[Luận văn 2019] Pháp luật về bảo hiểm tai nạn lao động và thực tiễn thực hiện tại tỉnh Hòa Bình – ThS. Nguyễn Thị Lệ Anh
Định dạng | Link tải |
Định dạng | Link tải |
1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong quá trình lao động, do những lý do nào đó từ khách quan, chủ quan, đã gây ra tai nạn lao động (TNLĐ) TNLĐ làm tổn thương hoặc mất bộ phận hay chức năng hoạt động nào đó của người lao động (NLĐ), làm cho NLĐ bị suy giảm khả năng lao động thậm chí ảnh hưởng đến tính mạng của NLĐ. Đối với đơn vị sử dụng lao động, TNLĐ xảy ra làm cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, công việc bị đình trệ, năng suất lao động giảm và ảnh hưởng đến lợi nhuận của đơn vị. Chính vì vậy, bảo hiểm TNLĐ là một chế độ luôn được Nhà nước, NLĐ và người sử dụng lao động (NSDLĐ) quan tâm
Ở Việt Nam hiện nay, Nhà nước đã ban hành rất nhiều văn bản pháp luật quy định về bảo hiểm TNLĐ. Đó là Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH) năm 2014, Luật An toàn, vệ sinh lao động (ATVSLĐ) năm 2015 và các văn bản hướng dẫn thi hành. Các quy định này đã tạo ra một hành lang pháp lý bảo vệ NLĐ khi bị TNLĐ thông qua các chế độ trợ cấp, giúp NLĐ khắc phục khó khăn về vật chất khi gặp phải những rủi ro bị TNLĐ trong quá trình làm việc.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, pháp luật về bảo hiểm TNLĐ vẫn còn hạn chế, vướng mắc. Các quy định về bảo hiểm TNLĐ mới chỉ áp dụng cho những NLĐ tham gia BHXH bắt buộc, một số điều kiện hưởng bảo hiểm TNLĐ còn chưa được hướng dẫn cụ thể, một số chế độ trợ cấp còn thấp,…
Tại tỉnh Hòa Bình, BHXH nói chung, bảo hiểm TNLĐ nói riêng luôn được sự quan tâm chỉ đạo, lãnh đạo của Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân tỉnh, BHXH Việt Nam, sự cộng tác phối hợp chặt chẽ của các Sở, Ban, Ngành, Đoàn thể trong triển khai thực hiện Luật BHXH, Luật ATVSLĐ đã thúc đẩy quá trình thực thi các quy định của pháp luật bảo hiểm TNLĐ nhanh chóng đi vào đời sống, giúp khắc phục được những khó khăn cho NLĐ và NSDLĐ khi TNLĐ xảy ra trong các đơn vị trên địa bàn.
Tuy nhiên, cũng như cả nước nói chung, ở tỉnh Hòa Bình nói riêng, tình hình tại TNLĐ vẫn thường xuyên. Đặc biệt, trong giai đoạn hiện nay, khi các doanh nghiệp đầu tư trang thiết bị hiện đại phục vụ cho quá trình sản xuất kinh doanh nhưng không tuân thủ nghiêm ngặt yêu cầu về an toàn lao động trong quá trình sử dụng các loại phương tiện máy móc. Trong khi đó, hiện vẫn còn nhiều doanh nghiệp nợ BHXH, trong đó có bảo hiểm TNLĐ, tỷ lệ NLĐ thuộc các doanh nghiệp tư nhân tham gia bảo hiểm còn thấp. Nhiều doanh nghiệp thực sự gặp khó khăn trong hoạt động sản xuất kinh doanh, các doanh nghiệp giải thể, phá sản hoặc đăng ký ngừng hoạt động không có nguồn kinh phí trả lương và đóng BHXH nói chung, bảo hiểm TNLĐ cho NLĐ nói riêng đặc biệt là khối doanh nghiệp thuộc Tổng Công ty Sông Đà có số nợ lớn, thời gian kéo dài, không có khả năng trả nợ. Nhiều doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xây dựng, xây lắp sản xuất kinh doanh bị thua lỗ, đình trệ, sản phẩm làm ra không tiêu thụ được… làm ảnh hưởng đến quyền lợi của NLĐ khi không may xảy ra TNLĐ.
Để góp phần khắc phục những bất cập trong quy định của pháp luật cũng như nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về bảo hiểm TNLĐ tại tỉnh Hòa Bình trong thời gian tới, em chọn vấn đề “Pháp luật về bảo hiểm tai nạn lao động và thực tiễn thực hiện tại tỉnh Hòa Bình” làm đề tài nghiên cứu ở bậc luận văn thạc sĩ của mình.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Pháp luật bảo hiểm TNLĐ là nội dung quan trọng của pháp luật BHXH, bởi vậy, ở các mức độ khác nhau đã có một số công trình nghiên cứu:
Các Giáo trình Luật an sinh xã hội của các cơ sở đào tạo luật học, như Giáo trình Luật an sinh xã hội Việt Nam của Trường Đại học Luật Hà Nội năm 2014, Giáo trình bảo hiểm xã hội của Trưởng Đại học Lao động – xã hội năm 2011, Giáo trình bảo đảm xã hội của Khoa Từ xa, Đại học Huế năm 2012, ..
