[Luận văn 2020]. Các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tỉnh Sơn La – ThS. Nguyễn Phúc Việt

[Luận văn 2020]. Các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tỉnh Sơn La – ThS. Nguyễn Phúc Việt

1. Lý do chọn đề tài

Nghị quyết số 35/NQ-CP ngày 16/5/2016 của Chính phủ về hỗ trợ và phát triển doanh nghiệp đến năm 2020 xác định mục tiêu đến năm 2020 xây dựng doanh nghiệp Việt Nam có năng lực cạnh tranh, phát triển bền vững, cả nước có ít nhất 1 triệu doanh nghiệp hoạt động, trong đó có các doanh nghiệp có quy mô lớn, nguồn lực mạnh. Để thực hiện mục tiêu nêu trên, Nghị quyết đã nêu rõ nguyên tắc Nhà nước có chính sách đặc thù để hỗ trợ cho doanh nghiệp chiếm tỷ lệ lớn trong các loại hình doanh nghiệp Việt Nam hiện nay đó là doanh nghiệp nhỏ và vừa (trong số hơn 624.000 doanh nghiệp đăng ký hoạt động hiện nay thì 97,7% là doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhiều doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ)^[1]. Nhằm cụ thể hóa quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, ngày 12/6/2017 tại kỳ họp thứ XIV, Quốc hội khóa XIV đã thông qua Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa trong đó quy định tổng quát các nội dung, cơ chế chính sách của Nhà nước trong việc hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong đó có chính sách về hỗ trợ pháp lý. Đây là lần đầu tiên chính sách về hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp được quy định tại văn bản luật, trước đó chính sách này được quy định tại Nghị định số 66/2008/NĐ-CP ngày 28/5/2008 của Chính phủ về hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp (sau đây viết tắt là Nghị định 66/2008/NĐ-CP). Nghị định số 66/2008/NĐ-CP đã quy định cụ thể hình thức, nội dung hỗ trợ pháp lý và trách nhiệm của các Bộ, cơ quan ngang Bộ, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trong việc hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp, điều kiện bảo đảm hoạt động hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, sau một thời gian áp dụng, các quy định về hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp đã bộc lộ không ít những hạn chế, bất cập, vướng mắc, khó khăn. Do vậy, ngày 24/6/2019 Chính phủ đã ban hành Nghị định số 55/2019/NĐ-CP về hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa thay thế Nghị định số 66/2008/NĐ-CP (sau đây viết tắt là Nghị định số 55/2019/NĐ-CP).

Thực hiện Nghị định số 55/2012/NĐ-CP, trên địa bàn tỉnh Sơn La vừa qua đã triển khai chương trình hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp và đạt được một số kết quả nhất định, tạo chuyển biến cơ bản về nhận thức pháp luật, ý thức tìm hiểu, tuân thủ pháp luật trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, góp phần tăng cường hiệu quả công tác quản lý nhà nước bằng pháp luật đối với doanh nghiệp và nâng cao chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh. Tuy nhiên, việc triển khai chương trình hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh vẫn tồn tại một số khó khăn như đội ngũ luật sư, luật gia và các chuyên gia tư vấn pháp luật còn thiếu, hiểu biết và nhận thức của nhiều doanh nghiệp về việc thực hành pháp luật trong sản xuất, kinh doanh và vai trò, ý nghĩa của công tác hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp còn hạn chế. Theo thống kê, trên địa bàn toàn tỉnh hiện có trên 1.800 doanh nghiệp, nhưng qua thực tế khảo sát cho thấy, đa phần các doanh nghiệp này không có phòng pháp chế hoặc cán bộ phụ trách pháp chế, hoặc có thì cũng thường kiêm nhiệm, chưa được đào tạo bài bản. Do đó, việc tiếp cận và hiểu các văn bản pháp luật còn hạn chế. Nhiều doanh nghiệp chỉ tìm hiểu các quy định của pháp luật hoặc nhờ hỗ trợ pháp lý khi có kiện tụng tranh chấp phát sinh, tai nạn lao động hay vướng mắc về thủ tục.

