[Luận văn 2020] Đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người sử dụng lao động từ thực tiễn tỉnh Lạng Sơn – ThS. Nguyễn Trọng Nghĩa

[Luận văn 2020] Đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người sử dụng lao động từ thực tiễn tỉnh Lạng Sơn – ThS. Nguyễn Trọng Nghĩa

1. Tính cấp thiết của đề tài

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, vấn đề bảo đảm quyền bình đẳng, tự do trong xác lập các loại hợp đồng nói chung và HĐLĐ nói riêng tạo điều kiện thuận lợi trong quá trình phát triển hội nhập của đất nước. Tuy nhiên trong bất kỳ chế độ kinh tế nào cũng cần có sự điều tiết của Nhà nước bằng pháp luật để giải quyết những vấn đề mà tự thân cơ chế kinh tế không thể giải quyết được. Trong đó, điều chỉnh bằng pháp luật đối với đơn phương chấm dứt HĐLĐ của NSDLĐ là yêu cầu mang tính khách quan và cần thiết. Nhà nước cần tạo khung pháp lý để hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực của đơn phương chấm dứt HĐLĐ của NSDLĐ đối với NLĐ, đồng thời đảm bảo sự ổn định, cân bằng trong quá trình sử dụng lao động của NSDLĐ.

Đơn phương chấm dứt HĐLĐ của NSDLĐ có mặt tích cực là thúc đẩy quá trình sàng lọc NLĐ, hỗ trợ NSDLĐ trong trường hợp điều kiện kinh doanh gặp khó khăn. Tuy nhiên việc đơn phương chấm dứt HĐLĐ của NSDLĐ cũng có thể gây ra những hậu quả tiêu cực, làm thiệt hại đến NLĐ, gây ảnh hưởng xấu cho xã hội cũng như cho chính bản thân NLĐ, đặc biệt là đối với những trường hợp chấm dứt HĐLĐ trái pháp luật.

BLLĐ đầu tiên của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam được ban hành ngày 23/6/1994, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/1995, tiếp tục được hoàn thiện đã qua 04 lần sửa đổi, bổ sung vào các năm 2002, 2006, 2007, 2012; Để bảo đảm sự phù hợp với tốc độ phát triển kinh tế và đáp ứng nhu cầu của thị trường cũng như quá trình hội nhập Quốc hội đã thông qua BLLĐ năm 2019 (có hiệu lực từ 01/01/2021). Nhìn chung pháp luật lao động đã góp phần ổn định các QHLĐ trong xã hội, tạo ra một thị trường lao động lành mạnh và ổn định, tạo hành lang pháp lý bình đẳng trong QHLĐ. Tuy nhiên, sau nhiều năm áp dụng thực thi trên thực tế, trước áp lực của hội nhập thương mại và phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam trong những năm gần gây, pháp luật lao động đã bộc lộ một số vấn đề chưa hợp lý, chưa phù hợp với yêu cầu của thực tiễn, gây vướng mắc trong quá trình áp dụng. Trong đó, vấn đề về đơn phương chấm dứt HĐLĐ của NSDLĐ vẫn còn một số tranh luận yêu cầu cần phải được tiếp tục hoàn thiện để phù hợp với sự phát triển chung của xã hội. Mặt khác, thực tiễn thực hiện pháp luật về đơn phương chấm dứt HĐLĐ của NSDLĐ ở một số địa phương cũng gặp một số vướng mắc cần sớm được tháo gỡ.

Nhằm mục đích tìm hiểu nghiên cứu những vấn đề lý luận các quy định của pháp luật về đơn phương chấm dứt HĐLĐ của NSDLĐ cũng như tìm hiểu thực tiễn tại tỉnh Lạng Sơn là nơi mà tác giả công tác để tìm ra những hạn chế của những quy định pháp luật về đơn phương chấm dứt HĐLĐ của NSDLĐ, từ đó đưa ra hướng hoàn thiện hơn nữa pháp luật về đơn phương chấm dứt HĐLĐ nói chung và đơn phương chấm dứt HĐLĐ của NSDLĐ nói riêng tác giả đã chọn vấn đề “Đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người sử dụng lao động từ thực tiễn tỉnh Lạng Sơn” làm đề tài luận văn thạc sĩ luật học.

