[Luận văn 2019] Pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp và thực tiễn thực hiện tại tỉnh Hòa Bình – ThS. Nguyễn Thanh Tùng

MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài

Thất nghiệp và giải quyết thất nghiệp đang là vấn đề nan giải đặt ra đổi với các quốc gia, đặc biệt là những nước đang phát triển như Việt Nam. Thất nghiệp tác động trực tiếp đến sự phát triển, ổn định kinh tế, chính trị, xã hội của một quốc gia. Tỷ lệ thất nghiệp tăng cao dẫn đến sự bất ổn của chính trị xã hội, dẫn đến nhiều tệ nạn xã hội gia tăng, sự phát triển nền kinh tế bị giảm sút, trì trệ. Vì vậy, cần hạn chế tỉ lệ thất nghiệp cũng như đưa ra những biện pháp nhằm hỗ trợ người lao động (NLĐ) đang không có việc làm, nhằm ổn định nền kinh tế, xã hội là mục tiêu đặt ra đối với các quốc gia.

Theo báo cáo của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, số người thất nghiệp trong quỷ 1/2018 tại Việt Nam là 1,1 triệu người, tỷ lệ thất nghiệp chung của toàn quốc khoảng 2,01%. Cũng theo báo cáo đánh giá của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội thì tỷ lệ thất nghiệp và thiếu việc làm ở Việt Nam trong năm 2018 có xu hướng giảm dần qua các quý. Số người thất nghiệp trong quý 1/2018 là 1,1 triệu người, tỷ lệ thất nghiệp chung của toàn quốc khoảng 2,01% (tỷ lệ này của quỷ 1/2017 là 2,30%). Tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên là trên 7%. Do đó, việc đưa ra những chính sách, quy định nhằm bảo vệ quyền và lợi ích của NLĐ khi họ bị thất nghiệp là rất quan trọng.

Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) là một trong những biện pháp nhằm hỗ trợ NLĐ trong thời gian NLĐ không có việc làm, đảm bảo cho họ có một khoản trợ cấp nhất định trong thời gian không có thu nhập đồng thời hỗ trợ để NLĐ sớm quay lại thị trường lao động.

Việt Nam chính thức thực hiện các chính sách về BHTN từ ngày 01/01/2009. Qua hơn mười năm thực hiện, chính sách BHTN đã đạt được nhiều kết quả nhất định, tuy nhiên, khi áp dụng thực hiện pháp luật vào từng địa phương vẫn còn tồn tại nhiều bất cập và khó khăn trong quá trình thực hiện. Hòa Bình là tỉnh miền núi, ít các khu công nghiệp. Song chính vì vậy mà số lao động bị thất nghiệp lại chiếm một tỷ lệ đáng kể so với số lượng lao động của toàn tỉnh và việc thực hiện BHTN đối với NLĐ ở Hòa Bình là hết sức cần thiết. Chính vì vậy, em đã lựa chọn đề tài “Pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp và thực tiễn thực hiện tại tỉnh Hòa Bình” làm luận văn thạc sĩ luật học của mình với mong muốn góp phần hoàn thiện các quy định pháp luật về BHTN cũng như nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về BHTN tại tỉnh Hòa Bình.

2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Bảo hiểm thất nghiệp là chính sách quan trọng đối với NLĐ tham gia quan hệ lao động. Chính vì vậy trên thực tế cũng đã có một số công trình nghiên cứu về vấn đề này. Có thể kể đến một số công trình nghiên cứu sau đây:

* Về đề tài nghiên cứu khoa học:

– Nguyễn Văn Phần (1993), “Một số ý kiến về trợ cấp thất nghiệp và trợ cấp hưu trí”, đề tài nghiên cứu này có trong cuốn “Một số vấn đề về chính sách bảo hiểm xã hội ở nước ta hiện nay” do Nhà xuất bản Lao động phát hành.

– Nguyễn Văn Định (2000), “Tổ chức bảo hiểm thất nghiệp ở Việt Nam trong điều kiện kinh tế thị trường”, đề tài này do ông Nguyễn Văn Định và các cộng sự trong tổ bộ môn Kinh tế bảo hiểm của Trường Đại học Kinh tế quốc dân nghiên cứu.

– Nguyễn Huy Ban (2004), “Nghiên cứu những nội dung cơ bản của bảo hiểm thất nghiệp hiện đại – vấn đề lựa chọn hình thức trợ cấp thất nghiệp ở Việt Nam”.

– Nguyễn Văn Định (2008), “Tổ chức bảo hiểm thất nghiệp ở Việt Nam”.

* Về luận văn, luận án

Về luận án tiến sĩ có luận án “Chế độ bảo hiểm thất nghiệp trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam” (2004), Lê Thị Hoài Thu, Đại học Quốc gia Hà Nội.

Các luận văn thạc sĩ gồm có:

– Ngô Thị Thu Hoài (2012), “Pháp luật bảo hiểm thất nghiệp và thực tiễn áp dụng ở Nghệ An”, Trường Đại học Luật Hà Nội;

– Ngô Thị Thủy (2013), “Hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp ở Việt Nam hiện nay”, Trường Đại học Luật Hà Nội;

– Lương Thị Hòa (2016), “Pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp và thực tiễn thực hiện tại tỉnh Thái Bình”, Viện Đại học mở Hà Nội;

– Hà Thị Thanh Thủy (2017), “Chế độ bảo hiểm thất nghiệp từ thực tiễn tỉnh Vĩnh Phúc”, Viện Đại học Mở Hà Nội.

