[Luận văn 2020] Xác định cha, mẹ, con trong trường hợp sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản theo pháp luật hôn nhân và gia đình Việt Nam – ThS. Dương Viết Cường

[Luận văn 2020] Xác định cha, mẹ, con trong trường hợp sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản theo pháp luật hôn nhân và gia đình Việt Nam – ThS. Dương Viết Cường

1. Tính cấp thiết của đề tài

Gia đình có lịch sử từ rất sớm và đã trải qua một quá trình phát triển lâu dài. Gia đình là tế bào của xã hội, ở đó, mối quan hệ gắn bó với nhau bởi tình cảm, quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống hoặc quan hệ nuôi dưỡng. Các chủ thể gắn bó một cách thường xuyên, lâu dài, thậm chí suốt cả đời người về tình cảm và nghĩa vụ. Quan hệ vợ và chồng, cha mẹ và con… là những quan hệ tình cảm yêu thương, chăm sóc như một điều tất yếu nhưng cũng đầy ý thức trách nhiệm. Tuy nhiên, thực tế cho thấy tỷ lệ vô sinh ở các cặp vợ chồng trên toàn thế giới trong đó có Việt Nam đang có xu hướng tăng cao vì các yếu tố chủ quan cũng như khách quan khác nhau. Điều đó ảnh hưởng đến quyền được làm cha, làm mẹ của các cặp vợ chồng.

Mặt khác, cùng với sự phát triển của kinh tế – xã hội, khoa học kỹ thuật cũng có những bước nhảy vọt trong từng lĩnh vực nhất là chăm sóc sức khỏe và y tế. Sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản là một trong những thành tựu y đó, phương pháp này được áp dụng ở rất nhiều nơi trên thế giới và bao gồm cả Việt Nam, điều đó mang ý nghĩa vô cùng quan trọng.

Sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản là vấn đề khá phức tạp, đặc biệt là vấn đề xác định cha, mẹ, con bởi trên một khía cạnh nào đó nó đã làm thay đổi những quan niệm truyền thống về quan hệ huyết thống giữa cha, mẹ và con… Quan hệ cha, mẹ và con là cơ sở xác lập thực hiện các quy định về nghĩa vụ và quyền nhân thân cũng như quyền tài sản, quyền và nghĩa vụ cấp dưỡng, thừa kế tài sản. Đồng thời đây cũng là cơ sở để giải quyết tranh chấp phát sinh giữa các thành viên trong gia đình một cách hợp tình, hợp lý, nhanh chóng và kịp thời. Chính vì vậy cần có hành lang pháp lý rõ ràng, cụ thể để có thể giải quyết các quan hệ phát sinh trong vấn đề này.

2. Tình hình nghiên cứu

Sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản không phải vấn đề khoa học quá mới, tuy nhiên do sự hạn chế về điều kiện kinh tế – xã hội cũng như sự phát triển của khoa học kỹ thuật mà việc áp dụng các phương pháp khoa học kỹ thuật tác động đến việc sinh con còn gặp nhiều khó khăn. Sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản là trường hợp đòi hỏi kỹ thuật y khoa tiên tiến, chuyên môn cao của đội ngũ bác sỹ và cơ sở vật chất đảm bảo. Năm 1998, sự ra đời của ba đứa trẻ thụ tinh trong ống nghiệm ở bệnh viện phụ sản Từ Dũ đã đặt ra những yêu cầu cấp thiết quy định điều chỉnh về việc sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản đặc biệt là quy định xác định cha, mẹ, con trong trường hợp sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản.

Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2000 đã lần đầu tiên đề cập với thuật ngữ “sinh con theo phương pháp khoa học” tại Điều 63. Kể từ năm 2000 đến nay, sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản được quy định tại nhiều văn bản khác nhau như Nghị định số 12/2003/NĐ-CP ngày 12/02/2003 của chính phủ về việc về sinh con theo phương pháp khoa học; Thông tư số 07/2003/TTBYT của bộ y tế ngày 28/5/2003 hướng dẫn thi hành Nghị định số 12/2003/NĐ-CP ngày 12/02/2003 của chính phủ về sinh con theo phương pháp khoa học; Luật Hiến, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006; Thời gian gần đây, Quốc hội thông qua Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, đồng thời Chính phủ ban hành Nghị định số 10/2015/NĐ-CP ngày 28/01/2015 về việc quy định về sinh con bằng kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm và điều kiện mang thai hộ vì mục đích nhân đạo; Thông tư 57/2015/TT-BYT hướng dẫn Nghị định 10/2015/NĐ-CP quy định về sinh con bằng kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm và điều kiện mang thai hộ vì mục đích nhân đạo do Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành…

Về các bài viết, công trình nghiên cứu dưới góc độ pháp lý có liên quan đến vấn đề trường hợp sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản, bài viết của Tiến sỹ Nguyễn Thị Lan đăng trên Tạp chí Luật học số 2/2003 với tựa đề “Sinh con theo phương pháp khoa học và một số vấn đề pháp lý có liên quan” là một trong những bài viết đầu tiên tại Việt Nam đề cập đến vấn đề này. Trong đó có nêu lên nhiều khía cạnh pháp lý như phân tích điều kiện cho và nhận tinh trùng, xác định quan hệ cha, mẹ, con trong trường hợp sinh con theo phương pháp khoa học cũng như quy định pháp luật và bất cập của chế định pháp luật này. Cho đến thời gian gần đây, Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 đã có hiệu lực quy định chi tiết hơn so với Luật hôn nhân và Gia đình năm 2000, theo đó các công trình nghiên cứu về đã cho thấy tầm nhìn rộng hơn. Điển hình như bài viết “Thụ tinh trong ống nghiệm và những vấn đề pháp lý phát sinh” tạp chí Luật học số 02/2016 của Tiến sỹ Nguyễn Thị Lan, “Một số bất cập trong các quy định về mang thai hộ vì mục đích nhân đạo của Luật Hôn nhân và gia đình 2014” Tạp chí Nhà nước và Pháp Luật số 9/2016 của Tiến sỹ Nguyễn Huy Cương, bài đăng trên tạp chí Luật học số 1/2000 của bà Nguyễn Thị Liên Hương với tự đề “Thẩm quyền xác định cha, mẹ cho con”, bài viết “Từ những quy định pháp luật về mang thai hộ quan niệm thể nào về “Huyết thống” và “Mẹ” đăng trên tạp chí Dân chủ và Pháp luật số 09/2015 của ông Nguyễn Văn Lâm… Các công trình nghiên cứu này phân tích đến những thay đổi, bổ sung của quy định Pháp Luật, những quy định mang tính tích cực, những quy định còn bất cập… Tuy nhiên, lượng bài viết, công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề xác định cha, mẹ, con trong trường hợp sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản còn hạn chế, chưa tương xứng với các khối lượng lớn vấn đề pháp lý đặt ra. Các bài viết, nghiên cứu chủ yếu tập trung vào vấn đề sinh con bằng phương pháp mang thai hộ mà ít đề cập đến sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản.

Để làm rõ và sâu hơn nội dung quy định Pháp luật về xác định cha, mẹ, con trong trường hợp sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản, qua đó nhằm góp phần phát hiện những hạn chế của pháp luật cũng như những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực thi ở Việt Nam. Từ đó, đề xuất, kiến nghị một số giải pháp nhằm xây dựng hành lang pháp lý vững chắc, hoàn thiện hơn, nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật ở nước ta trong giai đoạn hiện nay. Đó chính là lý do tôi lựa chọn đề tài: “Xác định cha, mẹ, con trong trường hợp sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản theo pháp luật hôn nhân và gia đình Việt Nam”.

3. Mục đích nghiên cứu

Mục đích tổng quát: Luận văn nghiên cứu phân tích và làm rõ nội dung quy định pháp luật về vấn đề xác định cha, mẹ, con trong trường hợp sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản. Các quy định đã cụ thể, chi tiết và sát thực tiễn chưa, thuận lợi và khó khăn như thế nào. Qua đó, đánh giá khả năng thực hiện Pháp luật của các quy định, kiến nghị giải pháp để hoàn thiện Pháp Luật.

