[Luận văn 2020] Pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch tỉnh Quảng Ninh – ThS. Nguyễn Hồng Hạnh

[Luận văn 2020] Pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch tỉnh Quảng Ninh – ThS. Nguyễn Hồng Hạnh

1. Tính cấp thiết của đề tài

Việt Nam là quốc gia có nền văn hóa lâu đời và có tiềm năng lớn để phát triển du lịch vì được ưu đãi vị trí thuận lợi về địa lý, khí hậu và điều kiện tự nhiên với đường bờ biển dài hơn 3.000 km và cảnh quan hùng vĩ. Phát triển du lịch đã trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trên cơ sở khai thác có hiệu quả lợi thế về điều kiện tự nhiên, sinh thái, truyền thống văn hóa lịch sử, huy động tối đa nguồn lực đầu tư trong nước góp phần thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại qua đất nước. Năm 2019, Việt Nam tiếp tục được Giải thưởng Du lịch Thế Giới (WTA) bình chọn là “Điểm đến hàng đầu Châu Á”. Đồng thời theo bảng xếp hạng năng lực cạnh tranh du lịch của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) năm vừa qua, tài nguyên văn hóa và kinh doanh du lịch của nước ta xếp thứ 29, tài nguyên thiên nhiên xếp thứ 35/140 quốc gia được xếp hạng^[1]. Điều này cho thấy, ngành du lịch đã khẳng định vị thế ngày càng lớn trong phát triển kinh tế – xã hội của đất nước. Không thể phủ nhận thời gian qua, du lịch đóng góp đáng kể vào sự phát triển kinh tế của Việt Nam cũng như mang lại nguồn thu nhập lớn cho xã hội. Hoạt động du lịch thu hút sự tham gia của các thành phần kinh tế và mọi tầng lớp nhân dân, mang lại thu nhập không chỉ cho những đối tượng trực tiếp kinh doanh du lịch mà gian tiếp đối với các ngành liên quan xuất khẩu tại chỗ và tạo thu nhập cho cộng đồng dân cư địa phương. Tuy nhiên, ở góc độ là ngành kinh tế mang tính liên ngành, liên vùng và xã hội hóa cao, sự phát triển của du lịch Việt Nam cũng tạo ra những tác động ngày càng mạnh và ảnh hưởng không nhỏ đến môi trường tại những khu vực diễn ra hoạt động du lịch. Trước tình hình đó, Đảng và Nhà nước đã ban hành hàng loạt hệ thống chính sách, văn bản pháp luật quan trọng về bảo vệ môi trường. Tuy nhiên các văn bản này chưa chặt chẽ, cụ thể, chi tiết, thiếu tính logic và còn chồng chéo.

Quảng Ninh là một tỉnh ven biển thuộc vùng Đông Bắc Việt Nam, được ví như Việt Nam thu nhỏ vì có cả biển đảo, đồng bằng trung du, đồi núi, biên giới. Với lợi thế vượt trội về tiềm năng du lịch, đặc biệt là sở hữu Vịnh Hạ Long – Di sản thiên nhiên thế giới cùng nhiều di sản văn hóa, thiên nhiên khác, Quảng Ninh đã xác định ngay từ rất sớm du lịch là ngành kinh tế mũi nhọn của tỉnh. Trong những năm qua, tỉnh Quảng Ninh vẫn luôn khẳng định được thế mạnh du lịch của mình thông qua tốc độ phát triển du lịch vượt bậc. Trong 10 tháng của năm 2019, tỉnh Quảng Ninh thu hút gần 12 triệu lượt du khách đến tham quan nghỉ dưỡng – đây là con số cao nhất từ trước đến nay. Thực hiện Nghị quyết số 36-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XII) về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, tỉnh Quảng Ninh xác định rõ mục tiêu đến năm 2030 sẽ trở thành một trung tâm du lịch quốc tế với kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại. Theo đó, tỉnh Quảng Ninh đã ban hành nhiều chủ trương quyết sách phù hợp để phát triển ngành du lịch, trong đó có các văn bản hướng dẫn chỉ đạo và triển khai thực hiện pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch và đã đạt được những thành tựu ấn tượng nhất định. Nhưng nhìn chung việc thực hiện pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch còn nhiều hạn chế, tình trạng xã rác thải, chất thải và khí thải gây ô nhiễm nguồn nước biển cũng như các tài nguyên thiên nhiên khác vẫn diễn ra phổ biến, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng môi trường du lịch, suy giảm hệ sinh thái và kéo theo không ít những hệ lụy khác liên quan.

