[Luận văn 2023] Chào bán trái phiếu Chính phủ theo pháp luật Việt Nam – ThS. Đồng Thị Phương Thanh

[Luận văn 2023] Chào bán trái phiếu Chính phủ theo pháp luật Việt Nam – ThS. Đồng Thị Phương Thanh

1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Trong nền kinh tế hội nhập thị trường, nhu cầu huy động vốn nhằm tăng trưởng kinh tế luôn là mục tiêu hàng đầu của mỗi quốc gia, trong đó có Việt Nam. Để đáp ứng yêu cầu này, việc huy động tổng hợp nhiều nguồn vốn tài trợ là chiến lược bức thiết hàng đầu. Hiện nay, nhu cầu sử dụng vốn ngày càng lớn và tăng trưởng mạnh, do đó là một trong những nguồn huy động chính là việc đẩy mạnh phát triển chào bán trái phiếu trong tổng thể sự phát triển nền kinh tế thị trường.

Hơn lúc nào hết, trong những năm đến thì kênh huy động vốn bù đắp cho sự thâm hụt này chính là việc chào bán, phát hành trái phiếu chính phủ trước thực trạng bội thu ngân sách liên tục diễn ra trong thời gian dài, nhằm thực thi các chính sách tiền tệ của quốc gia và thực hiện đầu tư phát triển kinh tế – xã hội. Theo đó, việc ra đời và đi vào hoạt động của hệ thống Kho bạc nhà nước, sau đó là Ngân hàng phát triển Việt Nam, SGDCK Thành phố Hồ Chí Minh và Trung tâm giao dịch chứng khoán Hà Nội là những điểm mốc phát triển quan trọng trong công tác đẩy mạnh hoạt động huy động chào bán Trái phiếu Chính phủ ở Việt Nam, đây cũng chính là kênh dẫn vốn nhanh để phát triển nền kinh tế tài chính đất nước.

Với mục tiêu phấn đấu kỳ hạn bình quân danh mục phát hành trái phiếu chính phủ trong nước giai đoạn 2021 – 2030 đạt 7 – 8 năm. Tăng khối lượng giao dịch trái phiếu chính phủ, trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh và trái phiếu chính quyền địa phương bình quân phiên lên mức 1% dư nợ trái phiếu niêm yết vào năm 2020 và 2% dư nợ trái phiếu niêm yết vào năm 2030. Bên cạnh đó, tăng tỷ trọng trái phiếu chính phủ do các công ty bảo hiểm, bảo hiểm xã hội, quỹ hưu trí, quỹ đầu tư và các tổ chức tài chính phi ngân hàng nắm giữ lên mức 50% năm 2020 và mức 60% vào năm 2030. Việc tạo ra một hành lang pháp lý với những chính sách thích hợp nhằm tạo điều kiện cho hoạt động chào bán TPCP được phát triển đúng hướng với mục tiêu đáp ứng nhu cầu về vốn cho hoạt động đầu tư phát triển kinh tế của quốc gia cũng như tạo công cụ điều chỉnh chính sách tiền tệ của đất nước là nhu cầu thiết yếu.

Trước những yêu cầu đó, việc huy động vốn thông qua chào bán trái phiếu chính phủ là một kênh huy động được Nhà nước ưu tiên lựa chọn để phát triển sản xuất các công trình kinh doanh trong nước, tăng cường đẩy mạnh phát triển nền kinh tế thị trường, cũng như là kênh đầu tư quan trọng được nhiều nhà đầu tư trên thị trường lựa chọn do đặc tính an toàn của nó mang lại. Do vậy, pháp luật về hoạt động chào bán trái phiếu chính phủ cần phải được hoàn thiện, góp phần thúc đẩy việc chào bán trái phiếu là một kênh huy động vốn hiệu quả cho Nhà nước, tạo thêm nhiều sản phẩm hàng hóa cho thị trường chứng khoán và bảo vệ quyền lợi của những nhà đầu tư khi mua trái phiếu chính phủ.

Trước thực tại đó, tôi lựa chọn đề tài “Chào bán trái phiếu chính phủ theo pháp luật Việt Nam” để nghiên cứu cho công trình luận văn thạc sĩ của mình.

2. Mục tiêu nghiên cứu

1.2.1. Mục tiêu tổng quát

Luận văn này đã xác định được những vấn đề còn bất cập của pháp luật về chào bán trái phiếu chính phủ ra công chúng tại Việt Nam và thực tiễn pháp lý, từ đó có thể đề xuất những giải pháp nhằm góp phần hoàn thiện pháp luật về chào bán trái phiếu chính phủ ra công chúng ở Việt Nam dựa trên cơ sở nghiên cứu một cách có hệ thống về pháp luật chào bán trái phiếu chính phủ ra công chúng,.

