[Luận văn 2020] Vị trí, vai trò của trợ giúp viên pháp lý trong hoạt động tố tụng hình sự Việt Nam – ThS. Nguyễn Thị Nga
Định dạng | Link tải |
Định dạng | Link tải |
Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
Trong nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Trợ giúp pháp lý (TGPL) gắn với quá trình giải quyết những vấn đề nảy sinh trong các mối quan hệ xã hội đã giúp nâng cao nhận thức pháp luật cho người nghèo, người thuộc nhóm yếu thế, dễ bị tổn thương trong xã hội. Đây là một quá trình giáo dục ý thức pháp luật đối với xã hội thông qua sự quản lý của Nhà nước bằng pháp luật, xác định cụ thể quyền và nghĩa vụ của mỗi chủ thể đối với Nhà nước và xã hội và các trước chủ thể khác, để từ đó họ nhận thấy được những hành vi được phép làm và những hành vi không được phép làm. Đặc biệt, thông qua những vụ việc cụ thể, TGPL đã giúp những nhóm người này nắm bắt được nội dung pháp luật và cách thức áp dụng để giải quyết các vấn đề cụ thể trong cuộc sống để các chủ thể này nắm được nội dung các văn bản pháp luật, hiểu và vận dụng, sử dụng pháp luật một cách chính xác, tích cực để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình khi tham gia các quan hệ xã hội.
TGPL còn thể hiện nguyên tắc của Hiến pháp “Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật”, “mọi người đều bình đẳng trước pháp luật”. Trên cơ sở này, Luật TGPL và Luật TTHS đã khẳng định vị trí, vai trò của TGPL đối với các đối tượng yếu thế khi tham gia TTHS, đồng thời góp phần bảo vệ quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của những người yếu thế trong các vụ án hình sự. Thông qua hoạt động của mình, TGPL giúp người nghèo, những đối tượng chính sách, đối tượng yếu thế khác nâng cao nhận thức vềquyền và các biện pháp bảo vệ quyền khi tham gia tố tụng, đồng thời cũng giúp họ hiểu biết hơn về pháp luật, hiểu rõ các thiết chế bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ.
Trải qua hơn 20 năm triển khai thực hiện hoạt động TGPL Nhà nước, với sự ra đời của Luật TGPL 2006 và luật trợ giúp 2017 đã đạt được những thành quả đáng kể trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người nghèo, đối tượng chính sách và các đối tượng yếu thế trong xã hội đối với các vụ án hình sự, dân sự, hành chính…Trong đó, vị trí, vai trò của Trợ giúp viên pháp lý (TGVPL) khi tham gia TTHS để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các đối tượng được trợ giúp trong các vụ án hình sự thể hiện rõ nét nhất quan điểm, chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước cũng như góp phần nâng cao chất lượng hoạt động truy tố, xét xử của Viện kiểm sát, Tòa án, phục vụ chiến lược cải cách tư pháp.
Năm 2015, Quốc Hội đã ban hành mới 04 đạo luật tư pháp về hình sự như Bộ luật hình sự; Bộ Luật TTHS; Luật thi hành tạm giữ, tạm giam; Luật tổ chức cơ quan điều tra hình sự, có hiệu lực thi hành từ 01/01/2018. Căn cứ vào vị trí, vai trò của TGVPL theo Luật TGPL năm 2017 và trên cơ sở nhiệm vụ, quyền hạn của TGVPL được quy định trong Bộ luật TTHS năm 2015 cần phải tiếp tục có những góc nhìn mới, chuyên sâu hơn về chế định này trong TTHS nhằm bảo vệ được tối đa quyền lợi chính đáng cho nhóm đối tượng yếu thế, dễ bị tổn thương trong xã hội, góp phần giải quyết vụ án hình sự nhanh chóng, đúng pháp luật, tránh oan sai và bỏ lọt tội phạm, nâng cao vị thế của TGVPL trong hoạt động TTHS.
Như vậy, với việc ban hành Luật TGPL, Luật TTHS và những văn bản pháp luật khác đã hình thành khung pháp lý cho hoạt động của TGVPL khi tham gia TTHS. Trên thực tế, ở Việt Nam, TGPL đã đạt được một số thành tựu như: góp phần giúp người nghèo, đối tượng chính sách và những đối tượng có hoàn cảnh đặc biết khác được tiếp cận pháp luật, từ đó góp phần xây dựng lối sống và hình thành lối làm việc theo pháp luật. Đây là hoạt động mang tính nhân văn sâu sắc, phù hợp với yêu cầu phát triển, hội nhập quốc tế của Việt Nam, góp phần bảo vệ quyền con người. Tuy nhiên, bên cạnh đó, vẫn còn một số hạn chế tồn tại trong quá trình TGPL khi áp dụng chế định TGPL trên thực tiễn. Chẳng hạn như các quy định về quyền hạn, trách nhiệm của TGVPL còn chưa đây đủ, rõ ràng dẫn đến khó áp dụng; Số lượng vụ việc yêu cầu TGPL ngày càng tăng, trong khi đó số lượng người thực hiện TGPL còn thiếu và yếu về kỹ năng, kinh nghiệm tham gia tố tụng, thường xuyên biến động.
Trên cơ sở nghiên cứu thực tiễn tại tỉnh Lai Châu, việc tiếp tục nghiên cứu các quy định của pháp luật về vị trí, vai trò, trách nhiệm, quyền hạn của TGVPL, đưa ra giải pháp hoàn thiện pháp luật và một số giải pháp nâng cao hiệu quả tham gia TTHS của TGVPL có ý nghĩa lý luận, thực tiễn quan trọng. Vì vậy, Học viên lựa chọn đề tài “Vị trí, vai trò của trợ giúp viên pháp lý trong hoạt động tố tụng hình sự Việt Nam” làm đề tài Luận văn thạc sĩ của mình.
Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
Mục tiêu nghiên cứu
Luận văn sẽ làm rõ những lý luận về vị trí, vai trò của TGVPL trong tố tụng hình sự; thông qua việc nghiên cứu thực tế, luận văn đưa ra những giải pháp để hoàn thiện pháp luật để khẳng định vị trí, vai trò của TGVPL trong hoạt động tố tụng hình sự.
Nhiệm vụ nghiên cứu
– Làm rõ một số vấn đề lý luận về vị trí, vai trò của TGVPL trong TTHS, như: các khái niệm để làm rõ vị trí, vai trò của TGVPL trong pháp luật TTHS …;
– Phân tích, nhận xét, đánh giá các quy định của pháp luật về vị trí, vai trò của TGVPL trong hoạt động TTHS Việt Nam;
– Làm rõ thực tiễn thực hiện vai trò của TGVPL trên địa bàn tỉnh Lai Châu,qua đó nhận thức đầy đủ hơn về tầm quan trọng, sự cần thiết của TGVPL trong hoạt động TTHS hiện nay. Từ đó chỉ ra được những nguyên nhân của thực trạng hoạt động của TGVPL trong TTHS;
– Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và các biện pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của TGVPL trong các vụ án hình sự.
Tính mới và những đóng góp của đề tài
Trong thời gian vừa qua, đã có nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến Trợ giúp viên pháp lý trong TTHS như: Bàn về khái niệm trợ giúp pháp lý / Tạ Thị Minh Lý // Nhà nước và Pháp luật. Số 10/2005, tr. 77 – 83; Bàn về phạm vi điều chỉnh của Luật TGPL / Đỗ Xuân Lân // Dân chủ và Pháp luật. Số 2/2006, tr. 18 – 20; Bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong TGPL / Cù Thu Anh // Dân chủ và Pháp luật. Số chuyên đề: Bảo đảm quyền con người và quyền công dân bằng thiết chế tư pháp /2014, tr. 92 – 106; Bảo đảm quyền được TGPL của công dân / Hoàng Văn Nghĩa // Nghiên cứu lập pháp. Số 15/2009, tr. 5 – 11; Điều chỉnh pháp luật về TGPL ở Việt Nam trong điều kiện đổi mới : luận án tiến sĩ luật học (2008) – Tạ Minh Lý; Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Đình Lộc, PGS. TS. Thái Vĩnh Thắng; Hoàn thiện pháp luật về người thực hiện TGPL ở Việt Nam : luận văn thạc sĩ luật học (2004)/ Vũ Hồng Tuyến; PGS. TS. Hoàng Thế Liên hướng dẫn; Hoàn thiện pháp luật về TGPL cho người nghèo và đối tượng chính sách ở Việt Nam hiện nay: luận văn thạc sĩ luật học (2012) / Nguyễn Thị Hồng Kiên ; PGS. TS. Nguyễn Minh Đoan hướng dẫn; Pháp luật về TGPL và thực tiễn thi hành tại tỉnh Bắc Kạn: luận văn thạc sĩ luật học (2017) / Lường Đức Thắng ; TS. Đoàn Thị Tố Uyên hướng dẫn; và các công trình nghiên cứu khác liên quan đến vị trí, vai trò của TGVPL trong hoạt động TTHS.
Tuy nhiên, chưa có công trình nghiên cứu chuyên sâu nào về vị trí, vai trò của TGVPL trong hoạt động TTHS Việt Nam, nhất là các quy định trong Bộ luật TTHS năm 2015 và Luật TGPL năm 2017. Các công trình nghiên cứu trên đây chỉ nghiên cứu, đề cập đến một số khía cạnh liên quan đến vị trí, vai trò của TGVPL mà chưa có công trình nào nghiên cứu đầy đủ, toàn diện và hệ thống về vị trí, vai trò của TGVPL trong hoạt động TTHS Việt Nam, do đó mục tiêu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu của Luận văn không trùng lặp với các công trình đã công bố.
Trước yêu cầu hoàn thiện các quy định về vị trí, vai trò của TGVPL trong hoạt động TTHS Việt Nam, việc nghiên cứu một cách có hệ thống về chế định này mang ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc. Những định hướng của Luận văn hy vọng sẽ đem lại những kết quả thiết thực cho việc hoàn thiện các quy định pháp luật Việt Nam về chế định TGVPL trong hoạt động TTHS, nhằm mục đích góp phần tạo khuôn khổ pháp lý cho sự phát triển bền vững công tác TGPL theo hướng chuyên nghiệp, hiệu quả, hiệu lực. Tác giả hy vọng rằng với sự đầu tư thích đáng, kết quả nghiên cứu của Luận văn sẽ là một tài liệu tham khảo có giá trị.
Đối tượng nghiên cứu
Luận văn tập trung nghiên cứu chủ yếu về lý luận, thực trạng quy định pháp luật về TGVPL và thực tiễn áp dụng áp dụng quy định về TGVPL trong hoạt động TTHS.
Phạm vi nghiên cứu
Tác giả tập trung nghiên cứu các quy định liên quan đến Chế định TGVPL trong Bộ luật TTHS năm 2015; Luật TGPL năm 2017; đồng thời nghiên cứu thực tiễn hoạt động TGPL đối với các vụ án hình sự trên địa bàn tỉnh Lai Châu (từ năm 2014 đến tháng 6/2019) để phân tích, làm rõ và đạt được mục đích nghiên cứu.
Phương pháp nghiên cứu
Luận văn đã dựa trên cơ sở phương pháp luật của chủ nghĩa Mác – Lênin với phép duy vật biện chứng và duy vật lịch sử trong mối tương quan với tình hính kinh tế, chính trị, xã hội của đất nước. Trong quá trình nghiên cứu, tìm hiểu, luận văn còn dựa trên cơ sở của tư tưởng Hồ Chí Minh; quan điểm, chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước.
Bên cạnh đó, tác giả còn sử dụng các phương pháp khác để phục vụ việc nghiên cứu của mình như:
Phương pháp phân tích, tổng hợp: Tác giả sử dụng phương pháp phân tích để phân tích các quy định về vị trí, vai trò của TGVPL trong hoạt động TTHS để chỉ rõ, giải thích về nội dung của các quy định đó. Đồng thời, tác giả sử dụng phương pháp tổng hợp nhằm tổng hợp, kế thừa lại những kết quả của các công trình nghiên cứu liên quan từ trước đến nay trên cơ sở sự kế thừa có chọn lọc. Trên cơ sở các phân tích, bình luận để thể hiện góc nhìn mới, trực diện vấn đề về nội dung nghiên cứu theo pháp luật hiện hành. Phương pháp so sánh: Đề tài thực hiện việc so sánh các quy định pháp luật hiện hành với các quy định từ thời trước đây, đồng thời so sánh các với quan điểm của một số nhà nghiên cứu nội dung có liên quan để phân tích, đưa ra quan điểm riêng của tác giả về vấn đề nghiên cứu.
Và các phương pháp khác nhằm đạt được mục tiêu nghiên cứu.
Kết cấu của luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Một số vấn đề lý luận về trợ giúp viên pháp lý trong tố tụng hình sự.
Chương 2: Pháp luật và thực tiễn về vị trí, vai trò của trợ giúp viên pháp lý trong tố tụng hình sự.
Chương 3: Hoàn thiện pháp luật và các biện pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của trợ giúp viên pháp lý trong tố tụng hình sự.
Định dạng | Link tải |