[Luận văn 2022] Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản từ thực tiễn địa bàn tỉnh Thái Nguyên – ThS. Đặng Phương Nam

[Luận văn 2022] Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản từ thực tiễn địa bàn tỉnh Thái Nguyên – ThS. Đặng Phương Nam

Tính cấp thiết của đề tài

Chế định về tài sản và quyền sở hữu được hình thành từ lâu đời, đây là một trong những quyền của công dân được pháp luật thừa nhận và bảo vệ, được quy định trong các văn bản pháp luật. Cụ thể Điều 32 Hiến pháp năm 2013 quy định:

“1. Mọi người có quyền sở hữu về thu nhập hợp pháp, của cải để dành, nhà ở, tư liệu sinh hoạt, tư liệu sản xuất, phần vốn góp trong doanh nghiệp hoặc trong các tổ chức kinh tế khác.

2. Quyền sở hữu tư nhân và quyền thừa kế được pháp luật bảo hộ.
3. Trường hợp thật cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh hoặc vì lợi ích quốc gia, tình trạng khẩn cấp, phòng, chống thiên tai, Nhà nước trưng mua hoặc trưng dụng có bồi thường tài sản của tổ chức, cá nhân theo giá thị trường.”

Đồng thời, việc quy định về tài sản, quyền sở hữu được thể hiện trong nhiều văn bản Luật khác như: Dân sự, Hình sự. Bộ luật Hình sự năm 2015 có quy định cụ thể về phần các tội phạm, trong đó có những chế định về việc bảo vệ quyền sở hữu và coi đây là một trong những mối quan hệ xã hội quan trọng được pháp luật thừa nhận và bảo vệ.

Một trong những nguyên tắc cơ bản chung được thể hiện trong tất cả các Văn bản pháp luật là nguyên tắc Pháp chế xã hội chủ nghĩa và Điều 2 Bộ luật Hình sự 2015 cũng quy định: “Chỉ người/ pháp nhân nào phạm một tội đã được Bộ luật Hình sự quy định mới phải chịu trách nhiệm hình sự.” Như vậy, việc quy định các tội phạm xâm phạm quyền sở hữu được quy định trong Bộ Luật hình sự 2015 là cơ sở để các cá nhân, tổ chức tự bảo vệ quyền lợi của mình cũng như là căn cứ để dựa vào đó các cơ quan, người có thẩm quyền tố tụng giải quyết vụ án, xử lý tội phạm để bảo vệ quyền, lợi ích của cá nhân, tổ chức bị xâm phạm.

Chương XVI Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định về các tội xâm phạm sở hữu, trong đó tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản được quy định tại Điều 174 Luật này thể hiện các yếu tố cấu thành tội phạm, đặc điểm thủ đoạn gian dối và các loại, mức hình phạt áp dụng đối với người phạm tội.

Từ thực tiễn đấu tranh xử lý tội phạm xâm phạm sở hữu nói chung và tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản nói riêng cho thấy tính chất phức tạp, thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt và ngày càng gia tăng, ảnh hưởng lớn đến quyền, lợi ích của cá nhân, tổ chức, lợi ích Nhà nước,… Trong giai đoạn phát triển nền kinh tế thị trường, định hướng xã hội chủ nghĩa, cơ chế quản lý cũng như các chính sách pháp luật không thể nào thay đổi ngay lập tức để phù hợp với thực trạng nền kinh tế cũng như tình trạng của tội phạm, trong khi tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản ngày càng tinh vi, lợi dụng các lĩnh vực khác nhau như thông tin, dữ liệu điện tử, công nghệ – kĩ thuật,… Tuy nhiên trong từng điều luật cụ thể các nhà làm luật cũng chỉ có thể quy định đặc trưng cơ bản nhất cấu thành tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản mà trong thực tế lại có muôn vàn cách thức, thử đoạn khác nhau và tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản cũng được quy định trong Bộ luật Hình sự những dấu hiệu đặc trưng cơ bản.