1.2.2. Mục tiêu cụ thể

Để có thể đạt được mục tiêu tổng quát nói trên, luận văn đưa ra những mục tiêu cụ thể như sau, bao gồm:

• Đưa ra và phân tích những vấn đề lý luận về pháp luật chào bán trái phiếu chính phủ ra công chúng.
• So sánh các quy định về pháp luật chào bán trái phiếu chính phủ ra công chúng ở Việt Nam và một số quốc gia tiêu biểu trên thế giới.
• Minh chứng rõ thực tiễn pháp lý trong quá trình áp dụng các quy định pháp luật chào bán trái phiếu chính phủ vào thực tế và thực trạng mà pháp luật chưa điều chỉnh về chào bán trái phiếu chính phủ. Đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống các quy định pháp luật dựa trên cơ sở thực tiễn pháp luật hiện hành về hoạt động chào bán trái phiếu chính phủ.

3. Tính mới và những đóng góp của đề tài

Đề tài “Chào bán trái phiếu chính phủ theo pháp luật Việt Nam” sẽ nghiên cứu và đề xuất các giải pháp cho các vấn đề còn vướng mắc trong hoạt động chào bán trái phiếu chính phủ ra công chúng, cụ thể:

Một là, nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ bản về hoạt động chào bán trái phiếu chính phủ ra công chúng và pháp luật về hoạt động chào bán trái phiếu chính phủ tại Việt Nam.

Hai là, tìm ra các vấn đề pháp lý còn vướng mắc trong hoạt động chào bán trái phiếu chính phủ bằng cách đối chiếu các quy định của pháp luật hiện hành với thực tiễn áp dụng cũng như so sánh với quy định pháp luật tại các quốc gia trên thế giới.

Ba là, nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật về hoạt động chào bán trái phiếu chính phủ ở Việt Nam bằng các luận văn có thể đưa ra các giải pháp nhằm giải quyết các vấn đề pháp lý còn vướng mắc hoặc còn thiếu. Các giải pháp chủ yếu mà luận văn đưa ra tập trung vào việc Chính phủ, các Bộ, ngành sẽ tiếp tục rà soát, điều chỉnh, bổ sung các quy định của pháp luật, hoàn thiện hệ thống công bố thông tin, xây dựng một tổ chức xếp hạng tín nhiệm, nâng cao hiệu lực công tác quản lý nhà nước đối với thị trường trái phiếu,…

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là các quy định hiện hành của pháp luật điều chỉnh hoạt động chào bán trái phiếu chính phủ và các vấn đề pháp lý phát sinh trong thực tiễn áp dụng pháp luật.

Về phạm vi nghiên cứu, luận văn tập trung đi sâu phân tích và làm rõ các quy định về chào bán trái phiếu nói chung đã và đang giúp hoạt động chào bán trái phiếu trở thành một nội dung quan trọng trong hoạt động huy động vốn của ngân sách nhà nước. Bên cạnh đó, nghiên cứu bổ sung thực trạng hoạt động chào bán trái phiếu chính phủ tại Việt Nam. Trên cơ sở đó, tìm ra những vướng mắc, bất cập trong quá trình áp dụng các quy định của pháp luật về chào bán trái phiếu ra công chúng, nhằm đưa ra kiến nghị nâng cao hiệu quả áp dụng các quy định vào thực tiễn hoạt động chào bán trái phiếu chính phủ ở Việt Nam.

5. Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài

Trong thời gian qua, đã có một số công trình, tạp chí, sách báo pháp lý đã có sự nghiên cứu về lĩnh vực, tiêu biểu của một số tác giả như:

Luận điểm về chiến lược phát hành TPCP và quản lý nợ được World bank và Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) đưa ra trong nghiên cứu “Developing a government bond market: A handbook” năm 2001; Điều kiện tiên quyết để chào bán TPCP hiệu quả đó là một Chính phủ có mức tín nhiệm tốt và ổn định, chính sách tài chính và chính sách tiền tệ phù hợp, hệ thống pháp luật hiệu quả, hệ thống thanh toán trơn tru và an toàn, và hệ thống tài chính tự do cạnh tranh giữa các trung gian tài chính. Bên cạnh đó, nhà đầu tư đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển của thị trường. Phát triển cơ sở nhà đầu tư tự nguyện cho TPCP là cần thiết. Ngoài ra, Chính phủ cần phát triển các nhà đầu tư lẻ cho TPCP đồng thời mở cửa thị trường cho nhà đầu tư nước ngoài. Hệ thống quy định pháp lý cho công tác huy động vốn thông qua chào bán TPCP cũng được đề cập như là một nền móng cho sự phát triển hiệu quả của thị trường TPCP. Khuôn khổ pháp lý nên được thiết lập rõ ràng từ việc tổ chức phát hành TPCP để vay nợ, quy trình phát hành TPCP, đến việc giao dịch TPCP.

