[Luận văn 2021] Tội trộm cắp tài sản trong Bộ luật Hình sự năm 2015 – ThS. Nguyễn Thị Thu Hằng

[Luận văn 2021] Tội trộm cắp tài sản trong Bộ luật Hình sự năm 2015 – ThS. Nguyễn Thị Thu Hằng

1. Tính cấp thiết của đề tài

Quyền sở hữu tài sản là một trong những quyền quan trọng của con người, luôn được ghi nhận và bảo vệ trong Hiến pháp và các văn bản pháp luật. Mọi hành vi xâm phạm đến quyền sở hữu tài sản hợp pháp của con người đều bị áp dụng những hình thức trách nhiệm pháp lý nhất định, đặc biệt là những hành vi bị coi là tội phạm.

Trong những năm gần đây, bên cạnh sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế và các mặt của đời sống xã hội, thì tình hình tội phạm nói chung và các tội xâm phạm sở hữu nói riêng đặc biệt là tội trộm cắp tài sản đang ngày càng phổ biến và trở nên táo bạo, tinh vi, diễn biến phức tạp. Điều này thể hiện ở việc số lượng vụ án và người phạm tội trộm cắp tài sản bị đưa ra xét xử hàng năm liên tục tăng luôn chiếm một lượng lớn trong tổng số các loại tội phạm hàng năm, phương thức thủ đoạn phạm tội ngày càng đa dạng và mức độ nguy hiểm ngày càng nghiêm trọng.

Để đấu tranh, phòng chống loại tội phạm ngày càng phổ biến này, Bộ luật Hình sự năm 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2017) đã quy định về tội trộm cắp tài sản tại Điều 173 với nhiều sửa đổi, bổ sung quan trọng so với Bộ luật Hình sự năm 1999, phù hợp với thực tiễn. Tuy nhiên, trong quá trình áp dụng pháp luật, điều tra, truy tố, xét xử đối với tội này trong thực tiễn vẫn còn nhiều vướng mắc, bất cập, công tác phòng ngừa và đấu tranh phòng chống tội trộm cắp tài sản hiệu quả chưa cao. Nguyên nhân chủ yếu là do sự phối hợp giữa các lực lượng các ngành chưa đồng bộ, chưa chặt chẽ, nhận thức các quy định của pháp luật vào việc áp dụng pháp luật hình sự đối với việc xử lý hình sự hành vi trộm cắp tài sản của các chủ thể áp dụng pháp luật là chưa thống nhất. Cấp ủy, Chính quyền một số nơi thiếu quan tâm chỉ đạo, chưa huy động được cả hệ thống chính trị cùng vào cuộc để phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm, công tác quản lý giáo dục thanh thiếu niên huu, quản lý, giáo dục đối tượng mãn hạn tù, còn phó mặc cho lực lượng Công an. Bên cạnh đó còn có nguyên nhân chủ quan là do ý thức tự bảo vệ tài sản của các cá nhân và tham gia bảo vệ tài sản của người khác trong nhân dân còn yếu, một bộ phận quần chúng nhân dân còn tâm lý e ngại, sợ bị trả thù không dám tố giác tội phạm. Các cơ quan, tổ chức còn chưa quan tâm sát sao đến công tác bảo vệ tài sản, lơ là mất cảnh giác, chưa đầu tư trang bị các phương tiện khoa học kỹ thuật để phục vụ cho việc phòng chống trộm cắp. Còn nhiều thanh thiếu niên bỏ học hoặc sau khi học xong không có công việc ổn định, lại thiếu sự quan tâm quản lý, giáo dục của gia đình và xã hội dẫn đến mải chơi, sa đà vào các tệ nạn xã hội như nghiện ma túy, nghiện game, lô đề, cờ bạc,… rồi đi vào con đường trộm cắp tài sản. Bên cạnh đó, số đối tượng bị phạt tù sau khi chấp hành xong hình phạt tù, tái hòa nhập cộng đồng chua có thu nhập ổn định, chưa được quản lý chặt chế, do đó lại thực hiện hành vi trộm cắp tài sản là rất cao.

Điều này đã và đang đặt ra đòi hỏi phải nghiên cứu về tội trộm cắp tài sản cả về mặt lý luận quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật nhằm đề xuất một số giải pháp hoàn thiện các quy định của pháp luật về tội trộm cắp tài sản và một số giải pháp nâng cao hiệu quả trong công tác điều tra, truy tố, xét xử, phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm này trong thời gian tới. Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề, tôi đã chọn đề tài “Tội trộm cắp tài sản trong Bộ luật Hình sự năm 2015” để làm đề tài nghiên cứu luận văn thạc sĩ luật học của mình.