2. Tình hình nghiên cứu đề tài

Quan hệ lao động có thể xem là mối quan hệ phổ biến và quan trọng đối với các quốc gia. Do đó, hiện nay có rất nhiều các nghiên cứu trong lĩnh vực lao động. Trong đó các đề tài nghiên cứu về đơn phương chấm dứt HĐLĐ cũng như các hậu quả pháp lý về việc chấm dứt HĐLĐ của NLĐ có thể được tham khảo rất nhiều bởi các công trình nghiên cứu tài liệu chung như: Giáo trình Luật lao động Việt Nam của Trường Đại học Luật Hà Nội năm 2009; Giáo trình Luật lao động Việt Nam của Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh năm 2011 và một số Giáo trình Luật Lao động của các cơ sở đào tạo luật khác. Các công trình nghiên cứu riêng về đơn phương chấm dứt HĐLĐ như: Luận án Tiến sĩ Luật học “Pháp luật về đơn phương chấm dứt HĐLĐ những vấn để lý luận và thực tiễn” của tác giả Nguyễn Thị Hoa Tâm, Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh năm 2013; “Chấm dứt hợp đồng lao động quyền lợi của người lao động khi chấm dứt hợp đồng lao động” – Luận văn thạc sĩ luật học của Nguyễn Thị Ngọc Tú, Trường Đại học Luật Hà Nội năm 2015; “Quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người sử dụng lao động theo Bộ luật Lao động năm 2012” – Luận văn thạc sĩ luật học của Lê Thị Hồng Dụ, Trường Đại học Luật Hà Nội năm 2016; “Quyền lợi của người lao động khi chấm dứt hợp đồng lao động” – Luận văn thạc sĩ luật học của Vũ Thị Thanh Hậu, Trường đại học Luật Hà Nội năm 2016; “Pháp luật lao động về chấm dứt hợp đồng lao động Thực trạng trên địa bàn huyện Ba Vì – thành phố Hà Nội và một số kiến nghị” – Luận văn thạc sĩ luật học của Nguyễn Minh Phương, Trường Đại học Luật Hà Nội năm 2017; “Pháp luật về chấm dứt hợp đồng lao động và thực tiễn thực hiện trong các doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Yên Bái” – Luận văn thạc sĩ luật học của Lê Thu Hằng, Trường Đại học Luật Hà Nội năm 2017; “Pháp luật về chấm dứt HĐLĐ từ thực tiễn các doanh nghiệp trên địa bàn huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa” – luận văn của tác giả Tăng Thị Hằng năm 2019, Đại học Mở Hà Nội; “Đơn phương chấm dứt HĐLĐ bởi người sử dụng lao động theo pháp luật lao động Việt Nam từ thực tiễn thành phố Hà Nội” – Luận văn của tác giả Nguyễn Thị Thanh, năm 2018, Học viện Khoa học xã hội… và nhiều luận văn khác.

Ngoài ra, còn có một số bài viết đăng trên các tạp chí khoa học pháp lý chuyên ngành như bài viết: “Thực hiện chấm dứt hợp đồng lao động theo Bộ luật Lao động năm 2012 – Từ quy định đến nhận thức và thực hiện” tạp chí Luật học số 8/2013 của tác giả Nguyễn Hữu Chí; “Những yếu tố ảnh hưởng tới việc thực thi pháp luật về HĐLĐ trong các doanh nghiệp” của tác giả Lê Thị Hoài Thu (đăng trên tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 03/2015); “Một số vấn đề nảy sinh từ các quy định về HĐLĐ” của tác giả Nguyễn Thị Bích (đăng trên Tạp chí Tòa án nhân dân số 01/2016)… Cùng với đó là các nghiên cứu khoa học, các giáo trình về chấm dứt HĐLĐ nói chung và vấn đề về đơn phương chấm dứt HĐLĐ của NSDLĐ nói riêng đây là những tài liệu quan trọng hỗ trợ trong quá trình nghiên cứu đề tài.

Các công trình nghiên cứu của các tác giả đã đề cập đến nhiều khía cạnh pháp lý khác nhau liên quan đến HĐLĐ, chấm dứt HĐLĐ nói chung và của NSDLĐ dưới nhiều góc độ khác nhau và là những công trình nghiên cứu công phu có giá trị khoa học lớn cả về lý luận lẫn thực tiễn. Tuy nhiên, phần lớn các nghiên cứu đều về chấm dứt HĐLĐ nói chung hay về quyền đơn phương chấm dứt HĐLĐ của NSDLĐ nói riêng mà chưa có nhiều công trình khoa học nghiên cứu chuyên biệt về vấn đề đơn phương chấm dứt HĐLĐ của NSDLĐ theo pháp luật lao động Việt Nam và thực tiễn tại tỉnh Lạng Sơn trong giai đoạn hiện nay. Tuy nhiên, các công trình nói trên là nguồn tài liệu tham khảo hết sức quý giá với tác giả để hoàn thành luận văn của mình.