Do đó, việc nghiên cứu và làm rõ nội dung pháp lý của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản và thực trạng cùng các biện pháp đấu tranh phòng ngừa là điều quan trọng nhất để từ đó có thể áp dụng một cách đúng đắn, có hiệu quả trong việc giải quyết vụ án hình sự, xử lý người phạm tội trong xã hội nói chung và địa bàn tỉnh Thái Nguyên nói riêng.

Với lý do nêu trên, học viên quyết định lựa chọn đề tài “Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản từ thực tiễn địa bàn tỉnh Thái Nguyên” để làm Luận văn tốt nghiệp Thạc sỹ luật Hình sự và Tố tụng hình sự.

Tình hình nghiên cứu đề tài

Để thực hiện đề tài này, tác giả luận văn đã lựa chọn tham khảo các nguồn pháp luật khác nhau: giáo trình, bài viết chuyên sâu, sách tham khảo, binh luận khoa học luật hình sự cùng một số bài viết luận văn thạc sỹ, tiến sỹ của các tác giả khác nhau:

• Về giáo trình, sách chuyên khảo, đề tài nghiên cứu khoa học có các công trình nổi bật:

Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội (2017), “Giáo trình Luật Hình sự Việt Nam quyền I, II”, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội; Nguyễn Ngọc Hòa (2018), “Bình luận khoa học BLHS năm 2015 phần các tội phạm (sửa đổi, bổ sung năm 2017)”, Nxb. Tư pháp, Hà Nội; Võ Khánh Vinh (2015), “Lý luận chung về định tội danh”, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội;…

• Về luận văn, luận án có các công trình sau đây:

Ngô Thị Hạnh (2016), “Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản trong luật hình sự Việt Nam trên cơ sở số liệu xét xử địa bàn thành phố Đà Nẵng” , Luận văn Thạc sỹ, ngành luật học, Đại học quốc gia Hà Nội, Hà Nội; Hoàng Ngọc Dinh (2016), “Mặt khách quan của các tội xâm phạm sở hữu trong luật hình sự Việt Nam”, Luận văn Thạc sỹ, ngành luật học, Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội; Trịnh Hồng Phương (2016), “Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo pháp luật hình sự việt nam từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang”, Luận văn Thạc sỹ, ngành luật học, Học viện Khoa học xã hội, Hà Nội; Trương Thị Đông (2015), “Định tội danh đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo luật Hình sự Việt Nam trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh Đắk Lắk”;…

Ngoài ra còn có thể kể đến một số công trình khác có liên quan như: Xuân Thạo (2022), “Tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản trong Bộ luật Hình sự 2015: Bất cập và kiến nghị hoàn thiện”, Liên đoàn luật sư Việt Nam; Phạm Thị Thanh Huyền, Lê Đức Sơn (2022), “Một số vấn đề cần lưu ý khi thực hành quyền công tố, kiểm sát việc giải quyêt vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản”, Tạp chí Kiểm sát nhân dân; Ngô Thùy Khánh Linh (2021), “Một số lưu ý khi giải quyết vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản”, Tạp chí Tòa án nhân dân; Lê Đình Nghĩa (2021), “Bàn về các tội xâm phạm sở hữu có tính chiếm đoạt”, Tạp chí Tòa án.;… Trong các công trình nghiên cứu trên, các tác giả đã nghiên cứu rất sâu sắc về các ấu hiệu pháp lý của loại tội phạm này. Tuy nhiên chưa có công trình nghiên cứu khoa học nào đề cập đến tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản trong mối liên hệ với địa bàn tỉnh Thái Nguyên trong bối cảnh phát triển của tỉnh Thái Nguyên hiện nay. Luận văn nghiên cứu về thực trạng và diễn biến của loại tội phạm này ở tỉnh Thái Nguyên. Trên cơ sở đó tìm ra những nguyên nhân và điều kiện phạm tội, đưa ra các biện pháp đấu tranh phòng chống tội phạm một cách hiệu quả.