[Luận văn 2021] Giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng từ thực tiễn tại Tòa án nhân dân quận Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng – ThS. Đào Thị Hảo

[Luận văn 2021] Giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng từ thực tiễn tại Tòa án nhân dân quận Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng – ThS. Đào Thị Hảo

1. Tính cấp thiết của đề tài

Việt Nam đã và đang có những bước tiến dài trong quá trình xây dựng và hoàn thiện nền kinh tế thị trường, tiến đến hội nhập quốc tế sâu rộng. Trong bối cảnh đó, ngân hàng được xem là lĩnh vực hoạt động sôi động. Những năm qua, hàng loạt các ngân hàng ra đời, sự cạnh tranh giữa các ngân hàng từ đó cũng ngày càng gay gắt hơn, từ quy mô tổ chức, chuyên môn nghiệp vụ đến hiện đại hóa công nghệ, phát triển chất lượng sản phẩm, dịch vụ…

Hoạt động cho vay theo HĐTD là hoạt động truyền thống của ngân hàng. Tín dụng ngân hàng ngoài việc đáp ứng nhu cầu về vốn cho hoạt động sản xuất kinh doanh trong nền kinh tế, nó còn tạo ra lợi nhuận cho các TCTD. Đây có thể coi là hoạt động mang lại nguồn thu chủ yếu cho các ngân hàng song cũng là hoạt động tiềm ẩn nhiều rủi ro, đặc biệt là rủi ro khi người vay không thực hiện nghĩa vụ trả nợ theo đúng cam kết trong HĐTD. Thời hạn cho vay càng dài, số tiền vay càng lớn thì rủi ro càng cao vì theo cam kết trong HĐTD, bên cho vay chỉ có thể áp dụng các biện pháp yêu cầu bên vay trả nợ sau một thời gian nhất định. Vì vậy, các tranh chấp phát sinh từ HĐTD thường chiếm tỷ lệ lớn hơn các loại hợp đồng khác.

Giải quyết tranh chấp HĐTD là vấn đề không chỉ nhận được sự quan tâm đặc biệt của các TCTD, các doanh nghiệp, cá nhân kinh doanh mà còn là vấn đề các nhà khoa học pháp lý quan tâm. Đặc biệt, trong bối cảnh Việt Nam hiện nay, đã có không ít các ngân hàng rơi vào tình trạng kiểm soát đặc biệt. Một số ngân hàng bị mất khả năng thanh toán, kinh doanh thua lỗ trong thời gian dài hoặc có quá nhiều nợ xấu gây ảnh hưởng lớn đến khả năng hoạt động nên phải sáp nhập với ngân hàng khác. Chính vì vậy, có một môi trường thuận lợi cho hoạt động tài chính ngân hàng phát triển lành mạnh, tránh được nhiều rủi ro, có một cơ chế giải quyết tranh chấp HĐTD nhanh chóng, hiệu quả là một yêu cầu cấp thiết.

Những năm gần đây, số lượng các vụ án tranh chấp HĐTD được đưa ra giải quyết tại Tòa án ngày càng tăng và có xu hướng ngày càng phức tạp. Nhiều vụ án số tiền vay đặc biệt lớn, lên đến hàng trăm, hàng nghìn tỷ đồng, đương sự không hợp tác, tài sản bảo đảm không quản lý được dẫn đến Tòa án gặp nhiều khó khăn, vướng mắc trong việc giải quyết loại án này.

Xuất phát từ thực trạng đó, Nhà nước ta đã luôn quan tâm, chú trọng đến việc xây dựng và hoàn thiện pháp luật về hoạt động của các TCTD như ban hành BLDS 2015, BLTTDS 2015, Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Các tổ chức tín dụng và các văn bản hướng dẫn thi hành. TAND tối cao cũng chú trọng việc hướng dẫn áp dụng pháp luật, giải đáp vướng mắc của các Tòa án địa phương về việc giải quyết các vụ án tranh chấp HĐTD. Tuy nhiên, việc giải quyết tranh chấp HĐTD vẫn còn nhiều tồn tại, bất cập, nhiều vụ án vướng mắc chưa có hướng giải quyết. Do vậy, học viên chọn đề tài “Giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng từ thực tiễn tại Tòa án nhân dân quận Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng” làm đề tài nghiên cứu luận văn thạc sỹ luật học với mong muốn sẽ góp phần nghiên cứu thực trạng, phát hiện những bất cập, đưa ra những giải pháp để tháo gỡ vướng mắc còn tồn tại trong quá trình giải quyết tranh chấp HĐTD tại Tòa án.

2. Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong những năm gần đây, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề giải quyết tranh chấp HĐTD. Có thể kể đến một số công trình nghiên cứu như:

Lê Thị Thu Thủy (Chủ biên), Các biện pháp bảo đảm tiền vay bằng tài sản của các tổ chức tín dụng, Nxb. Tư pháp, Hà Nội, 2006.