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1. Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở các kết quả nghiên cứu về lý luận và thực trạng pháp luật cũng như thực tiễn tại tỉnh Lạng Sơn luận văn đề xuất một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về đơn phương chấm dứt HĐLĐ của NSDLĐ và nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật tại tỉnh Lạng Sơn.

3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

Từ mục đích nêu trên đề tại có các nhiệm vụ như sau:

– Nghiên cứu một số vấn đề lý luận về HĐLĐ và về đơn phương chấm dứt HĐLĐ của NSDLĐ cũng như lý luận pháp luật về vấn đề này.

– Phân tích thực trạng pháp luật và phản ánh thực tiễn thực hiện pháp luật về đơn phương chấm dứt HĐLĐ của NSDLĐ tại tỉnh Lạng Sơn, từ đó nêu lên những hạn chế, tồn tại của pháp luật lao động Việt Nam hiện hành về đơn phương chấm dứt HĐLĐ của NSDLĐ.

– Để xuất một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật lao động về đơn phương chấm dứt HĐLĐ của NSDLĐ và một số giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về đơn phương chấm dứt HĐLĐ của NSDLĐ tại tỉnh Lạng Sơn.

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1. Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là hệ thống quy định pháp luật lao động Việt Nam hiện hành về đơn phương chấm dứt HĐLĐ của NSDLĐ và thực tiễn thực hiện trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn.

4.2. Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu của luận văn các quy định về đơn phương chấm dứt HĐLĐ của NSDLĐ trong hệ thống các văn bản pháp luật lao động Việt Nam hiện nay. Phạm vi nghiên cứu về địa điểm là thực tiễn áp dụng pháp luật lao động về đơn phương chấm dứt HĐLĐ của NSDLĐ tại Việt Nam nói chung và thực tế tại tỉnh Lạng Sơn. Do yêu cầu về dung lượng số trang nên luận văn không nghiên cứu việc xử lý vi phạm trong lĩnh vực NSDLĐ đơn phương chấm dứt HĐLĐ.

5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1. Cơ sở lý luận

Đề tài được thực hiện dựa trên cơ sở vận dụng các quan điểm của Đảng và nhà nước ta trong sự nghiệp phát triển kinh tế theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, nhằm phát huy mọi tiềm năng trong sự nghiệp hiện đại hóa đất nước. Để làm rõ các vấn đề nghiên cứu đề tài còn được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp lí luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng triết học Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật.

5.2. Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng một số phương pháp cụ thể như phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh, bình luận, quy nạp, diễn giải được làm cơ sở cho việc nghiên cứu các vấn đề tương ứng.

6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

6.1. Ý nghĩa lý luận

Luận văn giúp làm sáng tỏ các vấn đề lý luận về đơn phương chấm dứt HĐLĐ của NSDLĐ, nêu lên những tồn tại của quy định pháp luật cũng như thực tiễn áp dụng các quy định về đơn phương chấm dứt HĐLĐ của NSDLĐ hiện nay nói chung và thực tế tại tỉnh Lạng Sơn nói riêng để từ đó có cái nhìn sâu sắc hơn, cụ thể hơn về vấn đề này.

6.2. Ý nghĩa thực tiễn

Luận văn còn có thể giúp cho các nhà làm luật có thể sử dụng để tham khảo trong quá trình sửa đổi, bổ sung hoàn thiện pháp luật lao động Việt Nam nói chung và các quy định đơn phương chấm chút HĐLĐ của NSDLĐ nói riêng.

Luận văn có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho những người làm công tác nghiên cứu khoa học, cho việc giảng dạy, học tập.

Bên cạnh đó, NSDLĐ và NLĐ cũng có thể tham khảo để phục vụ tốt hơn trong quá trình thực hiện và chấm dứt HĐLĐ.

7. Cơ cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 03 chương chính:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người sử dụng lao động và sự điều chỉnh của pháp luật.

Chương 2: Thực trạng pháp luật về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người sử dụng lao động và thực tiễn thực hiện tại tỉnh Lạng Sơn.

Chương 3: Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn.