[Luận văn 2020] Thực tiễn giải quyết việc cấp dưỡng nuôi con tại Tòa án nhân dân huyện Cao Phong, tỉnh Hòa Bình – ThS. Nguyễn Thị Thanh Huyền

[Luận văn 2020] Thực tiễn giải quyết việc cấp dưỡng nuôi con tại Tòa án nhân dân huyện Cao Phong, tỉnh Hòa Bình – ThS. Nguyễn Thị Thanh Huyền

1. Tính cấp thiết của đề tài

Cha mẹ có nghĩa vụ nuôi dưỡng, chăm sóc con, đó không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là trách nhiệm, là đạo đức của mỗi con người, cổ nhân xưa từng nói “có sinh phải có dưỡng”. Cha, mẹ sinh ra con phải có nghĩa vụ chăm sóc, nuôi dưỡng con để con trưởng thành. Trên thực tế, vì nhiều lý do cha, mẹ không thể nuôi dưỡng con, ví dụ như trường hợp cha, mẹ ly hôn, hoặc hai bên trong quan hệ hôn nhân trái pháp luật, hai bên chung sống với nhau như vợ chồng, có con chung với nhau nhưng hai người không cùng sống chung. Vì thế, bên không trực tiếp nuôi dưỡng con, phải thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng nuôi con. Cấp dưỡng theo đó là nghĩa vụ của bên không trực tiếp nuôi con. Cấp dưỡng nuôi con vừa là quyền đồng thời vừa là nghĩa vụ của cha, mẹ. Thực hiện tốt nghĩa vụ cấp dưỡng cho con chưa thành niên, con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình là đảm bảo cho con được phát triển toàn diện về thể chất và trí tuệ luôn là yêu cầu quan trọng của việc giải quyết vấn đề cấp dưỡng nuôi con. Khi vợ chồng ly hôn, con cái là người gánh chịu nhiều thiệt thòi nhất bởi không nhận được sự quan tâm, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục cùng một lúc của cả cha và mẹ. Vì vậy, để đảm bảo cuộc sống bình thường của con chưa thành niên, con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình, pháp luật đã dự liệu việc giải quyết hậu quả pháp lý về con chung, trong đó có vấn đề cấp dưỡng cho con khi cha mẹ ly hôn. Với ý nghĩa đó, khi ly hôn, nếu một bên cha, mẹ không được trực tiếp nuôi con thì phải có nghĩa vụ cấp dưỡng cho con. Đó cũng là cách để người không trực tiếp nuôi con thực hiện nghĩa vụ nuôi dưỡng con.

Trong những năm gần đây, số lượng các vụ, việc ly hôn ngày càng gia tăng, tính chất của các vụ việc ly hôn cũng phức tạp hơn, điều này tác động lớn tới quyền lợi mọi mặt của con. Vì thế, áp dụng pháp luật để giải quyết vấn đề cấp dưỡng nuôi con một cách thấu đáo, hợp lý, hợp tình, đảm bảo lợi ích tốt nhất của con là vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc.

Huyện Cao Phong, tỉnh Hoà Bình là một huyện miền núi, là nơi sinh sống của nhiều cư dân thuộc các dân tộc, khác nhau, điều kiện kinh tế khó khăn. Cũng giống như các địa phương trên cả nước, trong những năm gần đây, bên cạnh việc ly hôn ngày một gia tăng thì tình trạng nam nữ chung sống như vợ chồng cũng có diễn biến phức tạp kéo theo những khó khăn trong việc xem xét giải quyết việc cấp dưỡng nuôi con. Mặc dù việc giải quyết vấn đề con chung, về nguyên tắc giống như trường hợp vợ chồng ly hôn nhưng do quy định của pháp luật về cấp dưỡng nuôi con còn thiếu chặt chẽ, tính chất phức tạp của việc nam, nữ chung sống như vợ chồng mà việc giải quyết việc cấp dưỡng nuôi con hết sức khó khăn, phức tạp, ảnh hưởng lớn đến bảo việc bảo vệ quyền lợi chính đáng của con. Xuất phát từ lý do nêu trên, tôi lựa chọn nghiên cứu đề tài “Thực tiễn giải quyết việc cấp dưỡng nuôi con tại Tòa án nhân dân huyện Cao Phong, tỉnh Hòa Bình”.

Đề tài nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ bản về cấp dưỡng nuôi con, đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật để giải quyết việc cấp dưỡng nuôi con tại Tòa án nhân dân huyện Cao Phong, tỉnh Hoà Bình, trên cơ sở xây dựng các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật giải quyết việc cấp dưỡng nuôi con.