Trong bối cảnh nêu trên, việc nghiên cứu các quy định của pháp luật hiện hành và thực tiễn triển khai để tìm ra các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Sơn La là cần thiết. Thành công của Luận văn chắc chắn không chỉ sẽ góp phần quan trọng vào việc giải quyết những vấn đề lý luận và thực tiễn đặt ra mà còn phục vụ cho việc hoàn thiện các quy định pháp luật về hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp Với lý do đó, tác giả chọn vấn đề “Các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tại tỉnh Sơn La” làm đề tài luận văn thạc sĩ luật học của mình.

2. Tình hình nghiên cứu đề tài

Ở Việt Nam cũng như trên thế giới có khá nhiều công trình nghiên cứu đề cập đến hỗ trợ cho doanh nghiệp khởi nghiệp, doanh nghiệp nhỏ và vừa, tuy nhiên, đi sâu vào lĩnh vực hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp thì trong khả năng hiểu biết của tác giả, có một số nghiên cứu tiêu biểu như sau:

(1) Phạm Quý Đạt (2012), Hoàn thiện pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam. Luận văn tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận về doanh nghiệp nhỏ và vừa, thực trạng và đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa ở nước ta hiện nay.

(2) Bùi Hồ Tú Anh (2017), Pháp luật về hỗ trợ pháp lý của Nhà nước đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam. Luận văn nghiên cứu những vấn đề lý luận về công tác hỗ trợ pháp lý của Nhà nước đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, phân tích thực trạng pháp luật, đánh giá ưu, nhược điểm của hệ thống pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật.

(3) Trần Thị Thu Trang (2018), Pháp luật về hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa và thực tiễn thực hiện tại tỉnh Lạng Sơn. Luận văn nghiên cứu vấn đề lý luận về doanh nghiệp nhỏ và vừa, hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, thực tiễn thực hiện pháp luật về hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Lạng Sơn, từ đó đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động này trên địa bàn tỉnh.

(4) Nguyễn Nhật Lệ (2019), Pháp luật về hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam – Thực trạng và một số giải pháp hoàn thiện. Luận văn nghiên cứu một số vấn đề lý luận về hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam, thực trạng và một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp.

(5) Hội nghị đối thoại “Lấy ý kiến dự thảo Nghị định về hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa thay thế Nghị định số 66/2008/NĐ-CP ngày 28/5/2008 của Chính phủ về hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp” do Ban Quản lý Chương trình hỗ trợ pháp lý liên ngành dành cho doanh nghiệp giai đoạn 2015-2020 chủ trì phối hợp với Vụ Pháp luật dân sự – kinh tế, Bộ Tư pháp, một số Sở, ngành liên quan, tổ chức đại diện cho doanh nghiệp của một số địa phương khu vực miền Trung tổ chức.

(6) Đề tài “Nghiên cứu cơ chế hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường và việc mở rộng thị trường dịch vụ pháp lý trong điều kiện hội nhập quốc tế” do Bộ Tư pháp nghiên cứu từ năm 2007 và nghiệm thu đầu năm 2008. Đây là công trình nghiên cứu được thực hiện trước khi Việt Nam ban hành Nghị định số 66/2008/NĐ-CP. Đề tài nghiên cứu này nhằm mục đích khảo sát và cung cấp những luận cứ và tiền đề cho việc khuyến nghị xây dựng dự thảo Nghị định đầu tiên về hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp ở Việt Nam.

(7) Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ “Nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan nhà nước, các tổ chức có liên quan trong hoạt động hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội” do Viện Khoa học pháp lý – Bộ Tư pháp, thực hiện và nghiệm thu năm 2014. Đây là đề tài nghiên cứu về cơ chế phối hợp giữa các cơ quan nhà nước mà đầu mối là Sở Tư pháp thành phố Hà Nội và các sở, ngành liên quan và các tổ chức có liên quan như các tổ chức đại diện doanh nghiệp, hợp tác xã… trong hoạt động hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Có thể thấy ở nước ta, hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp từ lâu đã được coi là trách nhiệm của các cơ quan nhà nước lẫn các tổ chức đại diện cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, số lượng các công trình nghiên cứu về công tác hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp theo quy định của pháp luật Việt Nam cho đến nay vẫn chưa nhiều, đặc biệt là chưa có công trình nào ở cấp độ tiến sĩ luật học.

