[Luận văn 2020] Vai trò của pháp luật trong việc bảo đảm, bảo vệ quyền con người ở Việt Nam hiện nay – ThS. Nguyễn Thị Hoa

PHẦN MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài

Con người sinh ra được bảo đảm quyền sống, quyền được nhu cầu hạnh phúc cũng như các quyền cơ bản khác như một lẽ tự nhiên. Khi lựa chọn theo xu hướng tiến bộ chung của toàn xã hội, các quốc gia trên thế giới đều cố gắng phấn đấu vì hạnh phúc của con người, vì thế bảo vệ các quyền của con người là một yếu tố khách quan cần được đề cao và bảo vệ. Quyền con người là một trong những vấn đề cơ bản, thiêng liêng và cũng luôn là khát vọng của toàn thể nhân loại. Vì vậy, bảo đảm quyền con người là vấn đề trọng yếu trong luật pháp quốc tế đồng thời cũng là chế định pháp lý cơ bản trong pháp luật của mỗi quốc gia và là một nhân tố quan trọng cho sự phát triển bền vững của quốc gia đó. Mỗi quốc gia khác nhau đều xây dựng một hệ thống pháp luật khác nhau phù hợp với điều kiện chính trị, kinh tế-xã hội và các giá trị truyền thống văn hóa của mình đồng thời không được trái với các nguyên tắc, nội dung cơ bản của các điều ước quốc tế mà mình tham gia để bảo đảm các quyền con người được thực hiện một cách đầy đủ và hiệu quả nhất.

Việt Nam là quốc gia có nền văn hiến lâu đời, đặc biệt là có truyền thống bảo tồn các giá trị nhân văn trong đó có quyền con người. Quyền con người ở Việt Nam gắn liền với công cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, giải phóng con người thoát ra khỏi xiềng xích nô lệ vì vậy, để nhất quán với nguyên tắc là nhà nước của dân, do dân, vì dân thì Đảng và Nhà nước ta đã không ngừng hoàn thiện bộ hệ thống pháp luật tạo cơ sở pháp lý bảo đảm, bảo vệ quyền con người ở nước ta.

Ngày 02/9/1945 ngay trong câu đầu tiên của Tuyên ngôn độc lập khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trang trọng dành cho các quyền thiêng liêng và bất khả xâm phạm của con người như quyền bình đẳng, quyền được sống, quyền tự do và mưu cầu hạnh phúc… những quyền này không ai có thể xâm phạm được. Quan điểm của Đảng và Nhà nước Việt Nam nhất quán, xuyên suốt kể từ ngày Đảng ta ra đời là tôn trọng, bảo vệ quyền con người, quyền công dân và được thể hiện rõ từ trong Cương lĩnh chính trị năm 1930, Tuyên ngôn độc lập, Hiến pháp đến các văn kiện của Đảng và pháp luật của Việt Nam… Hơn thế nữa, cùng với nhận thức sâu sắc về tầm quan trọng của quyền con người, Việt Nam đã liên tục tham gia và cam kết thực hiện nhiều công ước quốc tế và nghị định thư quan trọng về quyền con người. Không chỉ vậy, quyền con người đều được ghi nhận trong Hiến pháp và các luật hiện hành của Việt Nam. Điển hình, Hiến pháp năm 2013 ra đời, quyền con người tiếp tục được khẳng định bảo đảm và đề cao đồng thời đánh dấu một giai đoạn phát triển mới của chế định quyền con người trong tư duy lập hiến Việt Nam.

Trên cơ sở các nguyên tắc hiến định, Nhà nước đã ban hành kế hoạch triển khai thi hành Hiến pháp, giao cho các cơ quan nhà nước kiểm tra, rà soát, lập danh mục đề xuất các văn bản cần bãi bỏ, sửa đổi, bổ sung các văn bản mới phù hợp với các quy định về quyền con người trong Hiến pháp. Đồng thời với sự vào cuộc của các cấp, ngành từ trung ương đến địa phương và sự đồng thuận của nhân dân, hệ thống pháp luật thực thi Hiến pháp tiếp tục được hoàn thiện và triển khai, trong đó có các quy định về quyền con người được triển khai mạnh mẽ như: Bộ luật Dân sự, Bộ luật Tố tụng Dân sự, Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng Hình sự, Luật thi hành tạm giữ, tạm giam, Luật tố tụng hành chính và các luật khác liên quan tới bảo đảm quyền tự do dân chủ như: Luật Trưng cầu dân ý, Luật Báo chí, Luật Bầu cử, Luật tín ngưỡng, tôn giáo, Luật tiếp cận thông tin… được ban hành đều thể chế hóa các quy định của Hiến pháp Việt Nam, bảo đảm phù hợp với nguyên tắc, tiêu chuẩn của luật pháp quốc tế về quyền con người.

Từ những phân tích trên có thể thấy Nhà nước ta luôn coi trọng, đề cao bảo vệ, bảo đảm quyền con người bằng việc ghi nhận quyền con người trong Hiến pháp và hệ thống pháp luật, bằng sức mạnh pháp lý của quốc gia để bảo vệ quyền con người một cách tối ưu nhất. Do vậy, trong khuôn khổ luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Lý Luận Nhà nước và Pháp luật, học viên đã lựa chọn đề tài: “Vai trò của pháp luật trong việc bảo đảm, bảo vệ quyền con người ở Việt Nam hiện nay”.

2. Tình hình nghiên cứu của đề tài

Quyền con người đã được các quốc gia trên thế giới và các tổ chức Quốc tế nói chung, Việt Nam nói riêng thừa nhận, bảo vệ và quan tâm nghiên cứu. Đặc biệt quyền con người đã được tuyên bố trong nhiều văn kiện pháp lý quốc tế điển hình là trong 3 văn kiện quan trọng nhất được coi là Bộ luật quốc tế về quyền con người là Tuyên ngôn thế giới về nhân quyền năm 1948 (The Universal Declaration of Humans Rights-UDHR), Công ước quốc tế về các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa năm 1966 (International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights – ICESCR), Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị năm 1966 (International Covenant on Civil and Political Rights- ICCPR).

Nhiều công trình nghiên cứu của các chuyển gia và học giả trên thế giới đã được xuất bản thành sách, được đăng trên các website, các tạp chí chuyên ngành luật và trở thành nguồn tài liệu bổ ích phục vụ cho việc nghiên cứu của những người quan tâm đến vấn đề quyền con người như: “Luật nhân quyền Châu Âu Văn bản và Tư liệu” (European Human Rights Law. Text and materials) của Janis Mark W, “Nhân quyền và quan hệ quốc tế ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương” (Human Rights and International Relations in the Asia – Pacific Region) của James TH Tang, cuốn sách “Tìm hiểu về quyền con người” (Tài liệu hướng dẫn về giáo dục quyền con người) do Wolfgang Benedek là chủ biên, được Trung tâm Đào tạo và nghiên cứu quyền con người và dân chủ châu Âu (ETC), ẩn hành tại thành phố Graz (Áo) năm 2006…

Ở Việt Nam, quyền con người là một vấn đề được quan tâm, xuất hiện nhiều trong các công trình nghiên cứu, bài viết của các nhà khoa học về quyền con người, quyền công dân dưới các góc độ và phạm vi khác nhau. Những công trình nghiên cứu tiêu biểu như Giáo trình “Lý luận và pháp luật về quyền con người” do GS.TS. Nguyễn Đăng Dung, TS. Vũ Công Giao, ThS. Lã Khánh Tùng đồng chủ biên, “Quyền con người và luật quốc tế về quyền con người” của PGS.TS. Chu Hồng Thanh, “Nhân quyền ở Việt Nam. Truyền thống và hiện đại” của PGS.TS Vũ Công Giao, sách chuyên khảo “Bảo vệ và thúc đẩy quyền con người trong khu vực ASEAN” do GS.TS. Nguyễn Đăng Dung, GS.TS. Phạm Hồng Thái chủ biên, bài viết “Hoàn thiện cơ chế pháp lý bảo đảm quyền con người ở nước ta” của PGS.TS. Lê Minh Thông, bài viết “Tiêu chí đánh giá mức độ và nhu cầu hoàn thiện pháp luật bảo vệ quyền con người ở Việt Nam” của PGS.TS. Tường Duy Kiên. Ngoài ra còn có các luận văn, luận án như: Luận văn “Bảo đảm và thúc đẩy quyền con người thông qua cơ chế khu vực” của Nguyễn Thu Trang do TS. Nguyễn Thị Kim Ngân hướng dẫn, Luận án “Hoàn thiện cơ chế thực hiện điều ước quốc tế về quyền con người tại Việt Nam” của Nguyễn Thị Kim Ngân do PGS.TS. Đinh Ngọc Vương hướng dẫn, Luận văn “Hoàn thiện pháp luật bảo vệ quyền con người ở nước ta hiện nay” của Tống Đức Thảo do GS.TS Hoàng Văn Hảo hướng dẫn… Tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện, có hệ thống phân tích rõ vai trò của pháp luật trong việc bảo đảm, bảo vệ quyền con người ở Việt Nam hiện nay.