2. Tình hình nghiên cứu đề tài

Cấp dưỡng giữa cha mẹ và con là một vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn. Do đó, đã có một số công trình nghiên cứu liên quan đến những khía cạnh nhất định của đề tài, có thể kể đến một số công trình sau:

Hoàng Thị Việt Anh với bài viết “Vướng mắc về việc giải quyết quan hệ nuôi con chung trong các vụ án ly hôn”, Tạp chí Tòa án nhân dân, số 18/2016;

Nguyễn Thị Hương với bài viết “Vướng mắc về giải quyết quan hệ nuôi con chung trong vụ án ly hôn”, Tạp chí Tòa án nhân dân, số 3/2016;

Trần Thế Hệ với bài viết “Thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng cho con khi cha mẹ ly hôn còn nhiều bất cập”, Tạp chí Luật sư Việt Nam, số 5/2015;

Nguyễn Chế Linh với đề tài “Giải quyết nuôi con và mức cấp dưỡng nuôi con khi cha mẹ ly hôn thế nào cho đúng”, Tạp chí Luật sư Việt Nam số 1-2/2018;

Lê Thanh Tâm với bài viết “Một số vấn đề về thời điểm bắt đầu cấp dưỡng nuôi con sau ly hôn”, Tạp chí Nhà nước và pháp luật – Viện Nhà nước và Pháp luật số 10/2018;

Nguyễn Thị Hạnh với bài viết “Việc áp dụng và thực hiện các quy định về quyền và nghĩa vụ của cha mẹ đối với con khi ly hôn”, Tạp chí khoa học Viện Đại học Mở Hà Nội, số 44/2018. Bài viết phân tích thực trạng pháp luật về bảo đảm quyền của con khi cha mẹ ly hôn và đề xuất các giải pháp nhằm áp dụng hiệu quả pháp luật góp phần hạn chế sự tổn thương của con khi cha mẹ ly hôn;

Bùi Thị Mừng, “Giải quyết vấn đề liên quan đến con chung khi cha mẹ ly hôn”, Tạp chí Tòa án nhân dân, số 1/2020. Bài viết giới thiệu pháp luật Việt Nam về giải quyết vấn đề con chung khi cha mẹ ly hôn và thực tiễn áp dụng, để xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật trong giải quyết vấn đề con chung khi cha mẹ ly hôn.

Bên cạnh các bài báo khoa học kể trên, việc cấp dưỡng nuôi con cũng được đề cập đến ở một số công trình nghiên cứu là luận văn thạc sỹ luật học. Có thể kể đến một số công trình sau:

Nguyễn Thị An, (2016), “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về quyền và nghĩa vụ của cha mẹ và con sau khi ly hôn”, luận văn thạc sĩ luật học; luận văn nghiên cứu về quyền và nghĩa vụ của cha mẹ và con sau khi ly hôn Luận văn không đi sâu nghiên cứu thực tiễn áp dụng pháp luật giải quyết vấn đề cấp dưỡng nuôi con

Trần Thị Thanh Hải (2016), “Bảo vệ quyền lợi của con khi cha mẹ ly hôn – Thực tiễn xét xử tại TAND quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội”, Luận văn thạc sĩ luật học. Luận văn chỉ nghiên cứu thực tiễn việc bảo vệ quyền của con khi cha mẹ ly hôn tại Tòa án nhân dân quận Cầu Giấy.

Lê Thị Thanh Nga (2018), “Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của con khi giải quyết hậu quả pháp lý của ly hôn”, luận văn thạc sĩ luật học. Luận văn nghiên cứu việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của con trong việc giải quyết hậu quả pháp lý của ly hôn Do vậy, vấn đề cấp dưỡng nuôi con chỉ được đề cập đến ở một vài khía cạnh nhất định;

Nguyễn Linh Chi (2018), “Bảo vệ quyền lợi của con chưa thành niên sau khi ly hôn – Một số vấn đề lý luận và thực tiễn”, luận văn thạc sĩ luật học. Luận văn này không khai thác việc giải quyết vấn đề cấp dưỡng nuôi con với ý nghĩa là một khía cạnh của việc bảo vệ quyền của con khi cha mẹ ly hôn. Vì vậy, thực tiễn áp dụng pháp luật về cấp dưỡng nuôi con không được xem xét một cách toàn điện;

Nguyễn Việt Dũng (2019), “Thực tiễn bảo vệ quyền của con khi cha mẹ ly hôn”, luận văn thạc sỹ luật học. Luận nghiên cứu thực tiễn bảo vệ quyền của con khi cha mẹ ly hôn tại tòa án nhằm phát hiện những bất cập, vướng mắc trong việc thực thi pháp luật về bảo vệ quyền của con khi cha mẹ ly hôn trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật, giúp cho các con được nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục một cách tốt nhất. Luận văn có đề cập đến thực tiễn việc giải quyết vấn đề cấp dưỡng nuôi con từ góc độ khái quát, thông qua việc nghiên cứu bản án, quyết định của nhiều Tòa án.

