[Luận văn 2020] Pháp luật về phát hành trái phiếu riêng lẻ ở Việt Nam – thực trạng và giải pháp hoàn thiện – ThS. Trần Đào Ngọc Anh

[Luận văn 2020] Pháp luật về phát hành trái phiếu riêng lẻ ở Việt Nam – thực trạng và giải pháp hoàn thiện – ThS. Trần Đào Ngọc Anh

1. Tính cấp thiết của đề tài

Cùng với sự phát triển của nền kinh tế, trong những năm gần đây, thị trường trái phiếu Việt Nam có sự phát triển vượt bậc, đóng vai trò là kênh huy động vốn hiệu quả cho cả Chính phủ và doanh nghiệp.

Tổng khối lượng huy động vốn qua thị trường trái phiếu giai đoạn 2011 – 2018 đạt khoảng 2,5 triệu tỷ đồng, tốc độ tăng trưởng bình quân đạt 26%/năm, quy mô thị trường trái phiếu năm 2018 đạt 39,12%/GDP gấp gần 5 lần so với năm 2011, thanh khoản trên thị trường thứ cấp ngày càng được cải thiện. Sản phẩm hàng hóa và cơ sở nhà đầu tư trên thị trường trái phiếu ngày càng đa dạng^[1].

Mặc dù vậy, thời gian qua chứng kiến việc tăng trưởng nóng của thị trường trái phiếu Việt Nam, đặc biệt là trái phiếu phát hành theo hình thức riêng lẻ. Bên cạnh đó, trong quá trình thực hiện, các văn bản pháp luật điều chính trực tiếp hoạt động phát hành trái phiếu riêng lẻ đã nảy sinh một số bất cập do vậy việc tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện pháp luật là một đòi hỏi tất yếu khách quan nhằm mục tiêu hoàn thiện hệ thống cơ sở pháp lý, tạo thuận lợi cho quá trình huy động vốn của Chính phủ, doanh nghiệp qua kênh phát hành trái phiếu.

Việc lựa chọn đề tài “Pháp luật về phát hành trái phiếu riêng lẻ ở Việt Nam – thực trạng và giải pháp hoàn thiện” do vậy có ý nghĩa thiết thực cả trong lý thuyết và thực tiễn.

2. Tình hình nghiên cứu đề tài

Thị trường chứng khoán nói chung và thị trường trái phiếu nói riêng là để tài được nhiều nhà khoa học quan tâm ở những phương diện và mức độ khác nhau. Một số đề tài nghiên cứu về trái phiếu và thị trường trái phiếu có thể kể đến bao gồm:

Luận văn thạc sĩ luật học “Pháp luật phát hành trái phiếu của ngân hàng thương mại ở Việt Nam”, Nguyễn Thị Huế, Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội, 2013. Luận văn nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn hoạt động phát hành trái phiếu của ngân hàng thương mại ở Việt Nam, ý nghĩa của hoạt động phát hành trái phiếu của đối tượng này với nền kinh tế.

– Luận văn thạc sĩ luật học “Công bố thông tin của công ty đại chúng trên thị trường chứng khoán theo pháp luật Việt Nam”, Phạm Thị Hằng Nga, Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội, 2015. Luận văn tập trung làm rõ các quy định về công bố thông tin của công ty đại chúng trong đó có trách nhiệm công bố thông tin liên quan đến phát hành trái phiếu riêng lẻ.

– Luận án tiến sĩ kinh tế “Phát triển thị trường trái phiếu Chính phủ ở Việt Nam”, Lê Thị Ngọc, Học viện Tài chính, 2019 Luận án xây dựng khung lý luận về phát triển thị trường trái phiếu Chính phủ, nghiên cứu các nhân tố tác động đến thị trường trái phiếu Chính phủ.

Các công trình trên đã đóng góp những kết luận khoa học quan trọng trong quá trình nghiên cứu pháp luật về phát hành trái phiếu riêng lẻ ở Việt Nam. Mặc dù vậy, các công trình này hoặc tập trung vào việc phát hành trái phiếu của một loại chủ thể như công ty đại chúng, ngân hàng thương mại hoặc chỉ tập trung vào một khâu trong quá trình phát hành trái phiếu của doanh nghiệp như hoạt động bảo lãnh phát hành của công ty chứng khoán, nghĩa vụ công bố thông tin của doanh nghiệp phát hành trước và sau khi kết thúc đợt phát hành. Hoạt động phát hành TPCP theo hình thức riêng lẻ thậm chí hầu như chưa được khai thác và do vậy có nhiều dư địa để tiếp tục nghiên cứu.

Mặt khác các công trình trên được hoàn thành khi Nghị định 163/2018/NĐ-CP hướng dẫn việc phát hành trái phiếu riêng lẻ chưa được ban hành, do đó đến thời điểm hiện tại chưa có công trình nào khai thác những vấn đề pháp lý liên quan đến hoạt động phát hành trái phiếu riêng lẻ theo Nghị định 163/2018/NĐ-CP và các vấn đề thực tiễn trong quá trình áp dụng luật. Ngoài ra, Luật Chứng khoán 2019 và Luật Doanh nghiệp 2020 có hiệu lực từ 01/01/2021 sẽ có những ảnh hưởng đến các quy định phát hành trái phiếu riêng lẻ hiện hành.