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

1. Mục đích nghiên cứu

Phân tích các vai trò cụ thể của pháp luật trong việc bảo đảm, bảo vệ quyền con người ở Việt Nam hiện nay đồng thời đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao vai trò của pháp luật trong việc bảo đảm, bảo vệ quyền con người.

1. Nhiệm vụ nghiên cứu

– Tìm hiểu cơ sở lý luận về quyền con người và xác định vai trò cụ thể của pháp luật trong việc bảo đảm, bảo vệ quyền con người.

– Phân tích, đánh giá chung các quy định của pháp luật Việt Nam trong việc bảo đảm, bảo vệ quyền con người.

– Đề xuất những nội dung nhằm hoàn thiện pháp luật, phát huy hiệu quả vai trò của pháp luật trong bảo đảm, bảo vệ quyền con người ở Việt Nam.

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

1. Đối tượng nghiên cứu

Đề tài tập trung phân tích vai trò của pháp luật đối với việc bảo đảm, bảo vệ quyền con người tại Việt Nam hiện nay.

1. Phạm vi nghiên cứu

Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu, phân tích về vai trò của pháp luật trong việc bảo đảm, bảo vệ quyền con người ở Việt Nam hiện nay mà không đi sâu vào phân tích pháp luật về bảo đảm, bảo vệ quyền con người trên từng lĩnh vực cụ thể.

5. Các phương pháp nghiên cứu

– Cơ sở lý luận

Cơ sở lý luận của luận văn là học thuyết Mac-Lenin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về nhà nước và pháp luật nói chung và pháp luật về quyền con người nói riêng.

– Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu đề tài luận văn dựa trên cơ sở phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, luận văn kết hợp các phương pháp nghiên cứu cụ thể như phân tích – tổng hợp, lịch sử – cụ thể, so sánh, thống kê, điều tra xã hội học.

6. Ý nghĩa khoa học của Luận văn

Luận văn nêu khái quát chung về quyền con người, về các quy định bảo đảm quyền con người trong các văn bản pháp luật trong nước và quốc tế. Đồng thời luận văn làm rõ vai trò của pháp luật trong việc bảo đảm, bảo vệ quyền con người ở Việt Nam hiện nay, thể hiện tầm quan trọng của hệ thống pháp luật đối với nhân quyền. Qua đó, hoàn thiện hơn nữa hệ thống pháp luật, nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện pháp luật của bộ máy Nhà nước, bảo đảm cho các quy định bảo vệ quyền con người, quyền công dân thực thi nghiêm chỉnh, đồng thời hạn chế tối đa các hành vi vi phạm quyền con người.

7. Kết cấu của Luận văn

Phần nội dung của luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận về bảo đảm, bảo vệ quyền con người và vai trò của pháp luật trong việc bảo đảm, bảo vệ quyền con người ở Việt Nam hiện nay.

Chương 2 Thực trạng vai trò của pháp luật trong việc bảo đảm, bảo vệ quyền con người ở Việt Nam hiện nay.

Chương 3: Quan điểm, giải pháp nâng cao vai trò của pháp luật trong việc bảo đảm, bảo vệ quyền con người ở Việt Nam hiện nay.