Như vậy, có thể nói các công trình nghiên cứu nói trên đã đề cập đến những khía cạnh nhất định về cấp dưỡng giữa cha mẹ và con khi ly hôn. Tuy nhiên, chưa có một công trình nào nghiên cứu thực tế áp dụng pháp luật giải quyết việc cấp dưỡng nuôi con tại Tòa án nhân dân huyện Cao Phong, tỉnh Hòa Bình. Luận văn sẽ tập trung nghiên cứu đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật giải quyết vụ, việc cấp dưỡng nuôi con khi cha mẹ ly hôn tại Tòa án nhân dân huyện Cao Phong, tỉnh Hoà Bình để kiến nghị những giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật vào việc giải quyết vấn đề cấp dưỡng nuôi con.

3. Đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu của luận văn

– Đối tượng nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu các quy định của pháp luật hiện hành về việc cấp dưỡng nuôi con và thực tiễn áp dụng pháp luật về giải quyết việc cấp dưỡng nuôi con tại Tòa án nhân dân thông qua các Bản án, Quyết định về ly hôn, thay đổi người nuôi con, mức cấp dưỡng nuôi con.

– Phạm vi nghiên cứu đề tài: Luận văn nghiên cứu thực tiễn áp dụng pháp luật hôn nhân và gia đình để giải quyết việc cấp dưỡng nuôi con trong trường hợp cha mẹ ly hôn tại Tòa án nhân dân huyện Cao Phong, tỉnh Hòa Bình kể từ khi Luật Hôn nhân và gia đình Việt Nam năm 2014 có hiệu lực đến nay.

4. Mục tiêu nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn

4.1. Mục tiêu nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu nhằm đạt được các mục đích chủ yếu sau đây:

– Làm sáng tỏ các vấn đề lý luận chung về cấp dưỡng nuôi con;

– Đánh giá các quy định của pháp luật hiện hành về cấp dưỡng nuôi con khi cha, me ly hôn;

– Đánh giá việc áp dụng pháp luật vào việc giải quyết cấp dưỡng nuôi con;

– Đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giải quyết việc cấp dưỡng nuôi con.

4.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

– Phân tích những vấn để lý luận cơ bản về cấp dưỡng nuôi con;

– Phân tích các quy định pháp luật hiện hành về vấn đề cấp dưỡng nuôi con. Tìm hiểu thực tiễn áp dụng pháp luật để giải quyết việc cấp dưỡng nuôi con trên cơ sở đó phát hiện những vướng mắc trong việc áp dụng pháp luật để giải quyết việc cấp dưỡng nuôi con;

– Xây dựng các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật giải quyết việc cấp dưỡng nuôi con nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của con.

5. Các phương pháp nghiên cứu sử dụng để thực hiện luận văn

Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu đề tài:

– Cơ sở phương pháp luận nghiên cứu đề tài là phép duy vật biện chứng, duy vật lịch sử và các quan điểm của Đảng, pháp luật của Nhà nước về vấn đề bảo vệ các quyền được cấp dưỡng của con khi cha, mẹ ly hôn.

– Các phương pháp nghiên cứu khoa học chuyên ngành được sử dụng trong nghiên cứu để tải bao gồm: Phương pháp lịch sử, phương pháp so sánh luật, phương pháp thống kê, phương pháp phân tích, tổng hợp.

6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn

– Luận văn mang tính ứng dụng, do vậy kết quả nghiên cứu của luận văn có thể được sử dụng để nghiên cứu đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật vào việc giải quyết việc cấp dưỡng nuôi con khi cha mẹ ly hôn.

– Luận văn có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu, học tập khoa học luật tại các trường đào tạo luật và trong hoạt động xét xử của Tòa án trên cả nước.

7. Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn được kết cấu thành 2 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và pháp luật về giải quyết việc về cấp dưỡng nuôi con.

Chương 2: Thực tiễn giải quyết các vấn đề cấp dưỡng nuôi con tại tòa án nhân dân huyện Cao Phong, tỉnh Hòa Bình và giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng.