[Luận văn 2019] Pháp luật về hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển – ThS. Nguyễn Đức Minh

MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài

Là quốc gia ven biển, có tổng chiều dài bờ biển khoảng 3.260 km, với trên 1 triệu km2 vùng đặc quyền kinh tế, có vị trí địa lý thuận lợi, được xác định là cửa ngõ chính thông ra biển của các nước trên bán đảo Đông Dương và khu vực kinh tế Tây Nam Trung Quốc, Việt Nam có tiềm năng lớn về phát triển kinh tế biển nói chung, kinh tế hàng hải nói riêng. Trong đó, hoạt động vận chuyển hàng hóa bằng đường biển đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với việc phát triển kinh tế – xã hội nhờ ưu thế về năng lực vận chuyển lớn, hàng hóa đa dạng, giá cước vận chuyển thấp.

Kinh tế vận tải biển có vai trò vô cùng quan trọng với sự phát triển của đất nước. Chính vì vậy, Đảng và Nhà nước ta đã có những chính sách đúng đắn để khuyến khích các hoạt động kinh tế liên quan đến biển Nghị quyết số 09 – NQ/TW Hội nghị lần thứ tư Ban chấp hành Trung ương Đảng Khóa X về chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020 đã xác định mục tiêu là đưa nước ta trở thành một quốc gia mạnh về biển, làm giàu từ biển, với mục tiêu cụ thể là phấn đấu để kinh tế trên biển và ven biển đóng góp khoảng 53 – 55% tổng GDP của cả nước.

Sau 10 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 khóa X về Chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020, nhận thức của toàn hệ thống chính trị, nhân dân và đồng bào ta ở nước ngoài về vị trí, vai trò của biển, đảo đối với phát triển kinh tế được nâng lên rõ rệt. Nghị quyết số 36 – NQ/TW Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khóa XII về chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đưa ra mục tiêu tổng quát là đưa Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh; đạt cơ bản các tiêu chí về phát triển bền vững kinh tế biển; Những thành tựu khoa học mới, tiên tiến, hiện đại trở thành nhân tố trực tiếp thúc đẩy phát triển bền vững kinh tế biển. Nghị quyết cũng đưa ra mục tiêu cụ thể là các ngành kinh tế thuần biển đóng góp khoảng 10% GDP cả nước, kinh tế của 28 tỉnh, thành phố ven biển ước đạt 65 – 70% GDP cả nước.

Bộ luật Hàng hải Việt Nam đã được ban hành năm 2015 và có hiệu lực vào ngày 1 tháng 7 năm 2017, tuy nhiên pháp luật Việt Nam điều chỉnh hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển vẫn còn sự mâu thuẫn, chồng chéo, một số quy định còn chung chung, chưa rõ ràng cũng như chưa phù hợp với các công ước quốc tế về vận tải biển, ảnh hưởng không tốt đến phát triển kinh tế biển, đặc biệt là hoạt động vận chuyển hàng hóa bằng đường biển, kìm hãm sự phát triển của các doanh nghiệp vận tải biển. Do đó việc nghiên cứu tìm ra những điểm chưa hợp lý, yếu kém và hoàn thiện pháp luật về vấn đề này là một yêu cầu cấp thiết.

Dự báo trong thời gian tới, tình hình kinh tế quốc tế tiếp tục có nhiều diễn biến phức tạp, đặc biệt là sự cạnh tranh giữa các nước lớn. Ảnh hưởng của khủng hoảng kinh tế toàn cầu, giá cước vận tải biển cũng như giá cho thuê tàu sụt giảm nghiêm trọng và chưa có dấu hiệu hồi phục, trong khi đó các chi phí giảm không đáng kể, gây khó khăn rất lớn cho các doanh nghiệp.

Việc nghiên cứu để hoàn thiện pháp luật về hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển sẽ mở lối cho các doanh nghiệp, tạo tiền để để hoạt động vận tải biển phát triển mạnh mẽ hơn.

Vì các lẽ trên, học viên chọn vấn đề “Pháp luật về hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển” làm đề tài cho Luận văn Thạc sĩ Luật học của mình.

2. Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong thời gian qua, đã có rất nhiều các sách tham khảo, công trình khoa học nghiên cứu về hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển nhưng chủ yếu là hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển quốc tế.

Về sách tham khảo, có thể kể đến: Phân tích một số bộ luật, đạo luật, điều ước quốc tế liên quan đến vận tải và bảo hiểm hàng hải: Quy tắc Hague 1924, Quy tắc Hague – Visby 1968, Quy tắc Hamburg 1978 do Bùi Gia Anh, Phan Thế Nguyên và một số tác giả khác biên soạn, xuất bản năm 2007; 100 câu hỏi về hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển do Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam tổ chức biên soạn xuất bản năm 2010,…

Về các công trình nghiên cứu khoa học, có thể kể đến như: Luận văn Thạc sĩ Luật học của Nguyễn Ngọc Toàn “Hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển quốc tế”, Khoa Luật, Đại học Quốc gia, năm 2005, Luận văn Thạc sĩ Luật học của Trương Thị Thúy Nga “Hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển theo pháp luật Việt Nam”, Khoa Luật, Đại học Quốc gia năm 2009, Luận văn Thạc sĩ của Nguyễn Hữu Nam “Pháp luật về hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển ở Việt Nam” năm 2014, Luận văn Thạc sĩ của Nguyễn Thị Anh Thơ “Pháp luật hiện hành về vận tải hàng hóa bằng đường biển” năm 2016, Luận án Tiến sĩ của Hà Việt Hưng “Hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển và vấn đề hoàn thiện pháp luật Việt Nam” năm 2017… Bên cạnh đó, còn nhiều khóa luận tốt nghiệp cũng như các bài báo nghiên cứu về hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển được đăng trên các tạp chí chuyên ngành.