Như vậy, để ngành du lịch Quảng Ninh phát triển bền vững, cần phải từng bước nâng cao hiệu quả của các quy định pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch. Pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch được xây dựng và hoàn thiện là khung pháp lý vững chắc để tăng cường hiệu quả công tác bảo vệ môi trường trong lĩnh vực du lịch không chỉ tại Quảng Ninh mà còn các địa phương khác trên toàn quốc.

Xuất phát từ những vấn đề cấp thiết cần được giải quyết trong thực tiễn phát triển du lịch ở Quảng Ninh tác giả lựa chọn đề tài: “Pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch tại tỉnh Quảng Ninh” cho luận văn tốt nghiệp của mình với mong muốn đánh giá toàn diện về pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch trên địa bàn tỉnh trong thời gian qua, căn cứ tình hình thi hành trên thực tế, từ đó đề ra phương hướng giải pháp hoàn thiện pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch, góp phần nâng cao hiệu quả việc thực hiện pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh trong thời gian tới.

2. Tình hình nghiên cứu đề tài

Hiện nay, vấn đề bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch và việc ban hành thực thi pháp luật về bảo vệ môi trường đã và đang được Đảng và Nhà nước Việt Nam đặc biệt quan tâm. Trong đó, các nhà làm khoa học và những người làm công tác lý luận cũng đã nghiên cứu những vấn đề này ở nhiều khía cạnh góc độ khác nhau. Thời gian qua đã có một số công trình nghiên cứu khoa học nghiên cứu về môi trường du lịch, cũng như pháp luật về bảo vệ môi trường nói chung và pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch nói riêng như:

Về các sách, báo, kỷ yếu:

1. Lưu Đức Hải – Nguyễn Ngọc Sinh (2000), Quản lý môi trường cho sự phát triển bền vững, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội;
2. Đặng Huy Huỳnh (2011), Vai trò đa dạng sinh học trong phát triển du lịch sinh thái ở Việt Nam, Hội thảo du lịch sinh thái với phát triển du lịch bền vững ở Việt Nam;
3. Lê Trình (2013), Đánh giá tác động môi trường phương pháp và ứng dụng, NXB Khoa học kỹ thuật, Hà Nội;
4. Viện nghiên cứu phát triển du lịch (2000), Hiện trạng và một số giải pháp bảo vệ môi trường du lịch Việt Nam, Hà Nội;
5. Viện nghiên cứu phát triển du lịch (2001), Cơ sở khoa học xây dựng hệ thống chỉ tiêu môi trường cho hoạt động du lịch biển Việt Nam, Hà Nội.

Một số đề tài nghiên cứu, luận văn thạc sĩ Luật học:

1. Trường Đại học Luật Hà Nội (2010), Những vấn đề lý luận về Pháp luật môi trường trong kinh doanh;

2 Trần Phong Bình Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội (2009), Luận văn thạc sĩ Luật học, Pháp luật về bảo vệ môi trường trong lĩnh vực du lịch ở Việt Nam;

3. Souliphon Khampanya (2016), Luận văn thạc sĩ Luật học, Pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch ở Việt Nam hiện nay.

Nhìn chung các công trình nghiên cứu trên đây đã nghiên cứu đề cập đến một vài khía cạnh liên quan đến pháp luật về bảo vệ môi trường hoặc công tác quản lý nhà nước về môi trường trong hoạt động du lịch. Tuy nhiên trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh có rất ít công trình khoa học nghiên cứu về pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch theo quy định của Luật Bảo vệ môi trường 2014, đặc biệt là trong những năm gần đây khi tốc độ phát triển du lịch của Quảng Ninh đang có những bước nhảy vọt. Vì vậy, nghiên cứu của luận văn sẽ góp phần đánh giá thực trạng pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch tại tỉnh Quảng Ninh trong thời điểm hiện tại và đưa ra phương hướng hoàn thiện pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch trên địa bàn tỉnh trong thời gian tới.