Sách tham khảo “Pháp luật an sinh xã hội – những vấn đề lý luận và thực tiễn”, của Nguyễn Hiển Phương, Nxb. Tư pháp, năm 2010.
Bài viết đăng trên tạp chí, như: Bài viết “Thực trạng pháp luật an sinh xã hội ở Việt Nam và phương hướng hoàn thiện”, của Lê Thị Hoài Thu, Tạp chỉ Nhà nước và pháp luật, số tháng 1/2014, Bài viết: “Một số vấn đề về chế độ tai nạn lao động theo quy định hiện hành”, của Nguyễn Thanh Danh, Tạp chí BHXH, số kỳ 2, tháng 01/2014,
Đề tài khoa học cấp bộ “Giải pháp xây dựng quỹ bồi thường tai nạn lao động tại Việt Nam” do Nguyễn Đại Đồng làm chủ nhiệm, Bộ Lao động, thương binh và xã hội năm 1997, Đề tài khoa học cấp Bộ. “Thực trạng và giải pháp về chế độ chính sách bảo hiểm xã hội về tai nạn lao động bệnh nghề nghiệp đối với người lao động tham gia bảo hiểm xã hội” do Hà Văn Chi chủ nhiệm, BHXH Việt Nam, năm 2000.
Luận án “Cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc xây dựng và hoàn thiện khung pháp luật an sinh xã hội ở Việt Nam”, của Nguyễn Hiền Phương, Trường Đại học Luật Hà Nội, năm 2009, Luận án “Hoàn thiện hệ thống tổ chức và hoạt động chi trả các chế độ bảo hiểm xã hội ở Việt Nam”, của Nguyễn Thị Chính, Trường Đại học Kinh tế quốc dân, năm 2010 cũng đề cập đến pháp luật bảo hiểm TNLĐ.
Luận văn Vấn đề pháp luật về bảo hiểm TNLĐ được một số luận văn tại các cơ sở đào tạo như Trường Đại học Luật Hà Nội, Viện Đại học Mở Hà Nội, Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội nghiên cứu. Đó là luận văn “Chế độ bảo hiểm tai nạn lao động – Thực trạng và giải pháp”, của Vũ Thị La, Trường Đại học Luật Hà Nội, năm 2010, Luận văn “Chế độ bảo hiểm tai nạn lao động bệnh nghề nghiệp – Thực trạng và phương hướng hoàn thiện”, của Phạm Thị Phương Loan, Trường Đại học Luật Hà Nội, năm 2011, Luận văn “Pháp luật về giải quyết chế độ tai nạn lao động từ thực tiễn tỉnh Ninh Bình”, của Phạm Quang Tuyên, Viện Đại học Mở Hà Nội, năm 2016; Luận văn “Pháp luật về bảo hiểm tai nạn lao động bệnh nghề nghiệp từ thực tiễn thành phố Hạ Long tỉnh Quảng Ninh” của Nguyễn Trung Thành, Viện Đại học Mở Hà Nội năm 2017…
Nhìn chung, các công trình này đã nghiên cứu các nội dung sau:
Thứ nhất, nghiên cứu các vấn đề lý luận về BHXH và pháp luật về BHXH, các vấn để lý luận về TNLĐ, bệnh nghề nghiệp. Các công trình đề cập đến vấn đề như khái niệm, vai trò của BHXH, BHXH bắt buộc, bảo hiểm TNLĐ, bệnh nghề nghiệp.
Thứ hai, nghiên cứu các quy định của pháp luật về BHXH bắt buộc và chế độ TNLĐ, bệnh nghề nghiệp. Đánh giá thực trạng pháp luật hiện hành quy định về các vấn đề này.
Thứ ba, nghiên cứu các giải pháp hoàn thiện pháp luật về BHXH và chế độ TNLĐ, bệnh nghề nghiệp.