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1. Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở làm rõ các vấn đề lý luận cũng như quy định của pháp luật về hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, phân tích nhu cầu, thực tiễn thực hiện pháp luật về hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp tại tỉnh Sơn La, Luận văn đưa ra giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác này tại địa phương.

3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

Nhiệm vụ chính của Luận văn bao gồm:

Thứ nhất, luận văn tập trung vào hoạt động hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa là một hình thức hỗ trợ rất quan trọng mà Nhà nước dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện nay.

Thứ hai, luận văn phân tích, đánh giá thực trạng quy định của pháp luật hiện hành về hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, đặc biệt là quy định tại Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017, Nghị định số 55/2019/NĐ-CP ngày 24/6/2019 của Chính phủ về hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng như việc áp dụng các quy định của Luật và Nghị định trong thời gian qua.

Thứ ba, trên cơ sở làm rõ các vấn đề lý luận cũng như thực trạng quy định của pháp luật và nhu cầu hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp, luận văn cần đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác này trên địa bàn tỉnh Sơn La.

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1. Về đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là các quy định của pháp luật về hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp, thực tiễn, nhu cầu hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Sơn La, các biện pháp nâng cao hiệu quả công tác này.

4.2. Phạm vi nghiên cứu

Về mặt không gian, Luận văn không nghiên cứu tình hình thực hiện công tác hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp trong phạm vi toàn quốc mà chủ yếu tập trung vào một vùng lãnh thổ nhất định là tỉnh Sơn La.

5. Các phương pháp nghiên cứu

Đề tài được thực hiện trên cơ sở vận dụng các quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước, pháp luật và những quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước ta trong sự nghiệp xây dựng, đổi mới và phát triển đất nước.

– Phương pháp phân tích được Tác giả chủ yếu sử dụng trong Chương I, Chương II với mục đích phân tích quy định của pháp luật về hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đồng thời, tác giả sử dụng phương pháp tổng hợp nhằm kế thừa lại những kết quả của các công trình nghiên cứu liên quan từ trước đến nay mà tác giả cho là bổ ích cho việc nghiên cứu đề tài này.

– Phương pháp so sánh được sử dụng để giải quyết các vấn đề thuộc nội dung của Chương II của luận văn là Chương phân tích về thực trạng hình thành, phát triển của pháp luật hiện hành về hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa ở nước ta trong thời gian qua.

6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Về mặt khoa học Luận văn có ý nghĩa trong việc làm sáng tỏ một số khái niệm khoa học liên quan đến hoạt động hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Thông qua việc nghiên cứu một cách có hệ thống về quy định của pháp luật hiện hành, lịch sử hình thành và phát triển của pháp luật Việt Nam về hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, luận văn đã chỉ ra những bất cập, vướng mắc và đưa ra một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện hoạt động này.

Về mặt thực tiễn Luận văn góp phần nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật trong việc hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Sơn La. Những đề xuất, kiến nghị nêu trong Luận văn sẽ góp phần nâng cao hiệu quả áp dụng các quy định của pháp luật về hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam hiện nay.

7. Bố cục Luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn bao gồm 03 chương:

Chương 1: Hỗ trợ pháp lý và pháp luật về hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Chương 2: Thực trạng pháp luật về hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam và thực tiễn thi hành tại tỉnh Sơn La

Chương 3: Một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tại tỉnh Sơn La.

[1] Báo cáo số 150/BC-TCTK ngày 27/9/2019 của Tổng Cục Thống kê, Bộ Kế hoạch và Đầu tư.