[Luận văn 2020] Pháp luật về chế độ bảo hiểm xã hội bắt buộc và thực tiễn thi hành tại huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu – ThS. Trịnh Hạ Vy

[Luận văn 2020] Pháp luật về chế độ bảo hiểm xã hội bắt buộc và thực tiễn thi hành tại huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu – ThS. Trịnh Hạ Vy

1. Tính cấp thiết của đề tài

Lao động là một trong những hoạt động quan trọng của con người nhằm tạo ra của cải vật chất trong xã hội. Lao động sản xuất góp phần thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế, tạo điều kiện cơ bản để con người tồn tại, phát triển. Chính vì vậy, NLĐ là thành phần quan trọng nhất trong xã trong bất kỳ thời đại nào. Họ không chỉ là thành phần chính trong lực lượng sản xuất của mỗi xã hội mà còn là trụ cột của mỗi gia đình – tế bào của xã hội. Vì vậy, việc đảm bảo để NLĐ có đủ điều kiện về sức khỏe, khả năng lao động là nhu cầu tất yếu xuất phát từ thực tiễn. Từ nhu cầu đó, các chính sách về BHXH đã được hình thành phát triển và phát huy được vai trò của nó trên thực tiễn, đảm bảo bù đắp một phần mất mát cho NLĐ khi họ gặp phải những rủi ro trong cuộc sống.

Tại Việt Nam, chính sách BHXH luôn được coi là trụ cột chính của ASXH. Chính sách bảo hiểm qua các thời kỳ luôn được Đảng và nước quan tâm lãnh đạo để ngày càng hoàn thiện, đồng bộ và đáp ứng được nhu cầu của NLĐ. Sự quan tâm này được cụ thể hóa tại các nghị quyết của Trung ương các văn bản pháp luật trong lĩnh vực lao động an sinh xã hội. Luật BHXH năm 2014 ra đời sửa đổi, bổ sung Luật BHXH năm 2006 đã phát huy được vai trò tích cực góp thể hiện được vai trò của các chính sách BHXH đối với hệ thống ASXH. Ngày 25 tháng 5 năm 2018, Nghị quyết số 28-NQ/TW của Ban chấp hành Trung ương về Cải cách chính sách BHXH tiếp tục ra đời để đáp ứng nhu cầu của thực tiễn. Trong đó, Nghị quyết nêu rõ tập trung vào “Phát triển hệ thống BHXH linh hoạt, đa dạng đa tầng hiện đại và hội nhập quốc tế theo nguyên tắc đóng – hưởng công bằng bình đẳng chia sẻ và bền vững”^[1]. Gần đây nhất, Bộ Luật Lao động năm 2019 được Quốc hội khóa XIV thông qua ngày 20 tháng 11 năm 2019 ra đời không chỉ đánh dấu cho những thay đổi sắp tới trong lĩnh vực lao động mà còn tác động đến hệ thống an sinh xã hội cũng đòi hỏi có những chuyển biến phù hợp để đáp ứng nhu cầu thực tiễn. Việc nghiên cứu hoàn thiện các chính sách liên quan đến chế độ BHXH bắt buộc là một trong những nội dung chủ chốt và cấp bách của giai đoạn này.

Huyện Tân Uyên là huyện miền núi phía Bắc, không có điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế đồng thời trình độ dân trí còn chưa cao, đời sống người dân còn gặp nhiều khó khăn. Chính vì vậy, công tác ASXH luôn được lãnh đạo các cấp quan tâm, sâu sát để đảm bảo tốt nhất cuộc sống cho người dân. Dưới sự chỉ đạo của HĐND, UBND tỉnh Lai Châu, huyện Tân Uyên đã có những chuyển biến tích cực trong công tác ASXH đặc biệt là đối với lĩnh vực BHXH. Tuy nhiên, từ những bất cập còn tồn tại không tránh khỏi những khó khăn trong quá trình thực hiện các chính sách, đặc biệt liên quan đến chế độ BHXH bắt buộc. Từ những vấn đề lý luận và thực tiễn trên đây, tác giả đã lựa chọn đề tài “Pháp luật về chế độ bảo hiểm xã hội bắt buộc và thực tiễn thi hành tại huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu” làm luận đề tài nghiên cứu văn thạc sĩ luật kinh tế của mình.

2. Tình hình nghiên cứu đề tài

Thời gian qua, giới nghiên cứu khoa học xã hội nói chung và khoa học pháp lý nói riêng ở phạm vi mức độ khác nhau có sự quan tâm, nghiên cứu về các quy định trong Luật BHXH. Một số công trình nghiên cứu, bài viết đề cập đến quy định về pháp luật BHXH nói chung cũng như chế độ BHXH bắt buộc, điển hình như:

– TS. Nguyễn Hiền Phương (2015) chủ biên, “Bình luận khoa học một số quy định của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014”. Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội, Hà Nội.

– Bùi Thanh Hương (2017), “Pháp luật về bảo hiểm xã hội ở Việt Nam”, Luận văn thạc sĩ Luật học, Trường đại học Luật Hà Nội, Hà Nội.

– Nguyễn Thị Minh Thủy (2018), “Pháp luật về bảo hiểm xã hội bắt buộc và thực tiễn thi hành tại quận Hoàng Mai thành phố Hà Nội”, Trường Đại học Luật Hà Nội, luận văn thạc sĩ Luật học, Hà Nội.

– Nguyễn Đình Lý (2019), “Pháp luật về bảo hiểm xã hội bắt buộc và thực tiễn thực hiện tại tỉnh Hòa Bình”, Trường Đại học Luật Hà Nội, luận văn thạc sĩ Luật học, Hà Nội.

– Hà Thị Phương Ly (2019), “Pháp luật về bảo hiểm xã hội bắt buộc và thực tiễn thực hiện tại huyện Văn Quan tỉnh Lạng Sơn”. Trường Đại học Luật Hà Nội, luận văn thạc sĩ Luật học, Hà Nội.

– Nguyễn Hiền Phương (2015), “Những điểm mới về chế độ bảo hiểm theo Luật bảo hiểm xã hội năm 2014”, Tạp chí Luật học. Số 10/2015, tr. 56 – 64.

– Nguyễn Hiền Phương (2019), “Pháp luật về bảo hiểm xã hội bắt buộc ở một số quốc gia và những kinh nghiệm cho Việt Nam trong bối cảnh hoàn thiện theo Nghị quyết 28-NQ/TW năm 2018”, Pháp luật & phát triển Hội Luật gia Việt Nam, Số 11-12, tr. 7482.

– Vương Đình Huệ (2018), “Cải cách chính sách bảo hiểm xã hội góp phần đảm bảo an sinh xã hội, thúc đẩy tiến bộ và công bằng xã hội để phát triển bền vững đất nước”, Tạp chí Cộng sản.

– Nguyễn Văn Thanh (2018), “Một số vấn đề đặt ra đối với công tác bảo hiểm xã hội hiện nay”, Tạp chí Cộng sản.

– Nguyễn Thanh Huyền (2019), “Chế độ bảo hiểm hưu trí và một số vấn đề pháp lý đặt ra”, Tạp chí Lao động – Xã hội, Số 603, 15-31/2019.

– Nguyễn Thanh Huyền, “Pháp luật về chế độ bảo hiểm xã hội ngắn hạn và một số vấn đề cần hoàn thiện”, Tạp chí Lao động – Xã hội, Số 598.

Ngoài những bài viết tiêu biểu trên còn rất nhiều bài viết cùng đề tài nghiên cứu những vấn đề lý luận cũng như đã đánh giá được những vấn đề thực tiễn tại thời điểm đó của các chế độ BHXH bắt buộc. Tuy nhiên, chỉ một số rất ít các nghiên cứu đi sâu vào phân tích, làm rõ các vấn đề của chế độ BHXH bắt buộc hơn nữa các nghiên cứu không còn tính cập nhật so với sự thay đổi về văn bản pháp luật cũng như tình hình kinh tế xã hội hiện nay. Vậy nên, trong phạm vi luận văn này, tác giả hướng tới đào sâu phân tích những kiến thức lý luận về chế độ BHXH bắt buộc cũng như đánh giá thực tiễn pháp luật và việc thực thi pháp luật về chế độ BHXH bắt buộc tại huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu. Từ đó, đưa ra những giải pháp phù hợp để hoàn thiện pháp luật trong thời điểm hiện tại.

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Trong đề tài này, tác giả xác định mục đích nghiên cứu đề tài là nhằm phân tích một số vấn đề lý luận về chế độ BHXH bắt buộc, các quy định pháp luật về chế định này và thực tiễn áp dụng tại huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu từ đó đề xuất những kiến nghị và đưa ra giải pháp góp phần hoàn thiện pháp luật về chế độ BHXH bắt buộc và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về chế độ BHXH bắt buộc.

Để đạt được mục đích trên tác giả xác định những nhiệm vụ cụ thể để thực hiện nhiệm vụ như sau:

– Phân tích, làm rõ những vấn đề lý luận về chế độ BHXH bắt buộc và pháp luật về chế độ BHXH bắt buộc;

– Phân tích thực trạng quy định pháp luật về chế độ BHXH bắt buộc;

– Đánh giá thực tiễn thực hiện pháp luật về chế độ BHXH bắt buộc tại huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu;

– Kiến nghị và đưa ra giải pháp hoàn thiện pháp luật về chế độ BHXH bắt buộc và nâng cao hiệu quả thực thực thi pháp luật về BHXH bắt buộc từ thực tiễn tại huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu.

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu:

Luận văn này tập trung nghiên cứu những quy định pháp luật về chế độ BHXH bắt buộc đối với NLĐ – là đối tượng tham gia BHXH bắt buộc được quy định trong các văn bản pháp luật ở nước ta hiện nay.

Phạm vi nghiên cứu:

Luận văn tập trung vào các vấn đề lý luận của pháp luật về chế độ BHXH bắt buộc đối với NLĐ đang được quy định trong Luật BHXH năm 2014, Luật An toàn vệ sinh lao động 2015 và các văn bản hướng dẫn thi hành. Luận văn tập trung nghiên cứu và đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật về chế độ BHXH bắt buộc tại huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu từ năm 2017 đến năm 2019. Bên cạnh đó, luận văn đề xuất những kiến nghị và đưa ra giải pháp hoàn thiện pháp luật về chế độ BHXH bắt buộc và nâng cao hiệu quả thực hiện phù hợp với đặc điểm riêng biệt tại huyện Tân Uyên, Lai Châu. Luận văn không nghiên cứu các vấn đề liên quan tới đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, quỹ BHXH bắt buộc, xử lý vi phạm, giải quyết tranh chấp; thanh tra kiểm tra và một số vấn đề khác có liên quan trọng công tác thực hiện chế độ BHXH bắt buộc.

5. Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Phương pháp luận nghiên cứu:

Luận văn nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận của Chủ nghĩa Mác – Lê Nin, quan điểm, đường lối của Đảng về chính sách BHXH ở Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu:

Để đạt được mục đích nghiên cứu, luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học, phụ thuộc vào nội dung và đối tượng nghiên cứu cụ thể mà sử dụng các các phương pháp nghiên cứu sau phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh,… Các phương pháp này được sử dụng để phân tích vấn đề một cách toàn diện.

6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

– Phân tích các vấn đề lý luận pháp luật về chế độ BHXH bắt buộc.

– Phân tích thực trạng pháp luật hiện hành về chế độ BHXH bắt buộc.

– Đánh giá thực tiễn thực hiện các quy định của pháp luật về chế độ BHXH bắt buộc tại huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu.

– Đưa ra giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chế độ BHXH bắt buộc từ thực tiễn thực hiện tại huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu.

Những kết quả nghiên cứu trên của luận văn có giá trị tham khảo trong công tác các cơ quan hữu quan trọng quá trình hoàn thiện và thực hiện pháp luật về chế độ BHXH bắt buộc, đặc biệt là cơ quan BHXH huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu. Bên cạnh đó, luận văn cũng có thể được sử dụng là tài liệu tham khảo trong công tác giảng dạy, nghiên cứu pháp luật trong của các cơ sở đào tạo luật trên cả nước.

7. Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết thúc, mục lục, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo, Luận văn được kết cấu gồm 3 chương:

Chương 1: Khái quát pháp luật về chế độ bảo hiểm xã hội bắt buộc và quy định pháp luật Việt Nam hiện hành về chế độ bảo hiểm xã hội bắt buộc.

Chương 2: Thực tiễn thực hiện pháp luật về chế độ bảo hiểm xã hội bắt buộc tại huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu.

Chương 3: Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về chế độ bảo hiểm xã hội bắt buộc và nâng cao hiệu quả thực hiện từ thực tiễn tại huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu.

[1] Nghị quyết số 28-NQ/TW ngày 25 tháng 5 năm 2018 của Ban chấp hành Trung ương về Cải cách chính sách Bảo hiểm xã hội.