– Hoàng Thị Hải (2018) “Pháp luật bảo hiểm thất nghiệp và thực tiễn thực hiện tại tỉnh Lạng Sơn” Trường Đại học Luật Hà Nội…

Có thể thấy cũng đã có nhiều công trình nghiên cứu về BHTN nhưng chưa có công trình nào nghiên cứu BHTN và thực tiễn thực hiện tại tỉnh Hòa Bình. Chính vì vậy, tác giả đã lựa chọn đề tài này nhằm nghiên cứu một cách đầy đủ và mang tính độc lập về pháp luật bảo hiểm thất nghiệp và thực tiễn thực hiện tại tỉnh Hòa Bình.

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1. Mục đích nghiên cứu

Đây là luận văn định hướng ứng dụng nên mục đích nghiên cứu của đề tài là làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận về BHTN. Luận văn sẽ tập trung vào đánh giá thực trạng quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về BHTN và thực tiễn thực hiện tại tỉnh Hòa Bình, trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về BHTN và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về BHTN tại tỉnh Hòa Bình.

3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu đã nêu, tác giả cần tập trung giải quyết một số nhiệm vụ cơ bản sau:

– Phân tích làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận về BHTN, pháp luật về BHTN.

– Phân tích thực trạng quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về BHTN.

– Đánh giá việc thực hiện, áp dụng pháp luật về BHTN tại tỉnh Hòa Bình.

– Đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả hoạt động áp dụng pháp luật BHTN trên địa bàn tỉnh Hòa Bình

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1. Về đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là những quy định của pháp luật về BHTN mà cụ thể là Luật Việc làm và các văn bản hướng dẫn thi hành. Đồng thời luận văn cũng nghiên cứu thực tiễn thực thi pháp luật về BHTN tại tỉnh Hòa Bình, từ đó đưa ra những giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về BHTN tại tỉnh Hòa Bình. Pháp luật quốc tế về BHTN chỉ được nghiên cứu ở mức độ nhất định trong luận văn.

4.2. Về phạm vi nghiên cứu

Bảo hiểm thất nghiệp có phạm vi rất rộng, thuộc đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành và liên ngành khoa học khác nhau, ảnh hưởng đến nhiều khía cạnh của đời sống. Tuy nhiên, trong phạm vi của luận văn, tác giả chỉ nghiên cứu BHTN dưới góc độ luật học và ở các nội dung chính như đối tượng tham gia, điều kiện hưởng BHTN, các chế độ và thủ tục hưởng BHTN, tổ chức thực hiện và xử lý vi phạm Luận văn không nghiên cứu giải quyết tranh chấp về BHTN.

Về không gian, luận văn chỉ nghiên cứu việc thực hiện pháp luật về BHTN tại tỉnh Hòa Bình.

Về thời gian, luận văn nghiên cứu thực tiễn thực hiện pháp luật về BHTN tại tỉnh Hòa Bình từ năm 2014-2018.

5. Phương pháp nghiên cứu

Đề tài được nghiên cứu dựa trên phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác-Lênin về nhà nước và pháp luật. Bên cạnh đó, tác giả còn sử dụng các phương pháp nghiên cứu như phương pháp phân tích, phương pháp so sánh, phương pháp tổng hợp, phương pháp thống kê, phương pháp hệ thống hóa, lịch sử, nghiên cứu lý thuyết và tổng kết thực tiễn… Tùy theo từng nội dung mà tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu cho phù hợp.

Chương 1, để phân tích những vấn đề lý luận về pháp luật BHTN tác giả sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp và so sánh.

Chương 2, để đánh giá thực trạng quy định về BHTN và thực tiễn thực hiện pháp luật về BHTN tại tỉnh Hòa Bình, tác giả đã sử dụng phương pháp chủ yếu là phương pháp tổng hợp, so sánh luật học và phân tích.

Chương 3, khi xem xét, đánh giá đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, các biện pháp nhằm thực thì có hiệu quả quy định pháp luật về BHTN ở tỉnh Hòa Bình tác giả sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp.

6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

6.1. Ý nghĩa ý luận của đề tài

Luận văn góp phần làm sáng tỏ và hoàn thiện thêm những vấn đề lý luận và thực tiễn về BHTN Đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật về BHTN và giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về BHTN.

6.2. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài

Luận văn có thể làm tài liệu tham khảo trong nghiên cứu và học tập của sinh viên, học viên chuyên ngành luật. Ngoài ra, luận văn còn có thể cung cấp kiến thức cho các cán bộ làm công tác lao động – xã hội nói chung, những người làm công tác bảo hiểm xã hội (BHXH), đặc biệt là công tác BHTN nói riêng, giúp họ thực thi chính sách và pháp luật về BHTN hiệu quả.

7. Kết cấu của luận văn

Ngoài phần nói đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về bảo hiểm thất nghiệp và sự điều chỉnh của pháp luật;

Chương 2: Thực trạng quy định của pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp và thực tiễn thực hiện tại tỉnh Hòa Bình;

Chương 3: Một số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp tại tỉnh Hòa Bình.