[Luận văn 2020] Yêu cầu, thay đổi yêu cầu của đương sự trong tố tụng dân sự và thực tiễn thực hiện tại Tòa án nhân dân huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn – ThS. Nguyễn Văn Bẩy

[Luận văn 2020] Yêu cầu, thay đổi yêu cầu của đương sự trong tố tụng dân sự và thực tiễn thực hiện tại Tòa án nhân dân huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn – ThS. Nguyễn Văn Bẩy

1. Tính cấp thiết của đề tài

Để tạo nên một vụ, việc dân sự mà Tòa án giải quyết thì không thể không có đương sự, đương sự là thành tố quyết định tạo nên một vụ, việc dân sự, không có đương sự thì không có vụ, việc dân sự. Trong vụ án dân sự, đương sự có vai trò đặc biệt quan trọng trong tố tụng dân sự và là chủ thể không thể thiếu trong quá trình Tòa án giải quyết vụ án dân sự. Lợi ích của các bên đương sự là nguyên nhân và mục đích của quá trình tố tụng. Tòa án tiến hành giải quyết các vụ việc dân sự chính là giải quyết những yêu cầu của đương sự trong vụ án. Đó là các nội dung, yêu cầu trong đơn khởi kiện, các yêu cầu mà đương sự có quyền được phép thực hiện theo quy định của Bộ luật tố tụng dân sự (BLTTDS).

Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 được xây dựng nhằm thể chế hóa các chủ trương, đường lối của Đảng về cải cách tư pháp, cụ thể hóa các quy định của Hiến pháp năm 2013, Luật tổ chức Tòa án nhân dân (TAND) và Luật tổ chức Viện Kiểm sát nhân dân năm 2014, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất trong hệ thống pháp luật, khắc phục những vướng mắc, bất cập từ thực tiễn công tác giải quyết các vụ việc dân sự trong đó đặc biệt chú trọng vấn đề thực hiện yêu cầu, thay đổi yêu cầu của đương sự trong tố tụng dân sự. Đây là một trong những nội dung chính của quá trình giải quyết vụ việc dân sự thể hiện được nguyên tắc quyền quyết định và tự định đoạt của đương sự. Vấn đề đặt ra là theo quy định của pháp luật thời điểm nào đương sự được quyền yêu cầu, thay đổi yêu cầu khởi kiện Tòa án sẽ xem xét giải quyết việc đương sự yêu cầu, thay đổi yêu cầu như thế nào. Và trong hiện nay có những vướng mắc gì liên quan đến việc yêu cầu, thay đổi yêu cầu khởi kiện của đương sự. Thực tiễn giải quyết các vụ việc dân sự tại Tòa án nhân dân nói chung, Tòa án nhân dân huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn nói riêng cho thấy, việc thực hiện yêu cầu, thay đổi yêu cầu của đương sự trong tố tụng dân sự vẫn gặp phải một số khó khăn, vướng mắc, dẫn đến việc nhiều vụ án bị cấp phúc thẩm tuyên sửa, hủy do giải quyết vụ việc vượt quá phạm vi yêu cầu khởi kiện.

Để giải quyết tốt những tồn tại, hạn chế, đồng thời nâng cao hiệu quả thực hiện về yêu cầu, thay đổi yêu cầu của đương sự trong tố tụng dân sự thì cần phải có định hướng chính xác, phù hợp, đề xuất những giải pháp thiết thực, có tính khả thi. Có như vậy, mới thể hiện được tinh thần của pháp luật tố tụng dân sự về đảm bảo quyền tự quyết và quyền định đoạt của đương sự. Việc nghiên cứu về yêu cầu, thay đổi yêu cầu của đương sự trong tố tụng dân sự hiện hành là hết sức cần thiết, nhằm làm rõ những ưu điểm, những hạn chế còn tồn tại của các quy định đó để có định hướng hoàn thiện và có giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng trong thời gian tới.