2. Tình hình nghiên cứu đề tài

Dưới góc độ khoa học pháp lý, việc nghiên cứu về tội trộm cắp tài sản đã được các học giả, tác giả quan tâm với không ít những công trình nghiên cứu khoa học có liên quan ở mức độ khái quát, tội trộm cắp tài sản là một nội dung nhỏ được để cập đến trong Chương về các tội xâm phạm sở hữu của các cuốn giáo trình như: “Giáo trình Luật Hình sự Việt Nam: Phần các tội phạm, Quyền 1” của Trường Đại học Luật Hà Nội (2021), “Giáo trình Luật Hình sự Việt Nam – Phần các tội phạm” của Khoa Luật – Đại Học Quốc gia Hà Nội (2007) hay trong các cuốn sách tham khảo như “Bình luận khoa học Bộ luật Hình sự (hiện hành) (Sửa đổi, bổ sung năm 2017)” do tác giả Nguyễn Đức Mai chủ biên (Nxb Chính trị Quốc gia Sự thật, 2018), “Các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt tài sản” do tác giả Cao Thị Oanh chủ biên (Nxb Tư pháp, 2015), “Định tội danh đối với các tội xâm phạm sở hữu” của tác giả Lê Đăng Doanh (Nxb Tư pháp, 2013)…..

Ở mức độ chuyên sâu hơn, tội trộm cắp tài sản đã được nhiều tác giả lựa chọn làm chủ đề nghiên cứu các công trình luận án, luận văn thạc sĩ luật học dưới các góc độ khác nhau. Dưới góc độ ngành luật hình sự có thể kể đến các công trình nghiên cứu là luận văn thạc sĩ luật học như: “Tội trộm cắp tài sản trong Luật Hình sự Việt Nam” của Phạm Thu Hà (bảo vệ tại Trường Đại học Luật Hà Nội, 2016), “Tội trộm cắp tài sản trong pháp luật hình sự Việt Nam” của Phạm Thị Thu Hằng (bảo vệ tại Trường Đại học Luật Hà Nội, 2018), “Tội trộm cắp tài sản theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn huyện Sơn Tây, tỉnh Quảng Ngãi” của Nguyễn Bá Vinh (bảo vệ tại Học viện Khoa học xã hội, 2019), “Tội trộm cắp tài sản từ thực tiễn quận Đống Đa, thành phố Hà Nội” của Nguyễn Thế Thanh (bảo vệ tại Học viện Khoa học xã hội, 2020)… Dưới góc độ tội phạm học, nghiên cứu về tình hình và giải pháp đầu tranh phòng chống tội trộm cắp tài sản có thể kể đến như: Luận án tiến sĩ luật học “Tội trộm cắp tài sản và đấu tranh phòng chống tội này ở Việt Nam” của tác giả Hoàng Văn Hùng (bảo vệ tại Trường Đại học Luật Hà Nội, 2007), các luận văn thạc sĩ luật học như “Phòng ngừa tội trộm cắp tài sản trên địa bàn thành phố Hà Nội” của Nguyễn Đỗ Tuấn Long (bảo vệ tại Trường Đại học Luật Hà Nội, 2018), “Phòng ngừa tội trộm cắp tài sản trên địa bàn thành phố Hải Phòng” của Nguyễn Bích Ngọc (bảo vệ tại Trường Đại học Luật Hà Nội, 2018),….

Ngoài ra, còn một số bài viết được đăng trên các tạp chí khoa học chuyên ngành đề cập tới tội trộm cắp tài sản như: Bài viết “Bình luận về tội trộm cắp tài sản” của tác giả Định Công Thành trên Tạp chí Kiểm sát số 10/2018, tr. 43-49, bài viết “Hoàn thiện quy định của pháp luật hình sự về tội trộm cắp tài sản” của tác giả Đỗ Lương Thiện đăng trên Tạp chí Nghề Luật, số 4/2017, tr.71-73; bài viết “Phùng Văn T phạm tội trộm cắp tài sản” của Nguyễn Văn Lam đăng trên Tạp chí Tòa án nhân dân số 17/2016, tr. 35 – 36, 40, bài viết “Định tội danh tội “Trộm cắp tài sản” qua một số dấu hiệu đặc trưng của tác giả Trần Mạnh Hà đăng trên Tạp chí Nghề Luật, số 5/2006, tr.54-57,…