Tuy nhiên, các công trình trên đều theo hướng nghiên cứu, phân tích các quy định chung về hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển rồi đi vào các quy định đặc thù của hợp đồng vận chuyển theo chứng từ vận chuyển và hợp đồng vận chuyển theo chuyến. Đến nay chưa có công trình nghiên cứu nào phân tích theo bố cục tổng quát quy định pháp luật Việt Nam về hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển mà chỉ phân tích theo bố cục làm rõ từng loại hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển. Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu này vẫn được coi là những tài liệu tham khảo có giá trị để học viên kế thừa trong quá trình hoàn thiện luận văn của mình.

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

– Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận văn là nghiên cứu một cách có hệ thống pháp luật Việt Nam về hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển, đánh giá đúng thực trạng pháp luật, thực tiễn áp dụng tại Việt Nam và đưa ra một số giải pháp hoàn thiện, nâng cao hiệu quả thực thi các quy định pháp luật về hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển.

– Nhiệm vụ nghiên cứu

+ Nghiên cứu các vấn đề khái quát về hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển;

+ Nghiên cứu các quy định của pháp luật Việt Nam về hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển và thực tiễn áp dụng tại Việt Nam, so sánh với một số quy định pháp luật nước ngoài;

+ Đóng góp một số giải pháp nhằm hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực thi các quy định pháp luật về hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển theo pháp luật Việt Nam.

4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

– Đối tượng nghiên cứu

+ Một số vấn đề khái quát chung về hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển.

+ Hệ thống văn bản pháp luật của Việt Nam về hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển.

+ Một số quy định của các điều ước quốc tế về hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển.

+ Thực tiễn áp dụng pháp luật Việt Nam về hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển.

– Phạm vi nghiên cứu

Về nội dung nghiên cứu của đề tài luận văn: Hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển là đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành và lĩnh vực khác nhau như kinh tế học, hàng hải và luật học… Trong lĩnh vực luật học, hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển cũng là đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành luật khác nhau như luật thương mại, tư pháp quốc tế. Tiếp cận dưới góc độ chuyên ngành luật kinh tế, phạm vi nghiên cứu của đề tài này tập trung vào các vấn đề chủ yếu như: Lý luận và thực tiễn về hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển; Lý luận về điều chỉnh bằng pháp luật đối với hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển và thực trạng pháp luật, thực tiễn thực hiện các quy định này ở Việt Nam.

Về không gian thuộc phạm vi nghiên cứu của đề tài: Các vấn đề cần triển khai nghiên cứu của luận văn được giới hạn chủ yếu trong phạm vi lãnh thổ Việt Nam, ngoại trừ một số phân tích có liên quan đến quy định về hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển trong các điều ước quốc tế.

Về thời gian, luận văn tập trung nghiên cứu các quy định pháp luật về hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển hiện hành, qua đó làm cơ sở đánh giá chính xác thực trạng pháp luật về hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển ở Việt Nam.

5. Các phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mac- Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, quán triệt đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của nhà nước về cải cách tư pháp và hoàn thiện hệ thống pháp luật trong thời kỳ hội nhập.

Luận văn sử dụng phương pháp diễn giải để nghiên cứu các vấn đề khái quát của hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển.

Luận văn sử dụng phương pháp phân tích, so sánh, tổng hợp, đối chiếu để làm rõ những quy định của pháp luật Việt Nam với các điều ước quốc tế, từ đó phân tích, đánh giá về sự bất cập, chưa hoàn thiện của pháp luật Việt Nam về hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển. Qua đó, kiến nghị một số giải pháp hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển.

6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

– Ý nghĩa khoa học: Góp phần làm rõ thêm những vấn đề lý luận, thực trạng pháp luật về hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển ở nước ta hiện nay và kiến nghị các giải pháp hoàn thiện, nâng cao hiệu quả thực thì các quy định pháp luật Việt Nam trong lĩnh vực này.

– Ý nghĩa thực tiễn: Luận văn là một tài liệu tham khảo hữu ích dành cho những ai có nhu cầu tìm hiểu, nâng cao kiến thức pháp luật về hợp đồng vận chuyển hàng hóa, đặc biệt là các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ vận tải biển.

7. Bố cục của luận văn

Ngoài phần lời cam đoan, danh mục từ viết tắt, mục lục, mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn bao gồm 3 chương:

Chương 1. Khái quát về hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển;

Chương 2. Thực trạng pháp luật về hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển;

Chương 3. Thực tiễn ký kết, thực hiện hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển tại Việt Nam và một số kiến nghị.