bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của NLĐ tại doanh nghiệp, Nguyễn Thị Ngân, Luận văn thạc sĩ, Trường Đại học Luật Hà Nội, Hà Nội, 2014;

Một số bài tạp chí tiêu biểu về Công đoàn trong vai trò bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của NLĐ trong QHLĐ:

– Hoàn thiện pháp luật về tổ chức đại diện lao động khi Việt Nam gia nhập Hiệp định đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương, Lê Thị Hoài Thu, Tạp chí Luật học số 04/2018. Vai trò của tổ chức đại diện NLĐ trong cơ chế ba bên, Đào Mộng Điệp, Tạp chí dân chủ và pháp luật 2011.

– Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của đại diện lao động, Nguyễn Hữu Chí – Đào Mộng Điệp, Tạp chí nghiên cứu lập pháp 2010. Có thể thấy, số lượng nghiên cứu khoa học vấn đề pháp lý về Công Đoàn trong việc bảo vệ quyền và lợi ích của NLĐ trong QHLĐ hiện nay cũng chưa nhiều. Các công trình khoa học kể trên đã tập trung nghiên cứu một cách toàn diện các quy định của pháp luật liên quan đến vai trò đại diện và bảo vệ quyền, lợi ích cho NLĐ, thực tiễn áp dụng cũng như giải pháp hoàn thiện pháp luật. Tuy nhiên, các quy định được Nhà nước ban hành thường mang tính định hướng thực tế áp dụng pháp luật sẽ có sự khác nhau tùy vào từng thời kì và đặc điểm của mỗi địa phương. Chính vì thế, việc có thêm những nghiên cứu về vấn đề này ở một phạm vi khác, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng tình hình kinh tế xã hội có những biến động khó lường ảnh hưởng tiêu cực đến NLĐ là rất cần thiết và phù hợp với yêu cầu thực tiễn hiện nay.

3. Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận văn là tìm hiểu một cách có hệ thống thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng các quy định của pháp luật về Công đoàn trong việc bảo vệ quyền và lợi ích của NLĐ trong QHLĐ, đặt trong bối cảnh kinh tế xã hội và hội nhập quốc tế sâu rộng. Từ những phân tích đánh giá đó, chỉ ra những hạn chế vướng mắc còn tồn tại để hưởng tới đề xuất các giải pháp hoàn thiện hệ thống quy định và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật cũng như hoạt động của Công đoàn trong việc bảo vệ quyền và lợi ích của NLĐ.

Từ mục đích trên luận văn có các nhiệm vụ nghiên cứu sau đây:

Thứ nhất, nghiên cứu những quy định của pháp luật hiện hành về Công đoàn liên quan đến vấn đề bảo vệ quyền và lợi ích cho NLĐ trong QHLĐ.

Thứ hai, nghiên cứu đánh giá thực tiễn áp dụng các quy định pháp luật của Công đoàn Sơn La trong việc bảo vệ quyền và lợi ích cho NLĐ.

Thứ ba, Trên cơ sở nghiên cứu đánh giá thực tiễn tại tỉnh Sơn La, chỉ ra được những tồn tại, hạn chế, nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế trong việc bảo vệ quyền và lợi ích của NLĐ từ thực tiễn áp dụng pháp luật của tổ chức Công đoàn.

Thứ tư, Đề xuất các kiến nghị, giải pháp nhằm hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả hoạt động của Công đoàn đặc biệt là Công đoàn Sơn La Nhằm thực hiện tốt vai trò là đại diện tập thể lao động bảo vệ quyền và lợi ích cho NLĐ trong thời gian tới.

4. Đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là các quy định pháp luật hiện hành về Công đoàn trong việc bảo vệ quyền và lợi ích cho NLĐ trong QHLĐ và thực tiễn áp dụng các quy định này tại địa bàn tỉnh Sơn La. Những mặt hạn chế từ thực tiễn áp dụng pháp luật của Công đoàn Sơn La trong thời gian qua để từ đó đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật và nâng cao hiệu quả hoạt động của Công đoàn.

* Phạm vi nghiên cứu

Trong phạm vi có hạn của Luận văn thạc sĩ, tác giả chỉ tập trung nghiên cứu các quy định của pháp luật Công đoàn hiện hành về Công đoàn trong việc bảo vệ quyền và lợi ích của NLĐ trong QHLĐ. Luận văn sẽ có nội dung trọng tâm là các quy định hiện hành của pháp luật Việt Nam, việc áp dụng các quy định này trong thời gian qua, đặc biệt tập trung vào thực trạng ở phạm vi địa bàn tỉnh Sơn La.

5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

* Cơ sở lý luận

Để đạt được mục đích nghiên cứu của đề tài, tác giả đã dựa trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng và Nhà nước về hoàn thiện và phát triển pháp luật về Công đoàn trong việc bảo vệ quyền và lợi ích của NLĐ trong QHLĐ, các quy định của Hiến Pháp, Bộ luật Lao động Luật Công Đoàn và các quan điểm, tư tưởng tiến bộ trên thế giới liên quan đến Công đoàn để làm cơ sở pháp lý cho quá trình nghiên cứu.

* Phương pháp nghiên cứu sử dụng các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

– Phương pháp phân tích – tổng kết kinh nghiệm;

– Phương pháp thu thập số liệu;

– Phương pháp đối chiếu, so sánh.

Để nghiên cứu đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật trong việc bảo vệ quyền và lợi ích cho NLĐ của tổ chức Công Đoàn

6. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của luận văn

– Về mặt khoa học, luận văn là công trình khoa học, tài liệu nghiên cứu, trình bày một cách toàn diện, có hệ thống về chế định pháp luật liên quan đến Công đoàn trong việc bảo vệ NLĐ. Có giá trị tham khảo cho hoạt động xây dựng và hoàn thiện pháp luật cũng như hoạt động nghiên cứu, giảng dạy và học tập về pháp luật Công

đoàn trong việc bảo vệ quyền và lợi ích của NLĐ trong QHLĐ.

– Về mặt thực tiễn, luận văn trình bày và đánh giá thực trạng quy định pháp luật hiện hành, đồng thời đóng góp những ý kiến, đề xuất những giải pháp để hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật Công đoàn trong việc bảo vệ quyền và lợi ích của NLĐ trong QHLĐ. Luận văn được đưa vào thực tiễn sẽ góp phần nâng cao nhận thức của mọi người về vai trò quan trọng của Công đoàn và hỗ trợ những cán bộ đang làm thực tiễn trong lĩnh vực Công đoàn.

7. Bố cục của luận văn

Ngoài các phần Lời mở đầu kết luận, danh mục tài liệu tham khảo luận văn có 3 chương:

Chương 1: Thực trạng pháp luật hiện hành về Công đoàn trong việc bảo vệ quyền và lợi ích của NLĐ trong QHLĐ;

Chương 2: Thực tiễn thi hành pháp luật của tổ chức Công đoàn tại tỉnh Sơn La trong việc bảo vệ quyền và lợi ích của NLĐ trong QHLĐ;

Chương 3: Hoàn thiện pháp luật về công đoàn trong việc bảo vệ quyền và lợi ích của NLĐ trong QHLĐ và nâng cao hiệu quả hoạt động của tổ chức Công đoàn trên địa bàn tỉnh Sơn La.

[1] Bài đăng trên báo Cứu quốc, số 390, ngày 29/10/1945, Hồ Chí Minh. Toàn tập, tập 4, trang 426. NXB. CTQG, HN 2000).