Lê Thị Thu Thủy – Đỗ Minh Tuấn, Giao dịch bảo đảm dưới khía cạnh so sánh luật học, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 23 (303), 2015.

Nguyễn Bích Thảo, Về chế định các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ trong Dự thảo Bộ luật Dân sự (sửa đổi), Tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 22, tháng 11/2015.

Nguyễn Bích Thảo, Giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng theo pháp luật Việt Nam, Nhà xuất bản Tư pháp, 2018.

Trần Thị Thùy Trang, Pháp luật về giải quyết tranh chấp phát sinh từ hợp đồng tín dụng bằng con đường Tòa án ở Việt Nam, Luận văn thạc sĩ luật học, Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội, 2014.

Vũ Thị Thúy, Vai trò của Tòa án trong giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng, Luận văn thạc sĩ luật học, Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội, 2015.

Các bài tham luận tại Hội thảo “Thực tiễn giải quyết tranh chấp liên quan đến tín dụng, ngân hàng tại Tòa án nhân dân” của Tòa án nhân dân tối cao và Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam tại Hội An, tỉnh Quảng Nam, ngày 4/10/2019.

Các công trình khoa học trên đã làm rõ cơ sở lý luận, bản chất pháp lý của HĐTD và giải quyết tranh chấp HĐTD, các quy định pháp luật Việt Nam hiện hành về giải quyết tranh chấp HĐTD; đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật; đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật về giải quyết tranh chấp HĐTD. Tuy nhiên, việc tiếp tục nghiên cứu đề tài giải quyết tranh chấp HĐTD vẫn rất cần thiết vì quy định pháp luật về vấn đề này còn rất nhiều bất cập, chưa thực sự phù hợp với thực tiễn. Hiện nay, nhiều vụ án vướng mắc chưa có đường lối giải quyết. Nhiều bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật vẫn bị kháng nghị theo thủ tục tái thẩm, giám đốc thẩm vì có sai sót, vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng. Do đó, việc nghiên cứu sâu về thực tiễn giải quyết tranh chấp HĐTD tại các TAND địa phương, trong đó có TAND quận Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng, nơi học viên đang công tác và là nơi có số lượng vụ án tranh chấp HĐTD lớn, sẽ góp phần chỉ ra những bất cập, vướng mắc và đưa ra giải pháp khắc phục.

3. Mục đích và phạm vi nghiên cứu

Trên cơ sở kế thừa kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học liên quan đến đề tài, học viên đi sâu tìm hiểu thực tiễn giải quyết các vụ án tranh chấp HĐTD, chỉ rõ những khó khăn, vướng mắc trong quá trình giải quyết loại án này trong thời gian 03 năm (từ năm 2017 đến năm 2019) tại TAND quận Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng, là nơi học viên đang công tác. Từ đó, đề xuất, kiến nghị một số giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao hiệu quả giải quyết các vụ án tranh chấp HĐTD tại TAND cấp huyện trong giai đoạn hiện nay.

4. Nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

Để có thể đạt được mục đích đặt ra khi nghiên cứu đề tài, luận văn phải giải quyết các nhiệm vụ sau đây:

Thứ nhất, làm rõ khái niệm, đặc điểm của tranh chấp HĐTD, các phương thức giải quyết tranh chấp HĐTD và thực trạng quy định pháp luật Việt Nam về giải quyết tranh chấp HĐTD.

Thứ hai, phân tích thực trạng áp dụng các quy định đó trong thực tiễn, chỉ ra những bất cập, vướng mắc về giải quyết tranh chấp HĐTD tại TAND quận Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng.

Thứ ba, đưa ra những kiến nghị, giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật hiện hành về giải quyết tranh chấp HĐTD.

5. Phương pháp nghiên cứu

Luận văn vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử để nghiên cứu đề tài. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể được luận văn sử dụng là phương pháp phân tích, diễn dịch, tổng hợp, thống kê, so sánh, phương pháp phân tích quy phạm, phương pháp phân tích tình huống điển hình … để làm rõ các quy định của pháp luật về giải quyết tranh chấp HĐTD và thực tiễn áp dụng các quy định đó tại một TAND cấp huyện, từ đó đưa ra các giải pháp, kiến nghị. Các phương pháp này được sử dụng đan xen lẫn nhau để có thể xem xét, đánh giá một cách toàn diện, có chất lượng đối với nội dung nghiên cứu của đề tài.

6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Luận văn góp phần chỉ ra những điểm bất cập, vướng mắc trong thực tiễn áp dụng các quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về giải quyết tranh chấp HĐTD. Từ đó đưa ra kiến nghị hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về giải quyết tranh chấp HĐTD.

7. Cơ cấu của luận văn

Ngoài lời nói đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn gồm 3 chương, cụ thể:

Chương 1: Khái quát về hợp đồng tín dụng và giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng tại Tòa án nhân dân theo pháp luật Việt Nam.

Chương 2: Thực tiễn giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng tại Tòa án nhân dân quận Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng.

Chương 3: Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng tại Tòa án nhân dân.