3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Luận văn đặt mục tiêu nghiên cứu là pháp luật về phát hành trái phiếu riêng lẻ ở Việt Nam Hoạt động phát hành trái phiếu riêng lẻ có thể được thực hiện bởi các tổ chức phát hành bao gồm doanh nghiệp (trái phiếu doanh nghiệp) và Chính phủ (trái phiếu Chính phủ). Do mục đích của các chủ thể phát hành này không giống nhau nên việc phân tích dựa trên cùng các tiêu chí là không phù hợp. Chính vì thế, luận văn giới hạn đối tượng nghiên cứu là pháp luật về phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ ở Việt Nam. Đối với TPCP, luận văn trình bày vắn tắt các vấn đề có liên quan với mục đích cung cấp cái nhìn tổng quát về thị trường trái phiếu nói chung và tương quan các quy định với phát hành riêng lẻ trái phiếu doanh nghiệp.

Trên cơ sở phân tích, luận văn đánh giá thực trạng các quy định pháp luật về phát hành trái phiếu doanh nghiệp và TPCP theo hình thức riêng lẻ và đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật về phát hành trái phiếu riêng lẻ ở Việt Nam.

Về phạm vi nghiên cứu, với tính chất của một luận văn thạc sĩ theo định hướng ứng dụng, luận văn không trình bày lại cơ sở lý luận của hoạt động phát hành trái phiếu đã được các đề tài được công bố trước đây làm rõ mà tập trung nghiên cứu cụ thể các vấn đề pháp lý liên quan đến hoạt động phát hành trái phiếu riêng lẻ ở Việt Nam. Đồng thời, luận văn nghiên cứu thực tiễn áp dụng pháp luật trong hoạt động phát hành riêng lẻ trái phiếu doanh nghiệp, TPCP. Từ đó luận văn đề xuất một số giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện các quy định pháp luật về phát hành trái phiếu riêng lẻ và các giải pháp thực thi pháp luật hiệu quả.

4. Phương pháp nghiên cứu

Việc nghiên cứu đề tài được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật. Các phương pháp nghiên cứu được tác giả sử dụng trong luận văn gồm: phương pháp phân tích, so sánh, phương pháp tổng hợp, phương pháp diễn giải logic.

Trong đó, phương pháp phân tích, so sánh được sử dụng trong phần lớn các phần của luận văn. Cụ thể, tại Chương I, phương pháp này giúp làm rõ các vấn đề cơ bản về trái phiếu như định nghĩa trái phiếu, các đặc điểm của trái phiếu, và ý nghĩa của hoạt động phát hành trái phiếu riêng lẻ đối với các nhóm đối tượng mà nó tác động, v.v… Ở chương II, phương pháp phân tích, so sánh được kết hợp với phương pháp tổng hợp để đánh giá thực trạng của pháp luật phát hành trái phiếu riêng lẻ. Phương pháp diễn giải logic được sử dụng chỉnh ở Chương III để làm cơ sở cho những đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật.

5. Mục đích và nhiệm vụ của việc nghiên cứu đề tài

Mục đích nghiên cứu

Luận văn tập trung vào những thực trạng của pháp luật về phát hành trái phiếu riêng lẻ ở Việt Nam, bao gồm cấu phần pháp luật điều chỉnh hoạt động phát hành riêng lẻ trái phiếu doanh nghiệp và cấu phần pháp luật điều chỉnh hoạt động phát hành riêng lẻ của trái phiếu Chính phủ. Từ đó, luận văn đề xuất các giải pháp hoàn thiện đối với pháp luật và đề xuất các giải pháp thực thi, triển khai pháp luật hiệu quả vào đời sống.

Nhiệm vụ nghiên cứu

– Nghiên cứu những vấn đề chung của pháp luật về hoạt động phát hành trái phiếu riêng lẻ ở Việt Nam.

– Phân tích các quy định pháp luật hiện hành điều chỉnh hoạt động phát hành trái phiếu riêng lẻ ở Việt Nam.

– Đánh giá thực trạng pháp luật điều chỉnh hoạt động phát hành trái phiếu riêng lẻ ở Việt Nam.

– Đưa ra một số giải pháp, kiến nghị hoàn thiện pháp luật điều chỉnh hoạt động phát hành trái phiếu riêng lẻ ở Việt Nam.

6. Những đóng góp mới về khoa học và thực tiễn của luận văn

Luận văn nghiên cứu chuyên sâu và có hệ thống toàn diện các quy định pháp luật hiện hành có liên quan đến hoạt động phát hành trái phiếu riêng lẻ. Đồng thời, luận văn chỉ ra những bất cập, hạn chế của pháp luật trong việc quy định về phát hành trái phiếu theo hình thức riêng lẻ, từ đó đưa ra những phương hướng, kiến nghị để hoàn thiện pháp luật về phát hành trái phiếu riêng lẻ ở Việt Nam nhằm thúc đẩy thị trường trái phiếu nói chung phát triển.

7. Bố cục của luận văn

Ngoài phần Danh mục các chữ viết tắt, Mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương:

– Chương 1: Những vấn đề chung về pháp luật phát hành trái phiếu riêng lẻ ở Việt Nam;

– Chương 2: Thực trạng pháp luật về phát hành trái phiếu riêng lẻ ở Việt Nam;

– Chương 3: Giải pháp hoàn thiện pháp luật về phát hành trái phiếu riêng lẻ ở Việt Nam.

[1] Bộ Tài Chính (2019), Báo cáo thị trường trái phiếu Việt Nam 2018, NXB. Hồng Đức.