Tuy nhiên, các công trình chủ yếu nghiên cứu pháp luật bảo hiểm TNLĐ theo quy định của Luật BHXH. Chỉ một số công trình gần đây mới nghiên cứu vấn đề này theo Luật ATVSLĐ năm 2015, có hiệu lực từ 1/7/2016. Đặc biệt là chưa có công trình nào nghiên cứu về thực tiễn thực hiện pháp luật bảo hiểm TNLĐ tại tỉnh Hòa Bình
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
– Mục đích nghiên cứu của luận văn: Luận văn nghiên cứu một số vấn để lý luận về pháp luật bảo hiểm TNLĐ. Trên cơ sở quan điểm về lý luận được nghiên cứu, luận văn tập trung phân tích thực trạng pháp luật về bảo hiểm TNLĐ theo quy định của Luật ATVSLĐ năm 2015 và thực tiễn thực hiện tại tỉnh Hòa Bình. Thông qua việc đánh giá những điểm bất cập của pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật về bảo hiểm TNLĐ tại tỉnh Hòa Bình, luận văn đề xuất phương hướng hoàn thiện một số quy định về bảo hiểm TNLĐ và phương hướng nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật bảo hiểm TNLĐ tại tỉnh Hòa Bình theo hướng phù hợp với sự phát triển về kinh tế – xã hội của địa bàn trong bối cảnh hiện nay.
– Nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn: Từ mục đích đặt ra, luận văn thực hiện các nhiệm vụ sau đây:
Thứ nhất, nghiên cứu làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận về pháp luật bảo hiểm TNLĐ.
Thứ hai, phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật hiện hành về bảo hiểm TNLĐ ở Việt Nam.
Thứ ba, phân tích, đánh giá thực tiễn thực hiện các quy định của pháp luật về bảo hiểm TNLĐ tại tỉnh Hòa Bình.
Thứ tư, luận văn đề xuất một số kiến nghị hoàn thiện các quy định của pháp luật về bảo hiểm TNLĐ và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật bảo hiểm TNLĐ tại tỉnh Hòa Bình trong giai đoạn hiện nay.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
– Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận văn là các văn bản pháp luật về bảo hiểm TNLĐ, như Bộ luật Lao động năm 2012, Luật BHXH năm 2014, đặc biệt là Luật ATVSLĐ năm 2015 và các văn bản hướng dẫn. Đồng thời luận văn cũng nghiên cứu về thực tiễn thực hiện pháp luật về bảo hiểm TNLĐ tại tỉnh Hòa Bình
– Phạm vi nghiên cứu
Bảo hiểm TNLĐ là một lĩnh vực rộng, có thể nghiên cứu và tiếp cận ở nhiều góc độ khác nhau với phạm vi, nội dung rộng hẹp khác nhau. Tuy nhiên trong luận văn này, tác giả chỉ nghiên cứu BHXH TNLĐ ở các khía cạnh đối tượng tham gia, điều kiện hưởng, các chế độ hưởng, nguồn chi trả các chế độ bảo hiểm TNLĐ, thủ tục thực hiện bảo hiểm TNLĐ, xử phạt vi phạm hành chính về bảo hiểm TNLĐ. Các vấn đề về xử lý vi phạm trong lĩnh vực bảo hiểm TNLĐ hay giải quyết tranh chấp về bảo hiểm TNLĐ sẽ không thuộc phạm vi nghiên cứu của luận văn
5. Phương pháp nghiên cứu
Luận văn sử dụng phương pháp luận của học thuyết Mác – Lênin bao gồm phép biện chứng duy vật, phương pháp luận duy vật lịch sử và chính sách, định hướng của Đảng, nhà nước về BHXH nói chung, bảo hiểm TNLĐ nói riêng.
Các phương pháp nghiên cứu cụ thể được sử dụng để thực hiện luận văn bao gồm phương pháp lịch sử, phân tích, chứng minh, so sánh, so sánh luật học, thu thập thông tin, đánh giá thực tiễn, tổng hợp, dự báo khoa học.
6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn
Ý nghĩa khoa học: Luận văn góp phần làm rõ hơn một số vấn đề lý luận về bảo hiểm TNLĐ, tạo cơ sở cho việc phân tích một cách có hệ thống các nội dung quy định của pháp luật hiện hành về bảo hiểm TNLĐ cũng như đề xuất một số kiến nghị hoàn thiện quy định của pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về bảo hiểm TNLĐ
Ý nghĩa thực tiễn: Luận văn cung cấp kiến thức cho NLĐ, NSDLĐ đã, đang tham gia bảo hiểm TNLĐ, người đang làm công tác thực tiễn về BHXH nói chung, bảo hiểm TNLĐ nói riêng trong phạm vi cả nước và tại tỉnh Hòa Bình. Qua đó, giúp họ thực thi pháp luật bảo hiểm TNLĐ một cách chính xác, đảm bảo quyền lợi cho NLĐ khi bị TNLĐ.
Bên cạnh đó, luận văn cũng là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích đối với sinh viên, học viên, các nhà nghiên cứu quan tâm đến pháp luật bảo hiểm TNLĐ nói riêng, BHXH nói chung
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Một số vấn đề lý luận về pháp luật bảo hiểm tai nạn lao động và quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành;
Chương 2: Thực tiễn thực hiện pháp luật bảo hiểm tai nạn lao động tại tỉnh Hòa Bình;
Chương 3: Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật bảo hiểm tai nạn lao động tại tỉnh Hòa Bình.
Định dạng | Link tải |