Mục đích cụ thể: Với mục đích tổng quát như vậy, mục đích cụ thể nghiên cứu được xác định những khía cạnh sau:

– Nghiên cứu những vấn đề Lý luận khái quát chung về xác định cha, mẹ, con trong trường hợp sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản như khái niệm liên quan, điều kiện áp dụng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản.

– Phân tích đánh giá những quy định của Luật Hôn nhân và Gia đình về xác định cha, mẹ, con trong trường hợp sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản. Thủ tục xác nhận cha, mẹ, con và giải quyết tranh chấp trong trường hợp đó.

– Nghiên cứu thực trạng ở Việt Nam hiện nay để có thể đánh giá khả năng thực hiện pháp luật của các quy định pháp luật trong thực tế, phân tích một số vụ việc điển hình để từ đó đưa ra những giải pháp để tháo gỡ vướng mắc còn tồn tại.

3. Đối tượng và Phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là những vấn đề lý luận về xác định cha, mẹ, con trong trường hợp sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản theo Pháp Luật Việt Nam, thực trạng của vấn đề, những bất cập và khó khăn khi áp dụng trên thực tiễn.

Sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản là một lĩnh vực rộng vừa liên đến y học vừa liên quan đến Pháp luật. Tuy nhiên, trong luận văn này quan chỉ nghiên cứu khía cạnh pháp lý liên quan, đặc biệt chỉ nghiên cứu đến vấn đề xác định cha, mẹ, con trong trường hợp sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản.

Phạm vi nghiên cứu của Luận văn là đề tài nghiên cứu toàn diện về cả lý luận và thực tiễn về xác định cha, mẹ, con trong trường hợp sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản. Luận văn tập trung nghiên cứu các quy định của Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 và một số văn bản hướng dẫn liên đến quan vấn đề xác định cha, mẹ, con trong trường hợp sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản. Luận văn không đề cập đến xác định cha, mẹ, con có yếu tố nước ngoài vì vấn đề này có thể tiếp thu từ các công trình khoa học pháp lý khác.

4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Để đảm bảo mục đích nghiên cứu cũng như hiệu quả trong đề tài nghiên cứu, Luận văn đã sử dụng một số phương pháp nghiên cứu cơ bản. Cụ thể, phương pháp nghiên cứu chủ yếu sử dụng phương pháp phân tích, so sánh, liệt kê, tổng hợp, thống kê kết hợp lý luận và thực tiễn dựa trên nền tảng là phương pháp luận, nghiên cứu khoa học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mac – Lênin để làm rõ đối tượng nghiên cứu đã đặt ra.

5. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Luận văn góp phần làm sáng tỏ phương diện lý luận trong khoa học pháp lý của vấn đề xác định cha, mẹ, con trong trường hợp sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản. Phân tích quy định Pháp luật và thực trạng Pháp luật đối với vấn đề này, đưa ra kiến nghị nhằm giải quyết những bất cập tồn tại và chế xác định cha, mẹ, con trong trường hợp sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản.

Ngoài ra, những giải pháp hoàn thiện Pháp luật là cơ sở quan trọng đê các cơ quan chức năng trong phạm vi, thẩm quyền của mình sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện Pháp luật trong lĩnh vực tương ứng. Bên cạnh đó, luận văn sẽ là tài liệu tham khảo hữu ích không chỉ với đội ngũ giảng viên, sinh viên mà còn có giá trị đối với các cán bộ đang làm công tác hoạch định chính sách và xây dựng Pháp luật về xác định cha, mẹ, con ở Việt Nam.

6. Kết cấu của Luận văn

Ngoài Mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được kết cấu thành hai chương:

Chương 1: Pháp luật Việt Nam về sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản và xác định cha, mẹ con trong trường hợp đó.

Chương 2: Thực tiễn xác định cha, mẹ con trong trường hợp sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản và một số giải pháp hoàn thiện pháp luật.