3. Mục đích nghiên cứu, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu

3.1. Mục đích

Trên cơ sở nghiên cứu tìm hiểu và đánh giá đúng tình hình thực tiễn pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch ở một số danh lam thắng cảnh, khu du lịch nổi tiếng tại tỉnh Quảng Ninh, luận văn đề xuất những phương hướng và giải pháp nhằm đảm bảo thực hiện pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch ở tỉnh Quảng Ninh trong thời gian tới.

3.2. Nhiệm vụ

Một là, đề cập tới những vấn đề lý luận cơ bản về bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch tại tỉnh Quảng Ninh.

Hai là, đánh giá thực trạng thực hiện các quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch, thực tiễn thực hiện tại tỉnh Quảng Ninh trong thời gian qua, những ưu điểm, hạn chế và chỉ ra nguyên nhân.

Ba là, đề xuất một số kiến nghị hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch tại tỉnh Quảng Ninh trong thời gian tới.

3.3. Phạm vi nghiên cứu

Vấn đề bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch có thể được xem xét dưới góc độ môi trường tự nhiên và môi trường văn hóa. Tuy nhiên, trong khuôn khổ của luận văn này, theo khái niệm môi trường của Luật Bảo vệ môi trường 2014 thì môi trường văn hóa không thuộc môi trường vật chất tự nhiên và nhân tạo nên tác giả chỉ giới hạn phạm vi nghiên cứu theo khái niệm môi trường của Luật Bảo vệ môi trường 2014.

Luận văn nghiên cứu hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật về bảo vệ môi trường và thực hiện pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch tại tỉnh Quảng Ninh trong những năm gần đây.

4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Luận văn được thực hiện trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng và Nhà nước ta hiện nay về Pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch, bám sát tình hình thực tế tại tỉnh Quảng Ninh. Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu của chủ nghĩa duy vật biện chứng, phương pháp phân tích và tổng hợp, thống kê để đánh giá đúng thực tiễn thực hiện pháp luật và trên cơ sở đó nêu ra các giải pháp về quản lý phù hợp với điều kiện của tỉnh Quảng Ninh, cụ thể như sau:

Ở Chương 1, Luận văn chủ yếu sử dụng phương pháp tổng hợp, phân tích, thu thập tài liệu để làm rõ các khái niệm: môi trường, du lịch, bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch; pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch; phân tích làm rõ vai trò của pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch.

Ở Chương 2, Luận văn chủ yếu sử dụng phương pháp tổng hợp nhằm làm rõ các quy định hiện hành về trách nhiệm bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch đối với từng chủ thể. Phương pháp phân tích đối chiếu, thu thập thông tin,… cũng được sử dụng để phân tích làm rõ hiệu quả thi hành các quy định đó ở tỉnh Quảng Ninh. Bên cạnh đó, tác giả cũng vận dụng phương pháp phân tích, phương pháp điển hình được sử dụng để nghiên cứu làm rõ các nguyên nhân dẫn tới những hạn chế trong thực tiễn thi hành các quy định về bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch của tỉnh Quảng Ninh.

Ở Chương 3, Luận văn chủ yếu sử dụng phương pháp phân tích nhằm xây dựng các giải pháp nâng cao hiệu quả của pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch, trong đó có các giải pháp chung cho cả nước, có các giải pháp cụ thể cho tỉnh Quảng Ninh.

5. Ý nghĩa của Luận văn

Luận văn đóng góp cơ sở lý luận và thực tiễn của việc thực hiện pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch tại tỉnh Quảng Ninh.

Luận văn đánh giá thực trạng, nhận thức và trách nhiệm thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch ở tỉnh Quảng Ninh trong những năm qua. Luận văn góp phần khẳng định yêu cầu thực tiễn phải thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch có hiệu quả để đảm bảo hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với cân bằng môi trường sinh thái, nhằm phục vụ mục tiêu phát triển bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống của con người ở tỉnh Quảng Ninh.

Là tài liệu tham khảo trong việc tổng kết thực tiễn để xuất giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch.

6. Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung của Luận văn gồm 03 chương:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch.

Chương 2: Thực trạng pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch và thực tiễn tại tỉnh Quảng Ninh.

Chương 3: Yêu cầu, các giải pháp nâng cao việc thực thi pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch qua thực tiễn tại tỉnh Quảng Ninh.

[1] https://baotainguyenmoitruong.vn/ap-luc-moi-truong-gia-tang-298668.html