Những bài viết và các công trình nghiên cứu trên đã phân tích, làm rõ một số vấn đề về lý luận, quá trình hình thành các quy định về tội trộm cắp tài sản trong pháp luật hình sự Việt Nam qua các giai đoạn phát triển của đất nước, thực trạng quy định pháp luật về tội trộm cắp tài sản theo pháp luật hình sự tại thời điểm nghiên cứu. Tuy nhiên, chưa có công trình nghiên cứu chuyên sâu tội trộm cắp tài sản trong BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017). Vì vậy, việc nghiên cứu đề tài “Tội trộm cắp tài sản trong Bộ luật Hình sự năm 2015” mang tính mới và tính thời sự, thông qua quá trình nghiên cứu Luận văn này, tác giả đi sẽ sâu tìm hiểu toàn diện về tội trộm cắp tài sản, kế thừa những nội dung đã được tiếp cận từ các công trình nghiên cứu của các tác giả, học giả, các nhà khoa học đi trước, kết hợp phân tích việc áp dụng các quy định của pháp luật trên thực tiễn, từ đó đưa ra một số đề xuất nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật về tội trộm cắp tài sản, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của công tác phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm trộm cắp tài sản trong thời gian tới.

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

* Mục đích nghiên cứu:

Mục đích nghiên cứu của đề tài này là làm rõ những vấn đề lý luận, thực tiễn từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện BLHS, nâng cao hiệu quả áp dụng BLHS về tội trộm cắp tài sản trong thời gian tới.

* Nhiệm vụ nghiên cứu:

Để đạt được mục đích trên, tác giả luận văn đặt ra nhiệm vụ nghiên cứu cho luận văn là:

– Phân tích, làm rõ khái niệm, dấu hiệu pháp lý, biện pháp xử lý và hình phạt áp dụng đối với tội trộm cắp tài sản theo quy định của BLHS năm 2015;

– Phân biệt tội trộm cắp tài sản với một số tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt khác trong BLHS năm 2015;

– Đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự đối với tội trộm cắp tài sản;

– Đề xuất giải pháp hoàn thiện quy định của BLHS và giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng BLHS về tội trộm cắp tài sản trong thực tiễn.

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu:

Tội trộm cắp tài sản và thực tiễn áp dụng tội phạm này theo quy định của BLHS năm 2015.

* Phạm vi nghiên cứu:

Luận văn nghiên cứu những nội dung liên quan đến tội trộm cắp tài sản dưới góc độ luật hình sự kết hợp với đánh giá thực tiễn xử lý tội này ở nước ta trong thời gian từ năm 2016 đến năm 2020 và đưa ra các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng quy định về tội này.

5. Phương pháp nghiên cứu

* Về phương pháp luận

Đề tài luận văn được nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng Sản Việt Nam về Nhà nước và pháp luật, về đấu tranh phòng, chống tội phạm. Cơ sở thực tiễn của luận văn được nghiên cứu dựa trên những Bản án, Quyết định của TAND các cấp về tội trộm cắp, các số liệu thống kê, các báo cáo pháp luật của TAND Tối cao và các cơ quan có liên quan.

* Về các phương pháp nghiên cứu cụ thể

Luận văn sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu như sau: Phương pháp nghiên cứu phân tích để làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về tội trộm cắp tài sản, phân tích, đánh giá các vụ án điển hình, từ đó là cơ sở cho thấy sự bất cập trong việc áp dụng pháp luật. Ngoài ra, cách phương pháp phương pháp thống kê, so sánh, tổng hợp được sử dụng để làm rõ dấu hiệu pháp lý cũng như sự khác nhau giữa tội trộm cắp tài sản với các tội khác trong BLHS hiện hành cũng như để lập luận làm rõ các đề xuất của tác giả về các giải pháp hoàn thiện BLHS, nâng cao hiệu quả áp dụng BLHS về tội trộm cắp tài sản.

6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

* Về mặt khoa học:

Luận văn góp phần nhận thức sâu sắc và thống nhất những vấn đề lý luận về tội trộm cắp tài sản trong pháp luật hình sự Việt Nam, đồng thời luận văn có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo phục vụ cho việc nghiên cứu khoa học luật hình sự.

* Về mặt thực tiễn:

Những đề xuất giải pháp nêu trong luận văn có giá trị tham khảo cho hoạt động thực tiễn, góp phần nâng cao hiệu quả áp dụng các quy định của BLHS Việt Nam về tội trộm cắp tài sản cũng như công tác phòng ngừa và đấu tranh tội phạm trộm cắp tài sản trong thời gian tới.

7. Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn gồm 02 chương:

Chương 1: Những vấn đề chung về tội trộm cắp tài sản;

Chương 2: Thực tiễn áp dụng pháp luật và một số giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng quy định pháp luật về tội trộm cắp tài sản.