Đây cũng chính là lý do tác giả quyết định lựa chọn nghiên cứu thực hiện đề tài: “Yêu cầu, thay đổi yêu cầu của đương sự trong tố tụng dân sự và thực tiễn thực hiện tại Tòa án Nhân dân huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn” làm luận văn thạc sĩ luật học của mình Việc nghiên cứu thực hiện đề tài thật sự có những ý nghĩa nhất định về mặt lý luận và thực tiễn.

2. Mục tiêu nghiên cứu

– Mục tiêu chung: Nhằm nêu được định hướng và đề xuất được một số giải pháp hoàn thiện, nâng cao hiệu quả thực hiện các yêu cầu, thay đổi yêu cầu của đương sự trong tố tụng dân sự.

– Mục tiêu cụ thể:

+ Làm rõ cơ sở lý luận về quyền yêu cầu, thay đổi yêu cầu của đương sự trong tố tụng dân sự.

+ Đánh giá được thực tiễn thực hiện tại Tòa án Nhân dân huyện Trảng Định, tỉnh Lạng Sơn về yêu cầu, thay đổi yêu cầu của đương sự trong vụ án dân sự. Những kết quả đã đạt được, có sự so sánh.

+ Làm rõ những hạn chế, vướng mắc qua thực tiễn thực hiện, nguyên nhân khách quan, chủ quan.

+ Đề xuất một số định hướng và giải pháp hoàn thiện, nâng cao hiệu quả thực hiện quy định về yêu cầu, thay đổi yêu cầu của đương sự trong quá trình giải quyết vụ án dân sự.

3. Tổng quan các nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Trong thời gian qua, vấn đề về đương sự, quyền yêu cầu, thay đổi yêu cầu của đương sự đã được một số học giả nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau. Có thể kể đến một số công trình nghiên cứu tiêu biểu sau:

– Nguyễn Thị Minh Trang (2015), Quyền yêu cầu, thay đổi, bổ sung và rút yêu cầu của đương sự trong tố tụng dân sự Việt Nam [27] Luận văn tập trung nghiên cứu về quyền yêu cầu, thay đổi, bổ sung và rút yêu cầu của đương sự trong tố tụng dân sự. Những nội dung nghiên cứu của luận văn là tài liệu tham khảo có giá trị đối với tác giả trong quá trình nghiên cứu và viết về phần cơ sở lý luận của chế định pháp nhân phi thương mại trong Bộ luật dân sự (BLDS) Việt Nam.

– Vũ Hoàng Anh (2017), Quyền của nguyên đơn trong tố tụng dân sự Việt Nam [6]. Luận văn tập trung nghiên cứu về các quyền của nguyên đơn theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự Những nội dung nghiên cứu của luận văn là tài liệu tham khảo có giá trị đối với tác giả trong việc nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về quyền yêu cầu, thay đổi yêu cầu của đương sự trong quá trình giải quyết vụ án, là một trong những quyền của nguyên đơn theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam

– Nguyễn Thu Hiền (2012), Hoàn thiện chế định khởi kiện và thụ lý án dân sự trong pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam [11]. Tìm hiểu một cách đầy đủ và có hệ thống các quy định của pháp luật Tố tụng Dân sự Việt Nam về khởi kiện và thụ lý vụ án dân sự Nghiên cứu và phân tích khái niệm, bản chất, đặc điểm về thủ tục khởi kiện và thụ lý vụ án dân sự để làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận cơ bàn về thủ tục này trong pháp luật Tố tụng dân sự Việt Nam. Nghiên cứu, đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật về thủ tục khởi kiện và thụ lý vụ án dân sự chỉ ra những nội dung, những vấn đề còn thiếu sót, chưa phù hợp. Luận giải về yêu cầu hoàn thiện quy định của pháp luật về thủ tục khởi kiện và thụ lý trong Tố tụng dân sự Việt Nam, đồng thời đề ra các giải pháp để hoàn thiện các quy định này.

– Và một số bài viết: Dương Tấn Thanh (2019), “Bàn về phạm vi khởi kiện và quyền thay đổi, bổ sung yêu cầu của đương sự theo Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015” [18], Duy Kiên (2012), “Những vấn đề cơ bản lưu ý khi thụ lý đơn khởi kiện, khởi tố, đơn yêu cầu trong giải quyết vụ án Dân sự [15], Quách Thủy Quỳnh (2012), “Bàn về chế định kiện phái sinh” [17), Lê Mạnh Hùng (2012), “Một số ý kiến về thời hiệu khởi kiện theo quy định tại Luật sửa đổi, bổ sung Bộ luật Tố tụng dân sự 2004” [13]… và nhiều bài viết, công trình nghiên cứu khác có liên quan.

Tuy các công trình trên mới chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu một cách khai quát, hoặc chuyên sâu về từng khía cạnh nhưng đó là tài liệu tham khảo hữu ích và có giá trị lớn đối với việc nghiên cứu hoàn thiện luận văn của tác giả

4. Phương pháp nghiên cứu

Để đạt được mục tiêu nghiên cứu mà đề tài đặt ra trong quá trình nghiên cứu luận văn sẽ sử dụng một số phương pháp nghiên cứu cơ bản:

– Phương pháp luận nghiên cứu khoa học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác – Lênin trong lĩnh vực dân sự, tố tụng dân sự;

Trong quá trình nghiên cứu và trình bày đề tài, luận văn còn sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu khoa học khác nhau bao gồm:

– Phương pháp phân tích và tổng hợp: Phương pháp này được sử dụng trong tất cả các chương của luận văn để phân tích các khái niệm, phân tích quy định của pháp luật, các số liệu;

– Phương pháp so sánh: Được sử dụng trong luận văn để so sánh một số quy định của pháp luật trong các văn bản khác nhau, tập trung chủ yếu ở chương 2 của luận văn.

– Phương pháp diễn giải quy nạp: Được sử dụng trong luận văn để diễn giải các số liệu, các nội dung trích dẫn liên quan và được sử dụng tất cả các chương của luận văn. Ngoài ra, luận văn còn sử dụng những phương pháp nghiên cứu khác phương pháp thống kê.

5. Phạm vi giới hạn đề tài

– Phạm vi nội dung: nghiên cứu các quy định về yêu cầu, thay đổi yêu cầu của đương sự trong tố tụng dân sự.

– Phạm vi không gian: Theo quy định của Bộ luật tố tụng dân sự 2015, Thực tiễn áp dụng tại Tòa án nhân dân huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn

– Phạm vi thời gian: Kể từ khi Bộ luật dân sự 2015 có hiệu lực thi hành cho đến nay và chỉ nghiên cứu đương sự trong vụ án dân sự tại Tòa án cấp sơ thẩm, còn đương sự trong việc dân sự, tại phiên tòa phúc thẩm, giám đốc thẩm để nghiên cứu trong công trình khác.

6. Đối tượng nghiên cứu và đối tượng khảo sát

– Đối tượng nghiên cứu: Cơ sở lý luận về yêu cầu, thay đổi yêu cầu của đương sự trong Bộ luật tố tụng dân sự 2015, Thực tiễn áp dụng.

– Đối tượng khảo sát: Việc thực hiện yêu cầu, thay đổi yêu cầu của đương sự thông qua giải quyết án tranh chấp dân sự tại Tòa án Nhân dân huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn.

7. Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 2 chương:

Chương 1: Khái quát Chung về yêu cầu, thay đổi yêu cầu của đương sự trong tố tụng dân sự.

Chương 2: Thực tiễn áp dụng các quy định về yêu cầu, thay đổi yêu cầu của đương sự trong tố tụng dân sự tại Tòa án nhân dân huyện Tràng Định và phương hướng hoàn thiện.