Luận án Thạc sĩ, “Huy động vốn thông qua phát hành trái phiếu chính phủ tại Kho bạc nhà nước” của tác giả Nguyễn Thị Tình năm 2013, tác giả có sự đề cập những giải pháp tăng cường khả năng huy động vốn thông qua phương thức này tại Kho bạc nhà nước, thông qua luận án này tác giả đã có sự phân tích nghiên cứu đi sâu vào hoạt động huy động vốn thông qua phát hành trái phiếu Chính phủ tại Kho bạc nhà nước.

Luận án Thạc sĩ “Nâng cao tính thanh khoản cho thị trường Trái phiếu Chính phủ Việt Nam” của tác giả Dương Ngọc Diệp năm 2018 đã hệ thống hoá những vấn đề lý luận về tính thanh khoản của thị trường Trái phiếu Chính phủ và bài học kinh nghiệm của các quốc gia về nâng cao tính thanh khoản; qua đó đánh giá thực trạng về tính thanh khoản của Thị trường TPCP Việt Nam thông qua các chỉ số đo lường các hệ số, phân tích những hạn chế, đồng thời đề xuất các giải pháp kiến nghị nhằm nâng cao tính thanh khoản cho thị trường TPCP ở Việt Nam.

Luận án Tiến sĩ “Phát triển thị trường trái phiếu chính phủ ở Việt Nam” của tác giả Lê Thị Ngọc năm 2019 đã hệ thống hoá các vấn đề lý luận cơ bản về trái phiếu Chính phủ và tiềm năng phát triển của thị trường trái phiếu Chính phủ ở Việt Nam; đánh giá thực tiễn hoạt động của thị trường, chỉ ra được ưu điểm cũng như hạn chế dẫn đến thị trường TPCP chưa hoạt động sôi nổi và tích cực. Tác giả cũng đề xuất các nhóm giải pháp nhằm tập trung nâng cao phát triển thị trường trái phiếu tổng thể.

Vấn đề về phát hành TPCP và phát triển thị trường TPCP đã có rất nhiều bài báo, tạp chí khoa học chuyên ngành nghiên cứu. Pháp luật Việt Nam hiện hành cũng có những quy định về phát hành TPCP. Tuy nhiên, thuật ngữ “phát hành trái phiếu” không còn phù hợp, bởi lẽ, trước năm 2006, các văn bản thường dùng từ “phát hành” để chỉ đến hoạt động huy động vốn thông qua công cụ chứng khoán như: phát hành chứng khoán, phát hành cổ phiếu, phát hành trái phiếu… Tuy nhiên, kể từ khi Luật Chứng khoán năm 2006 có hiệu lực, thuật ngữ phát hành đã được thay thế bằng “chào bán”. Do vậy, việc Nghị định số 11/2011/NĐ-CP và Nghị định số 95/2018/NĐ-CP dùng thuật ngữ “phát hành” là chưa tương thích với các văn bản khác trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán (TTCK).

Do vậy, hệ thống pháp luật Doanh nghiệp nói chung và Chứng khoán nói riêng, cùng với hành lang pháp lý từ Nghị định, Thông tư đến các văn bản quy phạm điều chỉnh đã có những thay đổi, bổ sung một cách tích cực nhằm hoàn thiện các quy định về pháp luật chào bán trái phiếu chính phủ ở Việt Nam.

6. Phương pháp nghiên cứu

Nhằm giải quyết các mục tiêu mà đề tài hướng đến, luận văn đã tập trung vận dụng các kiến thức cơ bản về thị trường tài chính làm nền tảng lý luận, trong đó luận văn còn sử dụng các phương pháp phân tích để đánh giá về tình hình hoạt động của thị trường trái phiếu chính phủ Việt Nam, phương pháp thống kê, tổng hợp và so sánh với các quy định của hệ thống pháp luật các quốc gia trên thế giới, vận dụng mọi kinh nghiệm của các nước trên cơ sở phát triển thị trường trái phiếu làm cơ sở để đề xuất các giải pháp phù hợp, hữu hiệu, nhằm thúc đẩy phát triển thị trường Việt Nam.

7. Kết cấu của Luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, Luận văn được bố cục thành 3 chương với những nội dung sau:

Chương 1: Những vấn đề lý luận về chào bán trái phiếu chính phủ và pháp luật về chào bán trái phiếu chính phủ.

Chương 2: Thực trạng pháp luật chào bán trái phiếu chính phủ ở Việt Nam.

Chương 3: Phương hướng và một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về chào bán trái phiếu chính phủ ở Việt Nam.